+ Meer informatie

Sancties tegen Zuid- Afrika bezorgen zwarten juist nadeel

Coulantere houding van EG leidt hopelijk tot beleidsveranderingen

7 minuten leestijd

Voor het eerst in jaren is er sprake van de mogelijkheid dat de EG de sanctiepolitiek jegens Zuid-Afrika zal heroverwegen. Als gevolg van het hervormingsbeleid van president Frederik de Klerk neemt West-Europa een veel coulantere houding aan dan tot nu toe het geval was. De recente Europese reis van De Klerk heeft in niet geringe mate bijgedragen aan de Europese opvatting dat Zuid-Afrika uit de beklaagdenbank moet worden gehaald. Van 'vrijspraak' is vooralsnog geen sprake, maar de zaak tegen Pretoria wordt vermoedelijk wel verdaagd.

In het Zuidafrikaanse dagelijks leven merkt men nauwelijks iets van de sancties tegen het land. Blikjes Deense garnalen zijn vrijelijk te koop, ondanks het totale handelsverbod dat Denemarken enkele jaren geleden tegen Zuid-Afrika heeft ingesteld. De meeste Europese delicatessen zijn in de Johannesburgse winkels te verkrijgen. En dat is ook het geval met al die andere artikelen die ondanks sancties Zuid-Afrika via de achterdeur bereiken: pistolen uit Tsjechoslowakijke, Russische kaviaar, Cubaanse sigaren, Rood-Chinese radio's en zelfs Amerikaanse ijskasten. Alles is er, ook al moet men er een ietsje meer voor betalen dan in normale tijden. Maar als men hieruit de conclusie trekt dat sancties geen enkele invloed uitoefenen, dan heeft men het faliekant mis. Want een enkel blikje Deense vis of het feit dat men in Zuid-Afrika nog steeds Fricokaas kan krijgen, doet niets af aan de groeiende werkloosheid, vooral onder zwarte Zuidafrikanen, of aan de toename van het aantal faillissementen' en alle menselijke ellende daaraan verbonden.



Landbouwprodukten


Dat alles is het directe gevolg van sancties. Zuidafrikaanse landbouwprodukten mogen in talloze landen, waaronder die van West-Europa en de Verenigde Staten, niet meer worden ingevoerd. Daardoor zijn letterlijk honderdduizenden mensen in de Kaap zonder werk gekomen. Toegegeven, er gaan nog steeds Kaapse appels, perziken en peren naar Europa en ook de Outspansinaasappelen liggen, onder een andere naam, in Nederlandse groentewinkels te koop... maar in kleine hoeveelheden, niet te vergelijken met de tonnen die tot zo'n jaar of vijf geleden werden uitgevoerd.

Hetzelfde geldt voor de overheerlijke Kaapse wijnen. Weliswaar neemt ook in Nederland de vraag weer toe, maar de Ook van een boycotactie kun je knap moe worden. tijd dat men bij bijna elke Nederlandse slijter gewoon om een fles Kaapse wijn kon vragen, is voorbij. De kleinere uitvoer naar Europa (vroeger hej afzetgebied van de Kaapse wijngaarden) heeft men tot op zekere hoogte kunnen opvangen door een sterkere binnenlandse afzet (Zuidafrikanen zijn de laatste jaren echte wijndrinkers geworden), maar toch zijn er duizenden Kapenaars die hun baan hebben verloren als gevolg van het Europese verbod om Kaapse wijnen in te voeren.



De lijst kan met veel voorbeelden worden aangevuld. En eigenlijk zouden bovenaan de lijst de financiële sancties moeten komen, het onvermogen van Zuid-Afrika om op de open kapitaalmarkt geld te lenen. Ook hier worden de sancties op grote schaal ontdoken, maar Zuid-Afrika moest hiervoor wel een hoge prijs betalen in de vorm van hoge rentes, kortere looptijden en andere ongunstige voorwaarden die de schatkist extra belasten. Experts menen dat sancties het land in de afgelopen vijf jaar in totaal 100 miljard rand armer hebben gemaakt.



De economische groei is ten minste 10 procent lager geweest dan zij had kunnen zijn en het aantal banen dat men had kunnen scheppen als er geen sancties waren geweest wordt op een half miljoen geschat. De 100 miljard rand is als volgt berekend: kapitaalvlucht: 30 miljard, verlies aan exportinkomsten: 30 miljard, verlies aan koopkracht: 40 miljard rand.



Dezelfde deskundigen zeggen dat de levensstandaard van zwart Zuid-Afrika in 1990 het dubbele had kunnen zijn van wat zij tien jaar geleden was. In plaats daarvan is iedereen gemiddeld zo'n 40 procent armer geworden. En alle ellende die Zuid-Afrika nu ondervindt met het scholen tekort, het tekort aan ziekenhuisbedden en de woningnood, was er niet geweest als er geen sancties waren ingesteld, zeggen de experts.



