+ Meer informatie

Vangnet voor vroege uitvallers

Europese partners beraden zich gezamenlijk op aanpak sociale problemen

5 minuten leestijd

Met kapitale letters staat het op de gevel: "Reddingsmuseum". Het vormde het inspirerende uitzicht voor het internationale gezelschap dat zich deze week in Den Helder vier dagen lang beraadde op de reddingsoperatie van jongeren die het onderwijs zonder diploma dreigen te verlaten.

Voortijdige schoolverlating wordt gezien als een belangrijke oorzaak van de sociale problematiek die vier regio's zes jaar geleden bijeendreef in het Europese samenwerkingsverband "Spinach for Popeye". Behalve Den Helder zijn dat Odenwaldkreis (Duitsland), County Falkirk (Schotland) en Provincia di Rimini (Italië). Nederlandse docenten, jeugdhulpverleners en beleidsmakers schoven deze week samen met zeven Duitsers, zeven Schotten en zeven -onderling heftig discussiërende- Italianen rond de tafel.

"Spinach for Popeye" wordt vertaald als: krachtvoer voor kansarme jongeren. In 1997 bogen de partners zich tijdens hun eerste jaarlijkse conferentie over de vraag welke vaardigheden kansarme jongeren nodig hebben om te kunnen slagen op school en in hun beroep en welke rol de jeugdhulpverlening en het onderwijs daarin kunnen spelen. Daarbij ging de aandacht met name uit naar emotionele intelligentie en sociale vaardigheden. Een volgende conferentie richtte zich op de noodzakelijke samenwerking van hulpverlenende instanties, zodat er een vangnet voor kansarme jongeren ontstaat.

Gebrekkige motivatie

De samenwerking tussen de vier landen omvat ook een jeugd- en een vakleerkrachtenuitwisseling. In Den Helder zijn de projecten Rufus (voor jongens) en Olijfje (voor meisjes) gestart om voortijdige schoolverlaters algemene vakken, sociale vaardigheden en vooral ook beroepsgerichte kennis bij te brengen. Daarvoor is bijvoorbeeld een werkplaats voor motorvoertuigen ingericht en een project uiterlijke verzorging gestart.

De partners in het Europese samenwerkingsverband hadden bij de oprichting allevier te maken met oplopende werkloosheid. De lijn van voortijdig schoolverlaten via werkloosheid naar criminaliteit is dan gauw getrokken. De sociale problemen moeten volgens de deelnemers dan ook bij de wortel worden aangepakt: de haperingen in de schoolloopbaan, veroorzaakt door gebrek aan motivatie of door een weinig florissante thuissituatie. Daarbij wordt gebruikgemaakt van een subsidieprogramma van de Europese Unie waarmee jongerenuitwisselingen en vrijwilligerswerk voor kansarme jongeren kunnen worden opgezet.

De vier partners proberen het stigmatiseren van bepaalde -allochtone- groepen te vermijden. "Het gaat niet om afkomst, maar om toekomst", aldus wethouder Vos van Den Helder.

Oorzaken

Den Helder behoort niet alleen tot het internationale samenwerkingsverband, maar was ook een van de gemeenten die de afgelopen twee jaar deelnamen aan een motivatieproject van de Universiteit Leiden. Daarover werden de congresgangers voorgelicht, zodat ze deze aanpak in hun eigen land ook kunnen toepassen.

Inzicht in de achtergronden van de motivatieproblemen is cruciaal, hield onderzoekster T. D. Kuijvenhoven hun voor. Er zijn jongeren die niet kunnen (door hun persoonlijke problemen), die niet willen (ze hebben verkeerde vrienden of negatieve schoolervaringen, of ze vinden andere dingen belangrijker), die niet durven (door een negatief zelfbeeld) en die niet weten (ze zijn zich er niet van bewust dat ze een probleem hebben, leven vaak bij de dag en zijn allerminst toekomstgericht). Die oorzaak bepaalt de begeleiding die nodig is.

Daarbij is het volgens Kuijvenhoven de kunst om de werkelijke oorzaak te achterhalen, "want jongeren hebben de neiging hun gebrek aan motivatie op één ding te projecteren, bijvoorbeeld: de schooldagen duren te lang; ik houd het niet vol. Vaak zit er echter veel meer achter. Wanneer je samen met de jongeren de problemen ordent, worden ze minder allesoverheersend."

Kort en intensief

Tijdens het motivatieproject werd het kort en intensief traject (KIT) ontwikkeld en getest. Een groepje van vier tot zes jongeren werd gedurende acht tot twaalf weken intensief begeleid. "Zo intensief dat de begeleider 24 uur per dag voor de jongere klaarstond, veel samen met hem deed en zelfs in de stad op zoek ging als zijn pupil niet kwam opdagen."

De deelnemers werden met hun gedrag en de gevolgen daarvan geconfronteerd. "Ze moeten gaan inzien dat ze een probleem hebben, anders is de motivatie nihil." Er werden gesprekken gevoerd, tests afgenomen en via experimenten konden de jongeren kennismaken met beroepen die hen interesseerden. Uiteindelijk kwam een actieplan tot stand.

Gedragsverandering heeft tijd nodig, beseft Kuijvenhoven. "Toch bleek dit snelle traject succesvol. Bij de eindstreep was 94 procent van de deelnemers gemotiveerd voor het uitgezette scholings- en arbeidstraject. Om dat succes uit te vergroten, hebben we het project feestelijk afgesloten en een officieel certificaat uitgereikt. Na drie maanden bleek 74 procent nog steeds gemotiveerd met zijn traject bezig."

Signalering

Drs. B. van der Meer van het Algemeen Pedagogisch Studiecentrum (APS) in Utrecht ontwikkelde methoden waarmee jongeren die dreigen uit te vallen vroegtijdig kunnen worden opgespoord. Hij hield de congresgangers de spiraal van pesterijen en geweld voor die vaak leidt tot crimineel gedrag en voortijdige beëindiging van de schoolloopbaan. "Een op de vier leerlingen in het basisonderwijs wordt gepest. Zij vormen een risicogroep voor voortijdige schoolverlating. Maar dat geldt ook voor de pesters, die soms tot steeds crimineler gedrag komen. Die risicogroepen moeten we zo snel mogelijk opsporen.

We moeten ook de oorzaken van het toenemende geweld niet verdoezelen. Na een jarenlange discussie is anderhalve maand geleden in het blad Science definitief vastgesteld dat het geweld in televisieprogramma's en computerspelletjes wel degelijk effect op kinderen heeft. Wat dat betreft hebben we boter op ons hoofd. We laten het geweld toe en vragen ons vervolgens af hoe kinderen toch wel zo agressief kunnen zijn."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.