+ Meer informatie

D66 is PvdA zonder ideologie

Bij sociaal-democraten ontbreekt zicht op nieuwe samenleving

6 minuten leestijd

Volgens de jongste opiniepeiling is D66 bij de kiezers de tweede partij in ons land, na het CDA. Met 32 kamerzetels zouden de liberale democraten zelfs de PvdA (31 zetels) achter zich laten. Terwijl de PvdA krampachtig werkt aan een herijking van haar ideologie, is de stilte op dat front bij D66 oorverdovend. Maar zo'n stilte loont kennelijk.

D66 is inmiddels een niet meer weg te denken fenomeen in de Nederlandse politiek. Zeker, deze partij heeft wel eens meer veel kamerzetels verworven, om die dan weer in vrij korte tijd op dramatische manier te verliezen. Zo kelderde D66 bij de kamerverkiezingen op 8 september 1982 van zeventien naar zes zetels, terwijl ze op de daarvoor gehouden verkiezingen (op 26 mei 1981) juist van acht naar zeventien zetels was gestegen.

D66 was in vroeger jaren voor nogal wat kiezers een tweede keus als hun bij opiniepeilingen daarnaar werd gevraagd. Gaandeweg is die tweede keus veranderd in eerste keus. Vandaar de toch wel spectaculaire winst die in de opiniepeilingen van de laatste maanden tot uitdrukking komt. Tegelijk wordt hieruit duidelijk dat D66 niet wint op grond van een eigen ideologie, daardoor worden de kiezers niet geworven.

Het heeft er veel meer van weg dat D66 groeit bij de gratie van het feit dat kiezers uitermate ontevreden zijn over de andere politieke partijen, zoals PvdA, VVD en Groen Links. De onvrede over de PvdA is tijdens de laatstgehouden statenverkiezingen duidelijk geworden. De onvrede over Groen Links en de VVD blijkt uit de opiniepeilingen. De WD, die zich toch profileert als de enige echte oppositie tegen het kabinet Lubbers-IH, die bovendien zegt de enige echt liberale partij in ons land te zijn, wint nauwelijks.

Rekensom

Het is opvallend dat ook Groen Links niet profiteert van de teruggang van de PvdA. Kennelijk slaat deze nieuwe partij, bij wie het elan verborgen bleef achter een slechte presentatie, niet aan. De uitkomst van deze eenvoudige rekensom leert dus dat D66 wel móest winnen. Het is niet juist en ook niet in overeenstemming met de ontwikkeling in de Nederlandse samenleving, om te veronderstellen dat D66 in de kiezersgunst stijgt omdat deze partij staatkundige hervormingen voorstaat.

De winst van D66 is dezelfde winst als die van omroep-organisaties als Veronica en RTL4 en in vroeger jaren de TROS. De winst is de winst van het nihilisme. In die wijsgerige stroming wordt elke stellige overtuiging of elke binding op wijsgerig of sociaal gebied verworpen, zoals Van Dale dit in zijn Groot Woordenboek omschrijft. Hieraan kan de binding op ethisch en politiek gebied toegevoegd worden. Je bent jong en je wilt wat, zo luidt de slogan van Veronica. Wel, zo oogt D66 ook, al is haar politiek leider Van Mierlo al bijna zestig jaar oud.

Kameleon

Op ethisch gebied kent D66 nauwelijks normen anders dan die welke gebaseerd zijn op het 'vrijheid-blijheid'-principe. Op het gebied van solidariteit en rechtvaardigheid hebben de liberale democraten de neiging als een kameleon mee te kleuren met de omstandigheden waarop moet worden gereageerd. Op het gebied van de staatsideologie is deze partij voor een zeer directe democratie, waardoor uiteindelijk het gezag van de overheid ondergaat in enghartige belangenbehartiging.

Intussen worstelt de PvdA met een gigantische identiteitscrisis. Nu de partij verlies op verlies moet incasseren, zijn er opeens veel sociaal-democraten die oorzaken hiervoor (kunnen) aanwijzen. Het vertrekkende PvdA-Kamerlid Haas-Berger noemde deze week haar partij in de Volkskrant „te intellectualistisch". In een artikelenserie in NRC mochten allerlei PvdA-prominenten hun visie op de partij geven. De analyses geven de PvdA-leiding weinig reden tot vreugde. De koppen boven deze vraaggesprekken logen er niet om.

Naaperij

De Zuidhollandse gedeputeerde • J. van der Vlist: „PvdA hangt als los zand aan elkaar". Gewest-voorzitter J. Nagel: „PvdA mist echt kleurrijke figuren". Vakbondsman dr. R. L. Vreman: „PvdA is te veel een monocultuur". Voorzitter I. van Dijk van de Rooie Vrouwen: „PvdA is intern een schijndemocratie". Bestuurslid R. Wester van de Jonge Socialisten: „PvdA is een conservatieve partij". Cultuurfilosoof en PvdA-senator J. Kassies: „PvdA moet op buitenwereld letten". Van je familie moet je het maar hebben!

Voor de PvdA bestaat er nu enerzijds het grote gevaar om zich als een soort D66 te gaan gedragen. Dus bijna zonder ideologie en met zorgvuldige verberging van principes reageren op de ontwikkelingen, zonder die ook maar zelf te willen sturen. Maar daarmee wordt het nooit wat, want deze vorm van naaperij zal door de kiezers zeker niet worden geapprecieerd.

Een ander groot gevaar is de verstikking in oude dogma's. Die hebben in de ogen van nogal wat kiezers immers afgedaan. Op zo'n manier zal het verlies van achttien zetels, ofwel ongeveer een miljoen kiezers, zeker niet teniet gedaan worden. Wat bij de PvdA ontbreekt, is het ideologisch zicht op de maatschappij die zich zowel nationaal als internationaal aan het vormen is. Meer dan welke partij ook heeft het CDA die cultuuromslag in de gaten gehad en daarop ook de ontwikkeling van de ideologie gebaseerd, waarin het maatschappelijk middenveld een voorname plaats heeft gekregen en de overheid aanzienlijk minder dominant aanwezig is dan tot nu toe gebruikelijk was.

Solidariteit

Prof. dr. E. J. Bomhoff heeft gelijk met zijn deze week in NRC geponeerde stelling dat er binnen het politieke spectrum in ons land plaats is voor een „linkserige" Sociaal-Democratische Partij. Een partij die vanuit een progressieve attitude best principes mag hanteren. Maar dat moeten dan wel voor de kiezers herkenbare principes zijn. Bomhof noemt het ideaal van de solidariteit als een juist startpunt voor een vernieuwde PvdA.

De afbraak van de verouderde PvdA en de groei van D66 behoeven bepaald niet positief geduid te worden. Zeker, de 'alles mag. en niets moet'-filosofie lijkt aantrekkeUjk, maar is voor de uitoefening van het ambt van overheid desastreus. Kennelijk is de samenleving in ons land zo oppervlakkig geworden, dat er nauwelijks meer plaats is voor in dogma's gewortelde ideologieën.

Op de lange termijn belooft dat ook niet veel goeds voor de kleine christelijke partijen SGP, GPV en RPF. Want menselijkerwijs gesproken is het ondenkbaar dat de weersgesteldheid in poli-" tiek "Nederland onmerkbaar voorbijgaat aan deze partijen. Het is de vraag of de cultuuromslag in ons land in die partijen voldoende is onderkend. Enige bezinning is ook in deze partijen nodig.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.