+ Meer informatie

Hervormde verdeeldheid brengt SGP in problemen

Voorkeursacties voor Holdijk en Van der Vlies

8 minuten leestijd

APELDOORN — Een groep hervormde SGP-ers gaat bij de komende verkiezingen een voorkeursactie voeren voor de Apeldoornse mr. G. Holdijk, die de niet-verkiesbare vierde plaats van de SGP-lijst bezet. Deze actie wordt gevoerd met de publieke instemming van partijvoorzitter ds. H. G. Abma.

Op de Algemene vergadering van de SGP, eind februari, liet ds. Abma weten dat hij dermate grote bezwaren had tegen de kandidatenlijst, dat hij zijn herverkiezing als hoofdbestuurslid in beraad wilde houden. Kennelijk wilde hij zijn beslissing laten afhangen van de uitslag voor de voorkeursactie.

Wel is ds. Abma sindsdien als partijvoorzitter blijven functioneren en heeft hij zich ook beschikbaar gesteld als opvolger van SGP-senator Meuleman, die zich om leeftijdsredenen terugtrekt.

Inzet van de strijd is de Tweede-kamerzetel van ds. Abma. Dat die weer door een hervormde bezet zou worden, om aldus het hervormde element in de Tweede-kamerfractie van de SGP te handhaven, staat buiten discussie. Op de derde plaats staat thans de hervormde ir. B. J. van der Vlies.

De strijd gaat dan ook tussen hervormde SGP'ers van verschillende signatuur. Merkwaardig genoeg gaat het daarbij niet eens zozeer om hun politieke stellingname als om hun kerkelijke ligging. Van der Vlies en Holdijk worden gerekend tot verschillende submodaliteiten in de Ned. Hervormde Kerk.

Wel verwachten verschillende verontrusten in de SGP dat Van der Vlies meer de nadruk zal leggen op het uitdragen van de „aloude beginselen", die volgens hen onder ds. Abma in het vergeetboek zijn geraakt. Als statenlid van de provincie Utrecht heeft Van der Vlies zich echter doen kennen als een man die de praktische politiek niet uit de weg gaat. Vandaar dat hij ook bepaald niet geïdentificeerd kan worden met de Landelijke Stichting tot Handhaving van de Staatkundig Gereformeerde Beginselen, die op de uiterste rechterflank van de partij opereert.

Hervormde kiezers
De SGP werd in 1918 opgericht vanuit de Gereformeerde Gemeenten. In de loop der jaren werd echter een steeds groter deel van het kiezerskorps van deze partij uit de Hervormde Kerk gerecruteerd. Dat begon al in 1925 toen ds. P. Zandt kamerlid werd voor deze partij.

In de zestiger en zeventiger jaren, toen ds. Abma het gezicht van de SGP bepaalde, is deze stroom alleen nog maar toegenomen. Dit ook al omdat de AR en de CHU steeds meer verwaterden en geleidelijk aan in het CDA opgingen.

Nu was er onder deze hervormde SGP-kiezers wel een zekere verscheidenheid. Ds. Zandt was nooit lid van de Gereformeerde Bond. Geen wonder, want in zijn tijd was de Bond nauw verbonden met de ARP. Zijn opvolger, ds. Abma, behoorde duidelijk wel tot de Gereformeerde Bond.

Daarbij moet evenwel in rekening gebracht worden dat de Gereformeerde Bond in de loop der jaren duidelijk een basisverbreding heeft ondergaan. In de tijd van ds. Zandt stonden er beslist meer „zware" hervormde gemeenten en predikanten buiten de Bond dan tegenwoordig.

Geen representant
Het hoofdbezwaar van ds. Abma en de zijnen is nu dat ir. Van der Vlies, als ouderling van de „zware" hervormde gemeente van Maartensdijk, niet beschouwd kan worden als representant van de hervormd-gereformeerde richting. Maartensdijk is immers geen bondsgemeente in de strikte zin van het woord, ook al staat het sinds jaar en dag wel vermeld in het Adresboekje van de Gereformeerde Bond.

Van der Vlies heeft daarentegen — onder meer in een interview in het Utrechts Nieuwsblad — gesteld dat hij zich ook duidelijk een vertegenwoordiger voelt van de gereformeerde bonders. Wel is hij zelf geen lid van de Bond, ook al omdat er in zijn woonplaats geen GB-afdeling is. Van de 400.000 hervormden die gerekend worden tot de gereformeerde-bondsrichting is trouwens maar een beperkt deel ook officieel lid van de Bond.

De actie voor Holdijk heeft inmiddels een tegenactie opgeroepen van een aantal rechtse hervormde predikanten, deels wel en deels niet lid van de Gereformeerde Bond. Zij gaan met name de hervormde SGP-ers oproepen om juist wel op Van der Vlies te stemmen. De Garderense ds. J. Catsburg is één van de woordvoerders van deze groep. Ook ds. W. J. op 't Hof, die in het streekblad „Eilanden-Nieuws" reeds van zijn bezwaren tegen de actie-Holdijk liet blijken, behoort hiertoe.

In deze kring heeft men trouwens ook bepaalde bezwaren tegen de koers van de Gereformeerde Bond in het algemeen. Men is van mening dat de Bond de laatste jaren naar links is opgeschoven. In het blad „Om Sions Wil" constateerde ds. G. S. A. de Knegt uit Huizen onlangs naar aanleiding van het 75-jarig jubileum van de Bond, dat de verontrusting onder de rechtervleugel van de Bond ernstig toeneemt.

