+ Meer informatie

Landbouw in de Soviet-Unie kampt met grote problemen

Ligging, klimaat en mentaliteit van de boeren

7 minuten leestijd

De Russische taal vormt voor de meeste Nederlanders een onoverkomelijke barrière om zelf informatie uit de Sovjet-Unie te kunnen bestuderen en analyseren. Gelukkig dan ook dat ons land een aantal begaafde Ruslandkenners rijk is, die bovendien het allerminst beneden hun wetenschappelijke stand achten om hun kennis mee te delen aan een lekenpubliek.

Die kennisoverdracht gebeurt via verschillende publikatiekanalen. Eén van deze kanalen is het Ruslandbulletin. En laten we direct maar ons oordeel omtrent dit zesmaal per jaar verschijnend tijdschrift geven: een „must" voor Nederlander/Nederlandse die geinteresseerd is in Oosteuropese zaken of daar uit hoofde van zijn of haar beroep mee te maken krijgt. Kortom een voortreffelijke, betrouwbare informatiebron. Behalve artikelen van Oosteuropaspecialisten drukt het Ruslandbulletin ook in vertaling in officiële en onofficiële Sovjetbronnen af. Diverse keren heeft de redactie van het Ruslandbulletin speciale nummers laten schijnen: b.v. over corruptie in de Sovjet-Unie, over de geschiedschrijving en over de religieuze situatie in het land van Brezjnev. Het Ruslandbulletin van februari/maart 1981 is met name gewijd aan de landbouw. Een actueel thema en bovendien een sector van de Sovjetconomie die de communistische machthebbers vanaf 1917 heel veel hoofdbrekens heeft bezorgd.

Moeilijk klimaat
De Sovjet-landbouw kan in ons Westen zeker niet rekenen op veel krediet. Die marxisten in de Sovjet-Unie maken niets van hun landbouw. Vergelijk maar eens de landbouw van de Sovjet-Unie met die van de Verenigde Staten. Beide landen zijn grote landbouwnaties, maar de Sovjet-Unie is een groot importeur van landbouwprodukten en de Verenigde Staten juist een groot exporteur daarvan! Toch is zo'n duidelijke in het nadeel van de Sovjet-Unie uitvallende vergelijking niet helemaal billijk. Er wordt ons duidelijk gemaakt in de bijdrage van professor Bezemer aan het Ruslandbulletinnummer. Onder de titel ,,Natuur en produktie" verklaart hij onder welke moeilijke klimatologische omstandigheden de Sovjet-landbouw opereert. Door toedoen van slechte klimatologische omstandigheden is ruim driekwart van het Russische grondgebied volkomen ongeschikt voor de uitoefening van landbouw.

Professor Bezemer draagt een aantal leerzame vergelijkingen aan tussen de omstandigheden waaronder de Sovjetlandbouw en die van Noord-Amerika verkeren: ten eerste ligt het Russische landbouwgebied noordelijker dan het Amerikaanse en het gevolg daarvan is dat het Russische landbouwgebied minder goed bedeeld is met warmte (zo hebben meer dan de helft van de Amerikaanse landbouwgronden een gemiddelde jaartemperatuur van meer dan 10° C tegenover slechts een tiende gedeelte in de Sovjet-Unie); ten tweede heeft het Amerikaanse landbouwgebied het voordeel aan de Atlantische Oceaan te liggen terwijl het Russische landbouwgebied, gescheiden als het is van de Atlantische Oceaan door de Europese landen, in veel mindere mate de invloed van deze wereldzee ondergaat en derhalve veel minder goed bedeeld is met de zo noodzakelijke neerslag (in de VS heeft 60% van de landbouwgronden meer dan 700 mm neerslag per jaar, in de SU slechts 1%!); ten derde zijn warmte en neerslag in het Russische landbouwgebied veel minder goed gecombineerd dan in het Amerikaanse.

Vorst en droogte

Vorst en droogte zijn de grote boosdoeners bij de Sovjet-landbouw. Zij zorgen ervoor dat misoogsten in de Sovjet-Unie een regelmatig en veelvuldig terugkerend verschijnsel zijn. Professor Bezemer schat dat één op de drie jaren al gauw een slecht oogstjaar is. Het artikel van professor Bezemer vormt een nuttige correctie op een al te laatdunkende Westerse visie op de Sovjetlandbouw. Behalve een vaak averechts werkende landbouwpolitiek hadden en hebben de Sovjetleiders te kampen met zeer moeilijke natuurlijke omstandigheden.

