+ Meer informatie

Perestrojka tekent fiasco ideologie zelfbeschikking

Dr. Aalders stelt Franse Revolutie opnieuw ter discussie

4 minuten leestijd

KAMPEN - Het tweede eeuwfeest van de Franse revolutie heeft in alle publiciteitsmedia uitgebreide aandacht gekregen. In het revolutiejaar 1789 heeft Frankrijk als de destijds toonaangevende natie aan de wereld de „mensenrechten" gegeven.

Heeft de wereld aan deze „moeder van alle revoluties" het universele heil te danken gehad of heeft zij er een trauma aan overgehouden? Moeten wij bij de mislukking van zo veel revolutionaire experimenten in de twintigste eeuw niet veeleer denken aan de ontmythologisering van de Franse revolutie?

Op onnavolgbare en indringende wijze heeft de bekende theoloog en cultuurfilosoof dr. W. Aalders in zijn onlangs verschenen "Revolutie en Perestroika" op grond van recent historisch onderzoek kritische kanttekeningen bij genoemde omwenteling geplaatst. Inzonderheid in Frankrijk beleeft de geschiedwetenschap momenteel een periode van grote bloei, aldus de schrijver.

Lodewijk XVI

Men kent er het fenomeen van de "Nouvelle Histoire", met haar rijke en gezaghebbende tijdschrift "Annales". Dank zij deze nieuwe geschiedschrijving is de ideologische vertekening van de Franse Revolutie geducht ontmaskerd.

Op de laatste pagina's van dit werkje wordt een overzicht gegeven van de belangrijkste recente en geraadpleegde literatuur, die overwegend publicaties van Franse historici omvat. Aan de hand van talrijke citaten schetst de auteur op beknopte wijze onder andere het "Koningsdrama", de terechtstelling van koning Lodewijk XVI, die met 361 tegen 360 stemmen ter dood werd veroordeeld.

„Terwijl ieder de mond vol had over de universele rechten van de mens, zijn hem die elementaire rechten onthouden", constateert de schrijver. Evenals onze laatste stadhouder Willem V, werd Lodewijk XVI door de revolutionaire avantgarde als het symbool van tirannie en onderdrukking beschouwd. Zijn op de pagina's 37-41 afgedrukt en kort voor zijn dood geschreven "Testament" bewijst het tegendeel. Hij onderscheidde zich in gunstig opzicht van zijn voorgangers Lodewijk XIV en XV. In plaats van te streng is hij eerder te toegeeflijk geweest. Uiteindelijk werd zijn weigering om de (rooms-katholieke) kerk te onderwerpen aan de dictatuur van het volk hem noodlottig.

Verlies

De prijs die Frankrijk, die geheel Europa heeft moeten betalen in het revolutionaire tijdperk is hoog geweest, zegt Aalders. Het verlies van twee miljoen mensenlevens was tweemaal zo groot als het verlies van Frankrijk in de Eerste Wereldoorlog. Dank zij de politiek van Frankrijk kon Engeland uitgroeien tot een machtig imperium. Van 1715 tot 1789 was Frankrijk het meest bloeiende, machtigste en invloedrijkste land van Europa.

Is de bloedige omwenteling van 1789 nu het gevolg geweest van sociale en economische of van ideologische oorzaken? Frankrijk stond in 1789 inderdaad aan de rand van een financieel bankroet. Recente Amerikaanse historici hebben echter de aandacht gevestigd op het feit —een zaak waaraan door Aalders wordt voorbijgegaan— dat Frankrijk zich tengevolge van de hulpverlening aan de Amerikaanse Vrijheidsoorlog tussen 1776 en 1783 had geruïneerd. Maar volgens toenmalige letterkundigen en filosofen stond de "Amerikaanse Revolutie" immers model voor Frankrijk en voor de wereld?

Mythe ontluisterd

Marxistische geschiedschrijvers hebben hardnekkig de mythe in stand gehouden dat de communistische revolutie van 1917 de consequente voortzetting van 1789 is geweest en dat Lenin en Stalin het werk van Robespierre en Saint-Just hebben voltooid. Maar waren Hitler en Mussolini, Pol Pot en Honnecker, Ceausescu en Saddam Hoessein met hun noodlottige experimenten ook geen voedsterlingen van de revolutie? Genoemde mythe, die een einde zou hebben gemaakt aan eeuwenlange slavernij, onderdrukking en priesterbedrog, heeft echter haar tijd gehad. Zal er nu plaats komen voor een morele en religieuze duiding van de feiten of wordt een dergelijke benadering nog steeds afgedaan als pamfletliteratuur?

De schrijver ziet in de huidige Franse historiografie aanwijzingen welke in deze eerste richting tenderen.

Naar de opvatting van Aalders is het feodale koningschap van de Middeleeuwen voor Frankrijk de gunstigste tijd geweest. Onder koning Frans I (de bestrijder van het protestantisme) ontaardde dit in het absolute koningschap, omdat de bijbelse normen voor het koningschap werden vervangen door die van het Romeinse recht.

Had de koning maar geluisterd naar Calvijn, die in de voorrede van zijn magistrale Institutie zich tot hem had gewend en hem had gewezen op een regering volgens de Heilige Schrift!

We hebben aan de welversneden pen van dr. Aalders een bijzonder geslaagde uiteenzetting van de moderne historiografische perestrojka te danken, waarvoor we hem wel zeer erkentelijk mogen zijn. In trefzekere taal en aan de hand van recente bronnen worden hierin de verworvenheden van de Franse Revolutie van 1789 als eerste doorbraak van de democratische vrijheden en van het zelfbeschikkingsrecht der volken opnieuw ter discussie gesteld.

Tevens wordt de vraag gesteld of revolutie niet altijd uitmondt in een schrikbewind van willekeur. Uiteindelijk komt de schrijver op grond van recente gegevens tot dezelfde conclusie als in de vorige eeuw Groen van Prinsterer. Dank zij Michail Gorbatsjovs perestrojka kunnen wij spreken van het einde van het marxistisch ideologische tijdperk!

N.a.v. "Revolutie en Perestroika. Kritische aantekeningen bij het tweede eeuwfeest van de Franse Revolutie", door dr. W. Aalders; uitgeverij Kok-Voorhoeve, Kampen; 92 pagina's; prijs 22,50 gulden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.