Digibron.nl

Beroemde Baamse wintertuin was geschenk van August Janssen

Bron: Reformatorisch Dagblad
Datum: woensdag 6 maart 1991
Auteur: H. J. van Vliet
Pagina: 21 (In de Regio)

BAARN — De Baarnse zakenman en weldoener August Janssen liet in 1915 in zijn woonplaats een park met een "wintertuin" aanleggen. Deze tuin is in Europa de grootste als zodanig gebouwde kas. De kas wordt momenteel gerestaureerd om als permanente expositieruimte te dienen.

Deze kas is een laat voorbeeld uit de traditie van negentiende-eeuwse Europese gietijzeren wintertuinen met een geraamte van gietijzer en hout, en heeft extra waarde doordat het Cantonspark waar de kas staat, zo goed bewaard is gebleven. In Europa is het waarschijnlijk de grootste van dit soort kassen.

August Janssen werd op 3 december 1864 in Amsterdam geboren als zoon van de directeur van de Delimaatschappij. Hij groeide in welstand op. Al op vrij jonge leeftijd vertrok hij naar Nederlands-Indië, waar hij het bracht tot directeur van enkele cultuurondernemingen. Een cultuuronderneming was een landbouwbedrijf waar cultuurgewassen verbouwd werden. In deze periode was Nederlands-Indië uitermate winstgevend voor Nederland.

Stille weldoener

Na terugkeer in Nederland vestigde August Janssen zich in Baarn. Daar kocht hij een aantal parken aan en een naar Chinees voorbeeld gebouwd huis, huize Canton. Niet zozeer het grootgrondbezit als wel de charitatieve instelling ^an August Janssen heeft hem bekendgemaakt. Hij werd ook wel een „stille weldoener" genoemd. Dikwijls konden naast in financiële nood verkerende zakenlieden ook de minderbedeelden op hem rekenen.

Ook Baarn profiteerde van zijn vrijgevigheid. Toen in januari 1916 de oude Baarnse zweminrichting in de Eem werd weggeslagen liet Janssen op eigen kosten twee nieuwe zwembaden verrijzen. Na deze daad werd de weg naar de zweminrichting naar hem vernoemd.

Theophrastus

De oorspronkelijke omgeving van de wintertuin, het Cantonspark, is goed bewaard gebleven. Het park is een prachtige tuin met boomgroepen, sier- en moestuinen, een pinetum en een boomgaard. Het ongeveer vier hectare grote park werd in opdracht van dezelfde August Janssen aangelegd door diens hovenier J. Goossens. De wintertuin ligt in dit park op een hoger gelegen plaats.

Botanische tuinen (horti botanici) zijn tuinen waarin een groot aantal voor studie en onderwijs gekweekte planten staan. Veel botanische tuinen zijn verbonden met een universiteit. De geschiedenis van de botanische tuinen loopt parallel met de geschiedenis van de botanische wetenschap. Waarschijnlijk hebben Aristoteles en Theophrastus van Eresus in Athene de eerste botanische tuin ten behoeve van het onderwijs ontwikkeld. De oudste botanische tuinen zijn die van Pisa (1543), Padua (1545), Bologna (1567) en Leiden (1587).

De Baarnse wintertuin was gezien zijn afmetingen on-Nederlands. In de stukken die bewaard zijn gebleven, wordt de wintertuin in 1919 beschreAUGUST JANSSEN ven als „een zeer groote, buitengemeen fraaie en modern ingerichte palmenkas of wintertuin met centrale verwarming en elektrisch licht in 1914 en 1915 gebouwd".

August Janssen stierf op 10 april 1918. Na zijn dood werd het park met de kassen geschonken aan de Staat der Nederlanden. Voorwaarde was dat het park en de kassen gedurende ten minste vijftig jaar ten dienste zouden staan aan het onderwijs. Men wilde het geheel overdragen aan „een instantie die tot doel had de educatie van het volk te dienen".

Universiteit

In 1920 werd de universiteit van Utrecht de nieuwe gebruiker. Onder de bezielende leiding van diverse professoren ondergingen het park en de inrichting van de kassen ingrijpende wijzigingen. Het Cantonspark ontwikkelde zich tot een nationaal opleidingscentrum voor zowel studenten in de botanica als tal van vakmensen uit de tuinderij en bloemisterij.

In 1986 werd de universiteit van Utrecht door bezuinigingsmaatregelen en om redenen van efficiency gedwongen de botanische tuin vanuit Baarn te verplaatsen naar het nieuwe universiteitscomplex in de Uithof bij Utrecht. De rotstuin en de verplaatsbare plantenwerken werden tijdens een grootscheepse actie verhuisd naar de nieuwe omgeving.

De gemeente Baarn kocht het park en de kassen terug van de universiteit. De gemeente wilde het park blijven onderhouden als openbaar groen, maar onderhoud van de aanwezige kassen vormde een te grote aanslag op de budgetten. Via een advertentie in de nationale dagbladen riep Baarn in 1987 op een goed plan voor overname van het kassencomplex de Wintertuin in te dienen. 5

Nieuwe stijl

Uit de zestien inzendingen werd uiteindelijk gekozen voor de plannen van Sytsema Galleries die van de kas een centrum voor cultuur wil maken. Sytsema werd eind 1987 opgericht als kunstadviesbureau, een tussenpersoon tussen kunstenaars en kustgeïnteresseerden.

De Baarnse Wintertuin-nieuwe-stijl is een galerie met tweemaandelijks wisselende tentoonstellingen van hedendaagse kunst. Naast de exposities is het voor het bedrijfsleven mogelijk zakelijke bijeenkomsten te organiseren. Te denken valt aan bedrijfsrecepties, produktpresentaties en diner voor een select gezelschap.