+ Meer informatie

De kleur van de rechter

4 minuten leestijd

Enkele maanden geleden wekte het CDA-kamerlid Van der Burg enige opschudding door zijn uitlatingen over de eenzijdige samenstelling van de rechterlijke macht. Hem werd verweten dat hij op deze manier de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht aantastte.

Inmiddels is duidelijk geworden dat de kritiek ten aanzien van de eenzijdige politieke kleur van de Nederlandse justitie feitelijk juist is. Bijna 40 procent van de rechters en officieren van Justitie zou op dit moment D66 stemmen als er verkiezingen waren. Dat is aanzienlijk meer dan zelfs de meest optimistische kiezersonderzoeken Van Mierlo thans in het vooruitzicht stellen.

De voorkeur voor CDA, PvdA of VVD ligt bij de leden van de rechterlijke macht tussen de 15 en de 20 procent. Dat wijkt met name voor het CDA belangrijk af van de landelijke cijfers. Vandaar dat het ook niet zo verwonderlijk is dat vanuit die hoek deze zaak aan de orde gesteld werd.

Is er reden om deze onevenwichtigheid aan te pakken? Moet voortaan bij vacatures de voorkeur worden gegeven (bij gelijke geschiktheid) aan mensen die D66 niet als hun eerste politieke keuze beschouwen?

In hoeverre is het bezwaarlijk dat de rechterlijke macht qua politieke voorkeur geen afspiegeling is van de Nederlandse samenleving? In het verleden was er waarschijnlijk een sterke oververtegenwoordiging van liberalen. Is het toch niet zo dat rechters en officieren van Justitie alleen maar de taak hebben om de wetten toe te passen?

Zo simpel ligt het echter niet. Rechters moeten inderdaad de wet toepassen, maar daarbij gaat het ook altijd om een stuk interpretatie. Zeker in strafzaken wegen de omstandigheden zwaar mee. Ook al beseft de rechter dat hij niet op die stoel zit om zijn particuliere standpunten tot gelding te brengen, toch werken zijn eigen opvattingen automatisch door in zijn werk. Hoogstens is de een zich daarvan wat meer bewust dan de ander en doet de een wat meer z'n best dan de ander om die persoonlijke inkleuring binnen de perken te houden.

Juist ook bij allerlei maatschappelijk omstreden zaken komt het nogal eens voor dat regering en parlement er niet uitkomen of zich maar helemaal niet aan het formuleren van wetsartikelen wagen. De rechter krijgt dan automatisch de taak om zelf de kaders aan te geven waarbinnen mensen zich dienen te bewegen.

Dat geldt bij voorbeeld voor het stakingsrecht, dat in Nederland nooit wettelijk geregeld is, en ook voor allerlei euthanasiezaken. Ook ten aanzien van de abortus was reeds een hele jurisprudentie opgebouwd voordat de wetgever erin slaagde tot een abortuswet te komen.

Een dergelijke jurisprudentie komt tot stand door een reeks elkaar soms tegensprekende of in ieder geval corrigerende uitspraken. Uiteindelijk geeft het standpunt van de (meerderheid van de) Hoge Raad de doorslag. Vandaar dat Van der Burg ervoor pleitte dat bij benoemingen van leden van de Hoge Raad voortaan meer gelet zou worden op hun maatschappelijke achtergrond en hun politieke oriƫntatie.

Inmiddels weet hij zich tot op zekere hoogte gesteund door de vaste kamercommissie voor justitie. Die wil in een vroeger stadium bij de benoemingsprocedure betrokken worden, voordat de voordracht publiek geworden is.

Volgens de grondwet worden de leden van de Hoge Raad voor het leven benoemd uit een lijst van drie personen die voorgedragen worden door de Tweede Kamer. De Hoge Raad zelfstelt echter weer een aanbevelingslijst op voor de Tweede Kamer. In de praktijk acht de regering zich gebonden om de eerst voorgedragen kandidaat te benoemen. Ook de Tweede kamer is sinds mensenheugenis niet afgeweken van de volgorde waarin de Hoge Raad bepaalde kandidaten voordroeg. In de praktijk betekent dat dus dat de Hoge Raad zichzelf aanvult.

Daar wil de Tweede Kamer nu toch wat meer greep op krijgen. En dat niet zonder reden. Ook al voelen we niet voor een dagenlang publiek verhoor, zoals de Amerikaanse Senaat dat doet bij kandidaten voor het Opperste Gerechtshof, toch is het van belang dat de Tweede Kamer weet wie ze als kandidaat voordraagt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.