+ Meer informatie

Bush op zoek naar compromis-kandidaat

Met ontslag Marshall Hgt weg naar volledig conservatief rechtscollege open

4 minuten leestijd

WASHINGTON - Als enige zwarte rechter binnen liet Amerikaanse Hooggerechtshof maakte Thurgood Marshall donderdag zijn aftreden bekend. Hij had zijn antwoord klaar op de vraag wie hem op moet volgen: „Ik zelP. Het lijkt echter uitgesloten dat president George Bush een liberaal zoals Marshall aanwijst. Met het ontslag van Marshall ligt de weg naar een volledig conservatief rechtscollege open.

Marshall verwierf vooral bekendheid als pleitbezorger voor de burgerrechten van zwarten in de VS. Terwijl Martin Luther King de droom had, wist Marshall via de rechtspraak de positie van zwarten blijvend te veranderen. Als advocaat voor de zwarte burgerrechtenorganisatie NAACP nam Marshall in 1952 de zaak "Brown tegen de onderwijsraad" op zich.

Met zijn pleidooi tegen de scheiding van rassen op scholen wist hij te bereiken dat het Hooggerechtshof, bijna twee jaar later, de segregatie ongrondwettig verklaarde. Earl Warren, destijds voorzitter van het Hooggerechtshof, zei in het vonnis dat de bepaling „gescheiden maar gelijk" een mythe was, die in werkelijkheid voor een ontoelaatbare verdeling van Amerikaanse scholen in blank en zwart zorgde.

De overwinning van Marshall was voor zwarten de belangrijkste mijlpaal sinds president Abraham Lincoln een eeuw eerder de slaven had bevrijd maar geen wettelijk einde aan de segregatie had gemaakt.

Regeringsadvocaat

Marshall werd door John F. Kennedy als rechter aangesteld in een hof van beroep, een benoeming die bijna een jaar door zuidelijke Democraten in de Senaat werd opgehouden. President Lyndon Johnson wist Marshall zo ver te krijgen dat hij de hoogste regeringsadvocaat werd, waarbij hij als pleiter van de regering optrad bij zaken voor het Hooggerechtshof. Toen er in 1967 een plaats binnen het Hooggerechtshof openviel, zag Johnson zijn kans schoon om een zwarte rechter te benoemen.

Marshall is de enige zwarte Amerikaan die ooit in het hof zat. Volgens Johnson had hij zijn benoeming verdiend aan zijn succesvolle loopbaan als advocaat voor rechten van zwarte burgers. Marshall wist stemrecht te winnen voor zwarten in de zuidelijke staten, maakte de benoeming van zwarten in jury's mogelijk en kreeg eigendoms- en huurrechten los. In zijn strijd ondervond Marshall wat racisme was, waarbij hij ook zelf door tegenstanders werd bedreigd.

In de tijd dat het Hooggerechtshof liberaal was, kon Marshall zijn denkbeelden volop kwijt, maar naar gelang de conservatieven de overhand kregen, viel hij steeds meer uit de toon. Zijn laatste dissidente mening liet hij donderdag horen, met een uithaal naar de doodstraf. Marshall stond bekend als een zeer fervent tegenstander van de doodstraf, terwijl hij de wet waarmee in 1973 abortus werd gelegaliseerd van harte steunde.

Krasse uitspraken

De gezondheid van de 82-jarige rechter ging steeds verder achteruit. Hij had twee hoorapparaten en las stukken met een dikke bril. Hij leek de gewoonte van oude mannen te krijgen om krasse uitspraken te doen. Zo zei hij eens dat Ronald Reagan onder aan de ladder van Amerikaanse presidenten staat. Over Bush was hij zo mogelijk nog scherper: „Als je niets goeds over een dode kunt zeggen, moet je je mond houden. Nu, ik beschouw hem als overleden", aldus Marshall in een interview over de huidige president. Bij de benoeming van de conservatief David Souter in het Hooggerechtshof, vorig jaar oktober, zei Marshall denigrerend dat hij nog nooit van de man had gehoord.

Bij de benoeming van Souter ging Bush niet over een nacht ijs. Waar Reagan nog een rechter durfde te benoemen die in honderden artikelen en vonnissen zijn conservatisme had uitgedragen, koos Bush iemand die geen lange lijst met controversiële beslissingen achter zijn naam had.

Bush moest voorzichtig te werk gaan omdat hij een vervanger zocht voor de liberale rechter William Brennan. De Democraten in de Senaat hoopten dat Souter geen verstokte ideoloog zou zijn en een min of meer onafhankelijke positie binnen het hof zou kunnen innemen.

In de praktijk is gebleken dat Souter zich vaak aansluit bij de conservatieve meerderheid, vooral waar het de beperking van rechten van verdachten betreft. Bush zal het moeilijk krijgen om een tweede Souter te benoemen, omdat de Democraten zich niet nog eens willen laten verrassen door een kandidaat wiens politieke positie duister is.

Zwarte kandidaten

Bush wil niet zeggen of hij vindt dat Marshall, die aanblijft tot een vervanger is aangewezen, door een zwarte rechter opgevolgd moet worden. Een van de belangrijkste zwarte kandidaten is Clarence Thomas, een conservatief lid van het hof van beroep. Thomas was voorzitter van de commissie voor gelijke arbeidskansen onder Reagan en lag herhaaldelijk overhoop met burgerrechtenorganisaties. Zijn benoeming zal dan ook op grote weerstand stuiten. Bush zei tijdens de verkiezingscampagne in 1988 dat hij conservatieve rechters zou benoemen, maar hij zou het kritische Democraten moeilijk maken als die conservatief een zwarte blijkt te zijn.

Terwijl de meeste aandacht uitgaat naar een eventuele zwarte opvolger voor Marshall, is het ook mogelijk dat Bush bij een andere minderheid gaat zoeken en een rechter van Spaanse afkomst benoemt. De Spaanstaligen zijn de snelst groeiende etnische groepering in de VS. Zij hebben over het algemeen meer oor voor Republikeinse argumenten dan zwarten.

Eerste vrouw

Als belangrijkste kandidaat wordt de Texaanse rechter Ricardo Hinojosa genoemd. De speculatie rond zijn persoon nam toe toen hij een paar weken geleden op het Witte Huis mocht aanschuiven voor het diner ter ere van de Britse koningin Elizabeth II. Ook Ferdinand Fernandez, een rechter van Spaanse afkomst uit Los

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.