Natuurlijk zijn het, zoals altijd, de kleine luiden die het zwaarst te lijden hebben. Over het algemeen weten de President Kenneth Kaoenda van Zambia wijst graag met het vingertje naar Zuid-Afrika... en laat zijn burgers ondertussen 'apartheidsmaïs' consumeren. blanken zich financieel gezien goed te handhaven, terwijl zwarte Zuidafrikanen de sancties het ergst voelen. Er zijn uitzonderingen: in Pretoria gaan elke dag 800 blanke kinderen met honger naar school, waar hun door liefdadigheidsorganisaties een maaltijd verstrekt wordt. In Johannesburg zijn duizend arme blanken door de gemeente te werk gesteld, tegen zegge en schrijve vijf rand per dag. Maar generaliserend kan men zeggen dat de sancties diegenen treffen van wie het buitenland altijd beweert dat het de belangen van deze groep juist op het hart draagt: de zwarten.



Reisjes



Politici uit diverse Westeuropese landen brengen op gezette tijden (meestal als het in Europa winter is en in ZuidAfrika dus hoogzomer) 'fact-finding'bezoekjes aan Zuid-Afrika, leuke snoepreisjes, die vooral van nut zijn voor linkse parlementariërs. Het zijn de Jan Nico Scholtens van deze wereld die er belang bij hebben om hun afkeer van de apartheid luid en duidelijk uit te schreeuwen, tot verder heil van hun eigen reputatie. Ze komen hier en doen de 'getto-toer' langs Soweto, Alexandra, Crossroads en andere krottenbuurten, klagen dan ach en wee en geven de apartheid de schuld van al die ellende.



Eenmaal thuisgekomen, pleiten zij voor verscherping van de sancties, om óp deze manier de Zuidafrikaanse regering te dwingen de apartheid af te schaffen. Zuidafrikanen zijn het met deze linkse politici erover eens dat de krottenbuurten verschrikkelijk zijn. Waarover zij echter van mening verschillen, dat is over de beschuldiging dat de apartheid hiervoor verantwoordelijk zou zijn. Het zijn de sancties die in hoge mate hebben bijgedragen tot het ontstaan van achterbuurten en tentenkampen. Crossroads, bij Kaapstad, wordt wel eens „sanctiekamp" genoemd, omdat de mensen die er wonen voornamelijk afkomstig zijn uit het oosten van de Kaapprovincie, een streek die door desinvesteringen van Amerikaanse en Europese bedrijven (Ford, General Motors, Barclays, enzovoorts) extra zwaar door werkloosheid is getroffen. Jan Nico Scholten c.s. beseffen dit wel degelijk, maar kunnen het zich niet permitteren om in het sanctiedebat tegen sancties te zijn, omdat het niveau van deze discussie is verlaagd tot de stelling: "Wie niet voor sancties is, is voor apartheid".



Er zijn vormen van sancties die voordelen hebben opgeleverd. De wapenboycot tegen Zuid-Afrika heeft het land voor de ontwikkeling en produktie van wapens vrijwel onafhankelijk van het buitenland gemaakt. Zuid-Afrika behoort tot de tien voornaamste wapen-exporterende landen ter wereld, wat toch niet de bedoeling van de oorspronkelijke boycotters kan zijn geweest. Ook het olie-embargo heeft Zuid-Afrika nauwelijks nadelen gebracht. Het land heeft een eigen synthetische-olie-industrie (Sasol) opgebouwd, die haars gelijke in de wereld niet kent. En Zuid-Afrika heeft door de jaren heen een eigen 'oliecircuit' ontwikkeld, waarbij de geïmporteerde olie wordt betaald in goederen. Vandaar dat men in Johannesburg voor een liter superbenzine slechts Rl,18 (83 cent) hoeft te betalen.



De landen die het hardst schreeuwen om een totale boycot van alle handel met Zuid-Afrika, zouden economisch ten onder gaan als het inderdaad zover zou komen. Het gaat hier om de landen in Afrika, met name sommige buurlanden van Zuid-Afrika, zoals Zimbabwe en, tegenwoordig ook meezingend in het anti-Pretoria koortje, Namibië, die geen gelegenheid voorbij laten gaan om de wereld op te roepen Zuid-Afrika econo\misch af te grendelen. Ondertussen zijn deze landen van de Zuidafrikaanse economie afhankelijk om het hoofd boven water te kunnen houden.



Een praktijkvoorbeeld: in Zimbabwe rijden zestig locomotieven en meer dan duizend vrachtwagons rond die afkomstig zijn uit Zuid-Afrika en worden 'uitgeleend' aan de Zimbabwaanse spoorwegen. De Zimbabwaanse spoorwegen hebben een groot tekort aan rollend materieel wegens slecht onderhoud en een gebrek aan onderdelen. En nog een voorbeeld: Zambia, eens het rijkste land van Afrika maar nu het armste, kan zijn bevolking alleen met de maïsoverschotten uit Zuid-Afrika voeden. Toch is het president Kenneth Kaoenda die, meestal vergezeld van tranen, met regelmaat in het openbaar pleit voor het instellen van nog meer sancties tegen Zuid-Afrika. Zijn huichelarij kent echter, letterlijk, geen grenzen: de Verenigde Staten hebben de Zuidafrikaanse "Lugdiens" enkele jaren geleden een landingsverbod opgelegd, zodat men vanuit ZuidAfrika alleen door in West-Europa, of Zuid-Amerika, over te stappen, naar New York kan reizen. Tenzij men boekt bij Zambian Airlines. Deze onderhoudt namelijk tweemaal per week een directe dienst van Johannesburg, via Loesaka (waar men gewoon in het toestel kan blijven zitten), naar New York.


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.