+ Meer informatie

Een kunstwerk kan niet zonder lijst

"Mensen vergeten vaak dat een schilderij het bankstel en de gordijnen overleeft"

5 minuten leestijd

"Dit is nu precies een voorbeeld van hoe het niet moet." Lijstenmaker Mariëlle Sneeuw houdt een olieverfschilderij omhoog. "De lijst is om het frame getimmerd, zodat het spieraam niet kan werken en het doek op den duur gaat bobbelen." Inlijsten is een oud ambacht. "Ik heb het als jong meisje geleerd."

Een echtpaar legt in de Apeldoornse lijstenmakerij Vogel een enorm kunstwerk op de toonbank. De lijst is prima en past uitstekend bij het werk, maar het interieur is veranderd, zeggen de bezitters. Daarom willen ze liever een lijst in een andere tint. "Voor veel mensen zijn de kleuren in hun huis bepalend voor de keuze van een lijst. Wij begrijpen dat, maar gaan bij het adviseren altijd van het kunstwerk uit. Een kunstwerk kan eeuwen meegaan, terwijl de gordijnen en het bankstel over een jaar of tien doorgaans vervangen zijn."

Mariëlle Sneeuw nam drie jaar geleden de lijstenmakerij van haar ouders over, die nu nog een kunstuitleen hebben. Zelf beheert ze de winkel in Apeldoorn, in Zutphen runt haar echtgenoot de zaak. Het ambacht van lijstenmaker leerde ze als jong meisje. "Ik werkte de weekenden in de winkel. Er bestaat geen opleiding voor lijstenmaker. Het is nauwkeurig, ambachtelijk werk, wat je al doende moet leren. Je moet er gevoel en technisch inzicht voor ontwikkelen. Een lijst is in feite de bescherming van het origineel, maar het kan van een plaatje een kunstwerk maken."

De meeste lijsten worden gezaagd, gelijmd en gekramd. Ornamentlijsten worden overhoeks gemaakt. "Het ornament wordt als een mal in de hoeken geplaatst, zodat het verstek onzichtbaar is."

Waardevol

Mariëlle Sneeuw haalt voorzichtig de lijst los die om het olieverfdoek "De Meeuw" is vastgetimmerd. "Dit soort lijsten gebruiken kunstenaars vaak voor exposities. Ze zijn snel bevestigd en kosten weinig. Tegenwoordig is het ook populair om een doek zo op te hangen, maar dat betekent wel dat het schilderij dan aan het spieraam hangt en dat gaat op den duur ten koste van het doek. Zeker bij groter en dus zwaarder werk. Een houten spieraam werkt altijd, door de verschillende seizoenen en vochtigheidsgraden in huis. In een lijst moet het spieraam uit kunnen zetten en kunnen krimpen. Vandaar dat je nooit een metalen lijst om een olieverfschilderij doet."

Voor "De Meeuw" zijn mogelijkheden genoeg in hout. "Natuurlijk voegt een lijst iets toe. De goudbelegde ornamentlijsten van vroeger lieten zien dat een werk waardevol was en de kunstenaar zichzelf hoog inschatte. Maar een lijst moet het kunstwerk niet gaan domineren."

Een zwart houten baklijst, waar het schilderij invalt en dat wat ruimte rondom overlaat zodat het linnen aan de zijkanten goed zichtbaar blijft, past mooi bij "De Meeuw". "Het is een prachtig doek, met een sterke toets. Deze lijst benadrukt dat zonder overdreven aandacht te vragen."

Ontzuren

Metalen lijsten lenen zich wel voor etsen, gravures en aquarellen, al kies je voor oude etsen en prenten eerder voor hout. Lijsten blijken niet erg aan trends onderhevig, al is de zilverkleurige houten lijst of de appeltjesgroene metalen lijst momenteel gewild. Ook passe-partouts worden in alle kleuren geleverd. Een passe-partout heeft puur als functie het origineel van het glas weg te houden. Aquarellen en etsen zitten ter bescherming achter glas, zodat het papier niet aangetast kan worden door zuren en vuil in de lucht. "Tegelijk heeft de passe-partout natuurlijk het effect van een kader, zodat het kunstwerk meer aandacht vangt."

Wat de lijstenmaker veel tegenkomt, is dat oude litho's of gravures met zuurhoudend karton zijn ingelijst, zodat roestkleurige vlekken ontstaan. Ook de latere passe-partouts hadden nog lang zuurhoudende kernen. Op den duur trekt het zuur in het origineel, met alle gevolgen van dien. "We kunnen ze wel weer ontzuren en restaureren. Het ontzuren kost tussen de 70 en 100 euro. Voor een waardevolle ets is dat zeker aan te raden."

Ook olieverfschilderijen die de vijftig jaar zijn gepasseerd, verdienen een opknapbeurt. "Het hangt ervan af of het in een ruimte hangt waar gerookt wordt, of waar een gaskachel of open haard is, maar er zit altijd aanslag op en vliegenvuil. Mensen zijn vaak verrast na een restauratie. Mijn vader voert ze uit. Hij verwijdert vuil en vernislaag. Bij barstjes -craquelé- en beschadigingen brengt hij nieuwe verf aan en ten slotte een nieuwe vernislaag."

Habbekrats

Buitensporig kostbare kunst krijgt de lijstenmaker niet onder handen. Geen Van Goghs, Gauguins of werk van de Haagse School. "Natuurlijk hebben we wel eens een originele Appel of een Corneille. Van Corneille hangen hier ook zeefdrukken in de winkel."

Groot werk is geliefd, het is de trend om een lege muur te hebben met daarop één werk. Bloemen doen het om onverklaarbare redenen nog altijd goed. "Waarschijnlijk omdat het in de meest letterlijke zin opfleurt. Veel mensen komen met werk dat ze op een tentoonstelling hebben gekocht, met een eigen tekening, met een poster of een borduurwerk. De laatste jaren zien we dat mensen kunst mee nemen van buitenlandse reizen, zoals papyrussen en batikken. Nadeel is dat ze het daar voor een habbekrats hebben aangeschaft en dat de lijst soms tien keer zo duur is als het origineel."

Stof inlijsten vraagt om vakmanschap. "In overleg met de klant wassen we het. We spannen het op de draad van het borduurwerk in de lijst en zetten het met draadnagels vast. Dat is arbeidsintensief en daarom kostbaar."

De ervaring leert dat als de lijst erom zit, men in de regel gelukkig is met het resultaat. "Dat merken we dan weer omdat vervolgens de buren of de kennissen hier ook ineens binnenkomen om iets in te laten lijsten."

Meer informatie: Lijstenmakerij Vogel, Beekstraat 1A, Apeldoorn. Tel: 055-5215773, www.lijstenshopvogel.nl en www.vogelkunstuitleen.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.