+ Meer informatie

Crisis op Japanse arbeidsmarkt

Ondernemers ontduiken wetten en schakelen illegale werknemers in

8 minuten leestijd

TOKIO — Een onevenwichtige demografisclie ontwikkeling en een aanlioudende economische groei maken dat de Japanse arbeidsmarkt in een crisis is geraakt. Om de problemen het hoofd te bieden zijn de Japanse ondernemers inmiddels al graag bereid om de strenge immigratiewetten te ontduiken en illegalen het werk te laten doen waarvoor geen Japanners meer te krijgen zijn.

In Japan staan tegenover elke honderd werkzoekenden 139 vacatures en de situatie wordt iedere maand slechter. Het personeelstekort is zo nijpend, dat kredietmaatschappijen, die maandelijks cijfers geven over faillissementen, ertoe zijn overgegaan aan te geven hoeveel bedrijven hebben moeten sluiten wegens gebrek aan personeel.

Verpleegsters

Kleine bedrijven of bedrijven in verafgelegen,' onaantrekkelijke gebieden en sectoren waar lange werkdagen worden gemaakt (zoals het wegtransport, of de bouw, waar het werk vuil en zwaar is) zitten allemaal in de knel. In bepaalde bedrijfstakken, zoals in de verpleging, zijn de arbeidsomstandigheden door het personeelstekort zo verslechterd, dat er sprake is van een noodsituatie.

„De slechte arbeidsomstandigheden jagen verpleegsters al na een paar jaar het ziekenhuis uit. Daardoor wordt de situatie nog nijpender, met als gevolg dat nog meer verpleegsters overstappen op een ander beroep", zo omschreef Hisako Ejiri, hoofd van de Japanse Federatie van vakbonden van medisch personeel, de situatie. „Een verpleegster boven de vijftig jaar is een zeldzaamheid in Japan, en bijna niemand haalt als verpleger of verpleegster zijn pensioen". Door de vergrijzing is er in Japan nu al een grote vraag naar verpleegsters en in de toekomst zal die vraag alleen nog maar toenemen.

Geboortencijfer

Die vergrijzing is een van de oorzaken van de crisis. De Japanse bevolking vergrijst in hoog tempo, terwijl het geboortencijfer alarmerend laag is. Het personeelsgebrek zal daarom de komende decennia beslist niet minder worden. Op dit moment telt Japan 15 miljoen mensen van 65 jaar en ouder. Volgens een in juni gepubliceerd rapport van het ministerie van volksgezondheid zal dit in 1999 opgelopen zijn tot 20 miljoen en voor 2020 wordt gerekend op een verdubbeling tot 31 miljoen.

Het aantal kinderen per vrouw daalde in 1990 tot een gemiddelde van 1,53, aldus het rapport. Dit betekent dat de Japanse bevolking tot 2010 slechts langzaam zal groeien tot 129,45 miljoen, en daarna zal gaan afnemen. Door deze twee trends, het dalende geboortencijfer en het ouder worden van de „babyboom-generatie", zal het percentage ouderen in de Japanse bevolking sterk toenemen.

Daarbij komt dat de Japanse economie en daarmee de behoefte aan personeel blijft groeien. Het economisch planbureau van de overheid voorspelde in een onlangs gepubliceerde lange-termijnprognose dat de Japanse economie de komende vijf jaar jaarlijks 4 tot 4,5 procent zal groeien. Deze voorspelling, in combinatie met het nu al nijpende gebrek aan personeel, leidt tot verhitte discussies over het al dan niet toelaten van buitenlandse werkneiners tot het land. Voorstanders van een soepeler schoolklas. toelatingsbeleid zijn de Japanse werkgevers, die geen personeel kunnen krijgen of vrezen voor een sterke loonstijging door de schaarste aan arbeidskrachten. Tegenstanders zijn de regering, vakbonden en verschillende groepen burgers die vrezen dat grote aantallen buitenlandse arbeiders zullen leiden tot verstoring van de rust en sociale cohesie, waar een groot deel van het economische succes van Japan aan te danken zou zijn.

Maar terwijl de Japanners hevig debatteren over de voor- en nadelen van het openen van de grenzen, neemt in de praktijk het aantal (illegale) buitenlandse werknemers al sterk toe. In 1990 stuurde Japan een recordaantal van 13.934 buitenlanders weg, die trachtten het land Foto RD binnen te komen, 34 procent meer dan in het voorgaande jaar. „Er is een duidelijke tendens dat een groeiend aantal laaggeschoolde werkzoekende migranten als toerist naar Japan komt, op een toeristenvisum", verklaarde een anonieme functionaris van het ministerie van justitie. Schattingen van het aantal illegale arbeiders lopen uiteen van 100.000 tot een miljoen.

Open armen

Vorig jaar werd de wetgeving aangescherpt, waardoor het in dienst hebben van illegalen zwaarder werd gestraft. Grote groepen buitenlanders blijven echter het land binnenkomen en verdwijnen moeiteloos in de illegale arbeidsmarkt. Bedrijven en gebieden met een schrijnend personeelsgebrek verwelkomen hen met open armen. • Zo'n gebied is de stad Kawaguchi, waar ongeveer 7000 illegalen een baan hebben gevonden. Volgens Hidemoto Ishida, hoofd van de lokale kamer van koophandel, doen zij het werk dat niemand anders wil doen en heeft de stad hen hard nodig. „Jonge Japanners weigeren dit werk te doen", aldus Ishida. „De Filippijnen, Chinezen en Indonesiërs die hier komen zijn onmisbaar. Kawaguchi kan slechts overleven met buitenlandse arbeid".

