+ Meer informatie

Eenpartijstaat in Afrika brokkelt af

Meeste regimes moeten onder druk van de 'tijdgeest' een veer laten

3 minuten leestijd

LOESAKA - De politieke storm die vorig jaar over Oost-Europa woei, heeft ook Afrika niet onberoerd gelaten. In de meeste Afrikaanse landen werd jarenlang het socialisme omarmd en volgde de Afrikaanse politiek de communistische rode loper zoals die door de Sowjet-Unie was uitgelegd. De meeste Afrikaanse leiders achtten een meerpartijenstelsel ongeschikt voor hun jonge naties. Maar hun stelling dat de eenpartijstaat de meest geschikte staatsvorm zou zijn, is aan erosie onderhevig als gevolg van de veranderingen in het Oostblok.

Enkele leiders, onder wie de Zambiaanse president Kenneth Kaoenda, Daniel arap Moi van Kenia en Moboetoe Sese Seko van Zaïre, hebben zich heftig verzet tegen het nieuwe politieke klimaat. Zij beriepen zich erop dat de eenpartijstaat niet alleen uniek, maar ook inheems was en geheel in de lijn van de Afrikaanse aspiraties lag. Zij onderdrukten de minste beweging richting pluralisme met het argument dat een dergelijk systeem tot geweld zou leiden.

Maar onder druk van de eisen van de bevolking voor democratisering heeft menig Afrikaans leider een veer moeten laten. Uitgezonderd Libië, Malawi en Kenia zijn de meeste Afrikaanse landen het pad van de meerpartijendemocratie ingeslagen. Dat geldt zelfs voor de regeringen die de meest vurige voorstanders van het marxisme waren, zoals Mozambique. Angola en Ethiopië.

„Het is onmogelijk om ons afzijdig te houden van de veranderingen in Oost-Europa, waar de regeringen zijn weggevaagd door het volk dat zij voorheen langdurig onderdrukten", zegt Vernon Mwaanga, een vooraanstaand politicus in Zambia. „Het zijn de Frans- en Portugeestalige Afrikaanse landen die het voortouw hebben genomen tot de politieke hervormingen", aldus Mwaanga. In Franstalig Afrika hebben Kameroen, Gabon, Ivoorkust, Kongo en Togo bij de grondwet het meerpartijenstelsel opnieuw ingevoerd.

Tegensputteren

Sommige leiders, onder wie Kaoenda, hebben de veranderingen met veel tegensputteren uiteindelijk geaccepteerd. „Mijn partij, de Verenigde Nationale Onafhankelijkheidspartij (Unip) zal tijdens de verkiezingen volgend jaar de overige partijen verslaan", zei Kaoenda. toen hij vorige week zijn handtekening zette onder de wet die de vorming van andere politieke partijen toestond. De Unip is zeventien jaar lang aan de macht geweest in Zambia.

In Ghana is het politieke pluralisme met ge; mengde gevoelens ontvangen. Staatshoofd Jerry Rawlings zei dat het concept van meerpartijendemocratie vreemd en niet eigen was aan de Afrikaanse mentaliteit. Ook Joaquim Chissano van Mozambique en zijn Angolese collega Eduardo dos Santos lijken ingehaald door de tijdsgeest.

In heel West-Afrika weerklinkt de roep voo.r de terugkeer naar een meerpartijensysteem, zodat de democratie die door menig Afrikaans dictator werd onderdrukt weer hersteld kan worden. De Organisatie van Afrikaanse Eenheid (OAE) echter, heeft tot nu toe geen duidelijk standpunt ingenomen over de eisen voor meer democratie,:respectering van de mensenrechten, persvrijheid ^n economisch herstel met de nadruk op het spel van de krachten van de vrije markt.

Het uitblijven van een dergelijk standpunt heeft dan ook geleid tot twijfels over de rol van de organisatie voor het Afrikaanse continent. Volgens sommige politieke waarnemers heeft juist de ineffectiviteit van de organisatie bijgedragen aan de corruptie, het vertrappen van de mensenrechten en andere kwesties waaraan de Afrikaanse regeringen mank gingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.