+ Meer informatie

Verkiezingen in Tsjechoslowakije kunnen einde inluiden van veelvolkerenstaat

Nationalistische partijen in deelrepublieken gaan aan kop in opiniepeilingen

5 minuten leestijd

DEN HAAG (ANP) - Tsjechen en Slowaken gaan morgen en overmorgen naar de stembus voor verkiezingen die wel eens het einde zouden kunnen inluiden van een van Europa's laatste veelvolkerenstaten. De stemming in beide deelrepublieken is volstrekt verschillend.

Nationalistische partijen die een einde willen maken aan de economische „schoktherapie" stevenen in Slowakije af op een overwinning, terwijl de rechtse architecten van deze schoktherapie en voorstanders van een sterke federatie aan kop gaan in de opiniepeilingen in het Tsjechische landsdeel.

De twee belangrijkste kandidaten in de verkiezingen illustreren ongewild de tegenstelling tussen beide deelrepublieken. De 49-jarige Vladimir Meciar kan volgens opiniepeilingen rekenen op een ruime overwinning in Slowakije, dank zij zijn pleidooi voor een losse confederatie en voor staatsingrijpen in de economie.

Zijn tegenpool is de 50-jarige Vaclav Klaus, de minister van financiën en motor achter de hervormingen voor een markteconomie. De Democratische Burgerpartij (ODS) van Klaus, die voorstander is van een sterke federatie, wordt naar alle waarschijnlijkheid de grootste partij van de Tsjechische republiek en daarmee is de minister favoriet voor het premierschap.

Soevereiniteit

Onder leiding van Klaus hebben de relatief welvarende Tsjechische landen (Bohemen en Moravië), met twee derde van de bevolking van Tsjechoslowakije, zich verbonden aan privatisering en invoering van de markteconomie. Dank zij de hervormingen en de lange industriële traditie lijkt het westelijke deel van het land klaar voor een snelle opname in de vaart der volkeren.

Slowakije heeft daarentegen het nakijken. Als landbouwstaat met een sterk gesubsidieerde wapenindustrie heeft Slowakije weinig baat gehad bij de economische hervormingen die Praag doorvoert. Twee en een half jaar na de val van het communisme kampen de Slowaken met een werkloosheid van twaalf procent, drie keer zo hoog als in de Tsjechische republiek.

Meciar heeft aangekondigd dat hij na een verkiezingsoverwinning onmiddellijk de soevereiniteit van Slowakije zal uitroepen en een eigen Slowaakse grondwet zal opstellen, waarna de bevolking zich in een referendum mag uitspreken over de gewenste band met de Tsjechen. Zelf staat de nationalistische voorman, een oud-bokser, niet kandidaat voor het federale parlement maar voor de regionale Slowaakse Nationale Raad.

Versplinterd

Ondanks een kiesdrempel van 5 procent is het spectrum van politieke partijen in Tsjechoslowakije sterk versplinterd. Bij de verkiezingen van twee jaar geleden domineerden het toen nog aan elkaar verwante Burgerforum in het Tsjechische landsdeel en Burgers tegen Geweld in Slowakijke. Inmiddels zijn beide bewegingen uiteengevallen en zullen circa tien partijen het federale parlement bereiken, waardoor een voorspelling over mogelijke coalities moeilijk is. Meciar en zijn linkse Beweging voor een Democratisch Slowakije (HZDS) kunnen in ieder geval rekenen op de steun van twee andere links-nationaUstische partijen, waaronder de voormalige communisten. Na de verkiezingen moeten zij gedrieën in staat worden geacht alle grondwetswijzigingen in het federale parlement te blokkeren.

Armlastig broertje

Klaus kon dan ook moeilijk anders dan aankondigen dat hij bereid is met Meciar te onderhandelen. Maar hoe die onderhandelingen tot een compromis kunnen leiden is volstrekt onduidelijk. Voor deelname van de ODS aan een regering van Meciar, stelt Klaus twee voorwaarden: voortzetting van de economische hervormingen en handhaving van de federatie. Beide eisen zijn voor de nationalistische Slowaakse leider onaanvaardbaar.

In werkelijkheid lijken de leiders van ODS en andere rechtse partijen genoeg te krijgen van de Slowaakse nationalisten en komen zij langzaam terug van hun pleidooien voor behoud van de federatie. Bij verschillende gelegenheden hebben zij gesuggereerd dat de Tsjechische republiek wel eens beter af zou kunnen zijn zonder zijn armlastige kleine broertje.

Minister van economische zaken Vladimir Dlouhy, een bondgenoot van Klaus, vreest bij voorbeeld dat zijn economische hervormingen door tegenwerking van Slowakije te sterk zullen verwateren. Meciar concludeert uit dergelijke uitlatingen dat de rechtse partijen „de gemeenschappelijke staat" helemaal niet willen behouden: „Het is hen te doen om een splitsing waarvoor ze de Slowaken verantwoordelijk kunnen stellen".

Liberalisering

Het uiteenvallen van Tsjechoslowakije zou het ODS en zijn bondgenoten mogelijk niet ongelegen komen doordat linkse Tsjechische partijen het volgens recente opiniepeilingen veel beter zullen doen dan aanvankelijk was verwacht.

Kennelijk menen ook steeds meer Tsjechen dat voor hen de tol van de economische liberalisering te hoog is. Bovendien zou links aan populariteit hebben gewonnen als reactie op de arrogantie van rechts, en vooral van Klaus, dat zich volgens sommige Tsjechen te gemakkelijk neerlegt bij ondergang van hun in 1918 opgerichte veelvolkerenstaat.

Wanneer de drie linkse partijen in het Tsjechische landsdeel samen inderdaad, zoals de opiniepeilingen voorspellen, dertig procent van de stemmen vergaren kunnen zij een krachtige coalitie vormen met de linkse partijen uit Slowakije. In dat geval zou een splitsing van Tsjechoslowakije Klaus en de zijnen in Tsjechië aan de macht houden.

President Havel

De verkiezingen kunnen ook belangrijke gevolgen hebben voor de kleurrijkste politici van Tsjechoslowakije, niet het minst voor Vaclav Havel. De schrijver-president heeft herhaaldelijk gewaarschuwd voor het uiteenvallen van Tsjechoslowakije en tegen „nationalistische bekrompenheid". Dat is reden genoeg voor de nationalistische partijen uit Slowakije om Havels herverkiezing te dwarsbomen, mochten ze daartoe sterk genoeg zijn wanneer het nieuwe parlement op 3 juli een staatshoofd kiest.

De kiesdrempel kan wel een Jiri Dienstbier en Alexander Dubcek de das om doen. De Slowaakse sociaaldemocraten dachten een goede slag geslagen te hebben toen Dubcek, de gewezen leider van de Praagse Lente van 1968, zich aanmeldde. De populariteit van de partij schoot omhoog, maar intussen dreigen de sociaal-democraten de kiesdrempel niet te halen. De Burgerbeweging van Dienstbier moet eveneens voor 5 procent van de stemmen vechten, ook al staat de huidige minister van buitenlandse zaken bekend als de meest geliefde politicus na Havel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.