Nu de vraag naar arbeidskrachten in Japan steeds groter wordt en het aanbod steeds kleiner, blijken veel Japanners tot de overtuiging te zijn gekomen dat de regering er niet aan zal kunnen ontkomen om buitenlandse werknemers binnen te laten. Dit blijkt uit verscheidene recent gehouden opiniepeilingen.

De regering blijft zich echter hardnekkig verzetten tegen plannen om werkvergunningen te verstrekken aan ongeschoolde of half-geschoolde arbeiders. De regering vreest dat een massale toestroom van buitenlanders zal leiden tot sociale spanningen en het einde zal inluiden van de discipline en de sociale cohesie, die volgens velen het geheim zijn van het economische succes van Japan.

Niettemin zijn veel economen, politici en zakenlieden van mening dat het slechts een kwestie van tijd is voordat de regering zal toegeven en de grenzen openstelt voor buitenlanders. Als de grenzen opengaan, zal dit mogelijk nog alleen maar gelden voor migranten uit andere Aziatische landen. Bovendien zullen buitenlanders die naar Japan worden gehaald daar zeer kort worden gehouden. De visa die worden verstrekt zullen waarschijnlijk maar een beperkte tijd geldig zijn en slechts gelden voor een beperkte categorie banen. Bovendien zou het de buitenlanders waarschijnlijk verboden worden om hun familie over te laten komen.

Uit opiniepeilingen blijkt in elk geval dat onder dergelijke strenge voorwaarden de meeste Japanners voorstander zouden zijn van het binnenhalen van buitenlanders. Uit een peiling die het bureau van de premier in november liet houden onder vijfduizend Japanners blijkt driekwart van de ondervraagden van mening dat Japan moet beginnen met het binnenlaten van buitenlanders. Een meerderheid, 56,5 procent, is echter van mening dat dergelijke visa maar voor een bcT perkte tijd zouden moeten gelden.

Ten aanzien van de gezinnen van de buitenlanders vond 37 procent dat die niet het land in zouden mogen; 33 procent vindt dat de gezinnen alleen voor de duur van hun visum het land in mogen. Opmerkelijk is dat slechts 14 procent van mening is dat de komst van de buitenlanders Japanners van hun baan zou beroven of zou leiden tot een toename van de misdaad.

Volksmond

Een onderzoek van het dagblad Yomiuri Shimbun, dat in mei werd gehouden, leidde tot dezelfde uitkomsten. Van de drieduizend Japanners die werden ondervraagd, vond 63 procent dat een beperkt aantal buitenlanders moet worden binnengelaten. 20 procent meent dat Japan moet proberen zich zonder de buitenlanders uit de problemen te redden.

Verder vindt een meerderheid, 51 procent, dat de lengte van het verblijf beperkt moet blijven. 37 procent wil beperkingen voor het soort bedrijven waar buitenlanders zouden kunnen werken. 35 procent is voorstander van het beperken van het soort banen.

Tevens vindt 36 procent dat de buitenlanders het soort werk zouden moeten doen dat in de volksmond wordt aangeduid als „3 K": kitsui (zwaar), kitanai (vuil) en kiken (gevaarlijk). Slechts 16 procent is voorstander van het beperken van de nationaliteiten van de buitenlanders.

Investeringen

Voorlopig houdt de regering echter nog vast aan haar beleid om de grenzen gesloten te houden voor ongeschoolde arbeiders. Voor een beperkt aantal buitenlanders met specifieke kennis of technische vaardigheden wordt een uitzondering gemaakt.

Mitsuyasu Maeda, een hoge ambtenaar op het ministerie van sociale zaken, die verantwoordelijk is voor het toelatingsbeleid inzake buitenlandse werknemers, herhaalde onlangs op een symposium dat de regering nog steeds van mening is dat de crisis op de arbeidsmarkt kan worden opgelost zonder een beroep te doen op buitenlandse werknemers. Dit zou moeten gebeuren door verbetering van de produktiviteit, grotere investeringen in automatisering en het opnemen van meer vrouwen, gepensioneerden en jonge Japanners in het arbeidsproces.

De regering wordt gesteund door de vakbonden, zij het om een andere reden. Teneinde Japanse werknemers te behouden staat de Japanse industrie nu onder grote druk om de arbeidsomstandigheden te verbeteren en het werk zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Volgens Toshiyuki Kato, een bestuurshd van de Japanse vakbondsfederatie, zou die druk wegvallen met het toelaten van buitenlandse arbeiders, die door de industrie veel gemakkelijker te manipuleren zijn.

Japanse vlag

Het regeringsstandpunt is echter niet zo eensgezind als ambtenaren als Maeda willen doen geloven. Vorige week gaf het ministerie van vervoer een witboek uit waarin ervoor werd gepleit dat op Japanse schepen meer buitenlanders mogen werken om te voorkomen dat rederijen hun schepen in de registers van andere landen laten inschrijven.

Het ministerie wijst erop dat het aantal onder Japanse vlag varende oceaanschepen in de periode van 1985 tot 1990 royaal is gehalveerd, van ongeveer 1000 tot 450. De meeste van deze schepen varen nu onder Panamese of Liberiaanse vlag, omdat die kunnen worden bemand met veel goedkopere bemanningen uit de Filippijnen en ZuidKorea.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.