Digibron.nl

Een politiek niemandsland

Bron: Reformatorisch Dagblad
Datum: vrijdag 19 juli 1991
Auteur: onze correspondent
Pagina: 8 (Onbekend)

PRAAG — Tsjechoslowakije was het land dat van alle voormalige Oostbloklanden de mooiste revolutie beleefde: een fluwelen. En met een man als Vaclav Havel als president aan het hoofd, leek hier een politiek avontuur begonnen dat binnen- en buitenland bijzonder zou inspireren. Maar inmiddels eist de werkelijkheid van alle dag haar tol en keren de Tsjechoslowaken hun politici de rug toe.

Toen onlangs de eerste verjaardag van de parlementaire democratie in Tsjechoslowakije gevierd kon worden, waren de enigen die de straat opgingen de aanhangers van de Republikeinse Partij. Ze trokken naar de Burcht, het regeringscentrum, om daar hun hart te luchten. Ze balden hun vuisten en riepen dat ze nog altijd geregeerd werden door een „communistische mafia", ze eisten het aftreden van president Havel en de ontbinding van het parlement. Ze juichten om hun voorman Miroslav Sladek en probeerden onder-minister van binnenlandse zaken Jan Ruml in elkaar te slaan. Dat was Praag een jaar na de eerste vrije verkiezingen sinds 1946.

Onbehagen

Wat is er dan intussen gebeurd, is de anarchie losgebroken in Tsjechoslowakije, loopt het uit de hand in Praag? Ach nee, zo erg is het niet. De Republikeinen vormen niet meer dan een kleine minderheid, ze zijn niet eens in het parlement vertegenwoordigd en een werkelijk gevaar betekenen ze niet. Maar het onbehagen in de politiek is in Tsjechoslowakije wijd verspreid en de meerderheid van de bevolking mag zich dan afkeren van de agressiviteit van Sladek, zijn opmerkingen vallen wel in vruchtbare aarde. Bij elke opiniepeiling blijkt het vertrouwen van de bevoljiing in regering en parlement verder te zijn geslonken en het gevaar is niet denkbeeldig, aldus de commentator van het gezaghebbende dagblad Lidove Noviny, dat de volgende verkiezingen (juni 1992) massaal geboycot zullen worden.

De onvrede van de Tsjechoslowaakse kiezers is verklaarbaar. Die wordt gevoed door de economische omstandigheden (sinds ze vrij zijn, is hun leven stukken duurder geworden), maar meer nog door de ontwikkelingen in de politiek zelf. Scheuringen, broedertwisten en afsplitsingen zijn aan de orde van de dag. Er gaat geen week voorbij of er wordt weer een nieuwe politieke partij geboren. Uit het oorspronkelijke Burger Forum zijn zeker vijf fracties te voorschijn gekomen, er is keuze uit drie sociaal-democratische varianten, er zijn liberalen, communisten, christen-democraten, republikeinen en Slovaakse nationalisten; in totaal meer dan 70 partijen.

On vermijdelijk

Het is een onvermijdelijk proces. Burger Forum en Publiek tegen Geweld (de Tsjechische en Slowaakse winnaars van de verkiezingen van verleden jaar) hadden het vodrtouw genomen tijdens de omwenteling van 1989; daarvoor werden ze door de kiezers beloond. Het lag voor de hand dat deze overkoepelende partijen na de verwezenlijking van de parlementaire democratie uit elkaar zouden vallen, zoals ook Solidariteit in Polen uit elkaar gevallen is.

Gevolg is wel, dat er nu allerlei partijen in het parlement vertegenwoordigd zijn waar niemand op gestemd heeft, omdat ze tijdens de verkiezingen eenvoudigweg nog niet bestonden. Tsjechoslowakije bevindt zich in een politiek niemandsland, de samenstelling van de huidige volksvertegenwoordiging weerspiegelt de verhoudingen binnen de bevolking niet, de komende verkiezingen laten nog op zich wachten. En die kunnen niet vervroegd worden, heeft onder anderen president Havel gezegd, omdat het stadium van partijvorming en onderlinge positiebepaling nog niet ten einde is.

Vooralsnog zijn de belangrijkste partijen de volgende: in het Tsjechische gedeelte van het land de links-liberale Burger Beweging onder minister van buitenlandse zaken Jiri Dienstbier en de rechts-liberale Democratische Burger Partij onder minister van financiën Vaclav Klaus (beide voortgekomen uit Burger Forum). Daarnaast is de communistische partij nog altijd een niet te verwaarlozen factor. In Slowakije scoort de Beweging voor een Democratisch Slowakije van oud-premier Merciar het hoogst in de peilingen, terwijl Publiek tegen Geweld, waar Merciar uit voortkomt, bijna alle steun heeft verloren. Andere belangrijke partijen hier zijn de christen-democraten, de voormalige communisten én de nationalisten.

Groeistuipen

Alle partijen verwijten hun concurrenten, voorbarig met de campagne voor de verkiezingen van volgend jaar te zijn begonnen; allemaal zeggen ze daar nu noodgedwongen wel aan mee te moeten doen. En zo wemelt het van de verklaringen en contra-verklaringen, beschuldigingen en ontkenningen, persconferenties en partijbijeenkomsten. Maar de burgers worden er moe van; aan hen is deze moeilijke fase van politieke puberteit niet besteed. Het maximum dat ze op kunnen bregen -en de Republikeinen bewijzen dat niet iedereen daartoe in staat is- is begrip voor de onvermijdelijkheid van groeistuipen van een democratie in wording. PRAAG Een bijeenkomst van Burger Forum. Uit de oorspronkelijke partij zijn al zeker vijf fracties te voorschijn gekomen. Foto EPA