Het aardige van het onderhavige nummer van het Ruslandbulletin is dat er een aantal Sovjet-bronnen zijn vertaald waarin b.v. een Oekraïnse boer aan het woord komt evenals een Russische journalist die uitstekend op de hoogte is van de situatie op het platteland. In zijn verhaal ,,Paarden" vertelt die uiteraard anoniem gebleven Oekraïnse boer hoe niet alleen de boeren zwaar hebben moeten lijden sinds de Russische revolutie van 1917, maar ook hun dieren! Het eenvoudige relaas van deze boer doet ons beseffen wat paarden en koeien waard waren voor de Sovjet-boeren in de zo ondraaglijke zware jaren '30 en '40. De journalist waar we gewag van maakten heet Sjoetkin. Welnu, deze Sjoetkin (geboren in 1926) werd in 1962 benoemd tot vaste fotograaf van een districtskrant ,,Voorwaarts" geheten. In deze nieuwe functie (daarvoor was hij beroeps-musicus en artistiek leider geweest) kwam hij veelvuldig in contact met de gewone plattelandsbevolking. Van deze mensen kreeg hij vele brieven waarin zij hun grieven spuiden over de willekeur van de autoriteiten. Sjoetkin nam het tevergeefs voor deze mensen op. Zijn inspanningen voor eerlijke maatschappelijke verhoudingen liepen tenslotte uit op zijn ontslag en arrestatie. In 1975 werd hij veroordeeld tot anderhalf jaar kamp met streng regime. Zo werd Sjoetkin dus dissident.

Natuurlijk werden Sjoetkins ,,misdaden" aan de kaak gesteld in de plaatselijke pers en verklaard uit zijn familieafkomst: de voorouders van Sjoetkin hadden paarden bezeten en dat wilde Sjoetkin zelf ook, kortom Sjoetkin was een ordinaire kapitalist!

Verdraaiing

Uit het levensverhaal van deze Sjoetkin leren we overigens opnieuw hoe in de Sovjetpers grote misstanden in de landbouwsituatie expres verzwegen worden en de waarheid wordt verdraaid. Zo schrijft Sjoetkin o.a.: ,,Ook ik werd bij het gelieg betrokken. Ik moest bijvoorbeeld een veld met mais fotograferen, soms zelfs een aparte plant, ergens in een schoohuintje en dan zetten zij die foto in de krant om er het algehele succes van de landbouw mee aan te tonen." Geen wonder dat Sjoetkins krant in de volksmond bekend stond als „Het Opscheppertje" i.p.v. „Voorwaarts"! Commentaar van Sjoetkin daarop: ,,en ik schaamde me dat ik werkte bij een krant met een dergelijke benaming."

Slechte mentaliteit

In het Ruslandbulletinnummer komen voorts nog aardige verhalen voor óver de problemen rondom ,,het eigen landje", de produktie van minitractors en de positie van vrouwen op het Russische platteland. Eén bijdrage willen we in het kort nog naar voren halen. En wel die van dr. Marius Broekmeyer over de dorpsschrijver Fjodor Abramov. Deze Abramov heeft al een uitgebreid oeuvre op zijn naam staan over vroegere en huidige plattelandssituaties. Wie iets te weten wil komen van het Russische dorp en de Russische landbouw moet beslist zijn werk lezen, zo oordeelt dr. Broekmeyer. De stimulerende bijdrage van dr. Broekmeyer heeft ons in elk geval erg nieuwsgierig gemaakt naar deze dorpsschrijver! Een schrijver overigens die zich momenteel erge zorgen maakt over de situatie in de Sovjet-landbouw.

Zo is Abramov o.a. verontrust over het feit dat voormalig hooiland nu wordt prijs gegeven aan het oprukkende bos en struikgewas, terwijl vroeger met minder machines en met minder mensen (voornamelijk afgetobde vrouwen en kinderen) wél op dat land werd gehooid. Abramov constateert een slechte mentaliteit op het Russische platteland: niet hard werken, onverschillieheid. dronkenschap enz. Overigens uit Abramov niet alleen maar kritiek. Hij wil de ,,sociale inertie" van het platteland doorbreken.

Boerenvrouwen

Grote bewondering komt in zijn werk tot uiting voor wat de Russische boerenvrouw gepresteerd heeft en nog steeds presteert: „Ik zou een standbeeld willen oprichten voor de Russische boerenvrouw." En daar heeft Abramov groot gelijk in: immers, op haar kwam alles neer! Kinderen ter wereld brengen, die opvoeden, het gezin bijeenhouden, het vee verzorgen, het eigen nevenbedrijf runnen, kortom keihard werken. Nog één keer Abramov. „En de huidige boer... consumenten zijn het. Velen interesseert niets behalve de drankfles. Maar de vrouwen, mijn streekgenoten. God geve hun gezondheid." Overdrijft Abramov? Laten we zijn beoordeling van de plattelandsbevolking eens vergelijken met die van Sjoetkin. „Ik zag dat op onze velden de oogst niet werd binnengehaald en dat er scholieren en studenten werkten die uit de steden kwamen. Het was treurig om die kinderen bij de aardappeloogst in regen en natte sneeuw te zien rondtobben en ziek worden, terwijl de volwassen bevolking, vooral de mannen, zich aan massale dronkenschap overgeeft. Als je 's morgens langs dranklokalen loopt, zie je daar rijen mensen staan. Maar er is niemand te vinden die „onze" oogst wil binnenhalen." Na Lenin, Stalin, Chroesjtsjov blijft het Russische platteland ook nog steeds voor de huidige machthebbers in het Kremlin een gigantisch maatschappelijk probleem.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.