Hij achtte het niet uitgesloten dat wanneer er geen orde op zaken gesteld werd in de Bond, er een bundeling van verontrusten zou komen, zoals Bewaar het Pand in de Chr. Geref. Kerken. Hij betreurde het dat de rechtervleugel van de Bond de laatste jaren maar weinig aan bod gekomen is en slechts een geringe inbreng heeft in de besturen van allerlei organisaties.

Ook een man als ds. L. H. Oosten uit Wouterswoude liet onlangs in een interview in het Nederlands Dagblad zijn verontrusting blijken. Kortom verschillende „zware" hervormden voelen zich — terecht of ten onrechte — in de Bond miskend. De door een aantal Bondspredikanten gevoerde actie tegen Van der Vlies heeft sommigen van hen nu in het geweer gebracht.

Voorgeschiedenis
Bij de verkiezingen van 1972 en 1977 stond Van der Vlies op de vierde plaats. Ook toen had ds. Abma reeds laten merken dat hij daar verre van gelukkig mee was. Gezien de grote continuïteit in de kandidatenlijsten der SGP, lag het immers in de lijn der verwachtingen dat bij het wegvallen van ds. Abma, Van der Vlies van de vierde naar de derde plaats zou opschuiven. Dit wilde ds. Abma per se voorkomen.

Bij de voorbereidingen van de kandidaatstelling, najaar 1980, bracht het hoofdbestuur van de SGP de kiesverenigingen onder de aandacht dat het gewenst was om op de derde plaats van de lijst iemand te zetten van hervormd-gereformeerde signatuur. Niettemin wees het overgrote deel der kiesverenigingen ir. Van der Vlies aan. Hetzij omdat ze vonden dat hij inderdaad van hervormd-gereformeerde signatuur was, hetzij omdat ze onvoldoende zicht hadden op de submodaliteiten in de Hervormde Kerk, hetzij omdat ze dat advies bewust in de wind sloegen.

Brief
Inmiddels had een achttiental gereformeerde bonders, waaronder ir. J. van der Graaf, ds. K. Exalto, ds. C. den Boer, ds. W. L. Tukker, ds. W. Chr. Hovius, zich in een brief tot het hoofdbestuur der SGP gewend om de noodzaak van een bonder op de zetel van ds. Abma te bepleiten.

Het probleem van ds. Abma was echter dat hij tegenover Van der Vlies aanvankelijk geen tegenkandidaat beschikbaar had. Verschillende personen die hiervoor gepolst werden (in dit verband wordt o.m. de naam van ds. Hovius genoemd) trokken zich uiteindelijk terug.

Dat alles leidde er toe dat hoofdbestuur en Raad van Advies - die hierover tot tweemaal toe vergaderden - bij meerderheid van stemmen besloten om ir. Van der Vlies de verkiesbare derde plaats op de lijst te geven.

Degenen die onoverkomelijke bezwaren hadden tegen Van der Vlies besloten daarop tot een voorkeursactie. Mr. G. Holdijk, die uiteindelijk de vierde plaats op de lijst ging bezetten, was bereid als tegenkandidaat op te treden. Als voormalige studiesecretaris van de SGP en medewerker van de Tweedekamerfractie was de politiek voor hem geen onbekend terrein.

Enige mogelijkheid
In een brief aan de hervormd-gereformeerde predikanten beklemtoonden de actievoerders dat ir. Van der Vlies — hoewel zij op zijn kwaliteiten niet wilden afdingen — „onvoldoende representeert dat deel van het SGP-electoraat dat uit de hervormd-gereformeerde gemeenten komt". Een voorkeursactie voor mr. Holdijk achtten zij daarom de enige mogelijkheid om de lijn-Abma voort te zetten en de hervormd-gereformeerden aan de SGP te blijven binden. Ook met het oog op de dreigende concurrentie van de RPF, oordeelden zij dat hun actie in het belang van de SGP was.

Inmiddels hebben 36 hervormde predikanten hun adhesie betuigd. Door middel van een folder en een advertentiecampagne (die verzorgd wordt door hetzelfde reclamebureau dat ook de SGP-campagne uitvoert!) wil men de (hervormde) SGP-kiezers bereiken.

Van de achttien ondertekenaars van de brief aan het Hoofdbestuur der SGP, hebben inmiddels een aantal afgehaakt. Ds. Exalto omdat hij lid werd van de RPF. Ook ir. Van der Graaf doet niet meer mee omdat hij vindt dat de Gereformeerde Bond als zodanig buiten deze strijd moet blijven. Een ander zou zich terug getrokken hebben omdat hij zich in eerste instantie niet gerealiseerd had dat de brief regelrecht tegen de kandidatuur van Van der Vlies gericht was.

Hoofdbestuur
Van de hervormde hoofdbestuursleden van de SGP hebben ds. Abma, drs. Burggraaf en senator Meuleman zich achter de actie-Holdijk gesteld. De predikanten Van der Haar en Dorsman staan achter de actie voor Van der Vlies, terwijl het Overijsselse statenlid Wolterink zich neutraal opstelt. In het partijblad De Banier zullen geen mededelingen over de voorkeursactie(s) worden opgenomen, ook al had hoofdredacteur ds. Abma dit in eerste instantie wel aangekondigd.

Volgens de bepalingen van de Kieswet heeft een kandidaat de helft van de zgn. lijstkiesdeler nodig om met voorkeur gekozen te worden. De vorige maal behaalde de SGP met 177.000 stemmen drie zetels.

De lijstkiesdeler lag toen op 59.000 stemmen en men had dus bijna 30.000 stemmen nodig om met voorkeur gekozen te worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.