+ Meer informatie

Ereveld Loenen tot gedachtenis van doden en vermaning van levenden

Beheerder Muller werkt al achttien jaar tussen oorlogsgraven

6 minuten leestijd

LOENEN - In de stilte van si het naar dennegroen geurende ' iVeluwse bos kondigen droef;! zwarte letters op een smetteloos , witte toegangspoort het "Ere;veld Loenen" aan. Een erebegraafplaats waar het oorlogs;leed tot verstilde werkelijkheid

Ruim 3200 oorlogsslachtoffers hebben in de loop der jaren aan de rand van natuurgebied de Loenermark een plaatsje gekregen. Nog ieder jaar ,, neemt hun aantal toe. Tussen die tal• loze graven verricht de 56-jarige Loe?nenaar zijn werkzaamheden. Op 14jarige leeftijd kwam Jaap Muller met pa en moe op de rand van het ereveld wonen, nadat zijn vader als eerste opzichter was aangesteld door de Oorlogsgravenstichting. In 1948 werd ^net de aanleg van de begraafplaats ,begonnen, zodat prinses Wilhelmina «op 18 oktober 1949 officieel de poorJten kon openen. ' Van zijn jeugd af aan was Muller 'betrokken bij het werk op de be'graafplaats. „De eerste jaren was hier 'ook zondags altijd iemand aanwezig. Als mijn vader dan een paar uurtjes wegmoest, nam ik zijn dienst waar. Bovendien vonden hier vaak begrafenissen plaats. Dat gebeurde nog op de ouderwetse manier, waarbij de kist aan vier touwen neergelaten werd. Hiervoor was altijd vier man nodig. Toen ik een jaar of 18/19 was, moest ik regelmatig een uurtje vrij nemen om een zieke collega van m'n vader te vervangen".

Vertrouwd

Muller is 'geboren' en getogen op het ereveld. „Voor mij is het ook helemaal niet vreemd om op deze plek te wonen. Je hebt wel eens mensen die zeggen: „Vind je dat nu niet eng?" Nee hoor, dat gevoel hebben wij helemaal niet. Ook mijn kinderen niet. Ach, je bent ermee vertrouwd geraakt".

Ereveld Loenen is bijzonder in zijn soort, zegt opzichter Muller. „Op ieder kerkhof zijn oorlogsgraven. Op een 'gewoon' kerkhof worden de graven echter na een jaar of twintig, dertig geruimd. Dit veld is, om het zo te zeggen, 'eeuwig'. Wordt ergens een deel van een begraafplaats geruimd, dan worden de oorlogsslachtoffers overgebracht naar Loenen. Inmiddels zijn het er een kleine 3250. En dat aantal groeit nog steeds. Ieder jaar vinden er ruim honderd herbegrafenissen plaats. Soms wel twee, drie per week". Op Ereveld Loenen liggen uitsluitend Nederlanders begraven. Bekende en onbekende.

Leraar Bemardus IJzerdraat, lid van de verzetsgroep "De Geuzen", rust bij voorbeeld op deze plaats. Hij was schrijver van het eerste illegale pamflet, dat reeds op 15 mei 1940 werd verspreid. Hij stierf samen met zeventien anderen op 13 maart 1941 voor het vuurpeloton op de Waalsdorpervlakte. Ter gelegenheid van dit droeve feit dichtte Jan Campert "De achtien doden". Een eindje verderop ligt het Eerste-Kamerlid dr. Herman Bernard Wiardi Beekman, die op het strand van Scheveningen werd verraden toen hij naar Engeland wilde oversteken. Hij overleed in concentratiekamp Dachau.

Landschapsarchitect

Al lopend over het ereveld wordt duidelijk dat er over de opzet van de begraafplaats is nagedacht. „Het veld is ingericht door een landschapsarchitect", legt Muller uit. „Dat kun je ook wel zien. Het veld is verdeeld in vijf vakken. Tussen elk vak is een heidestrook aangelegd. Alle vijf stroken komen in het midden bij elkaar. In dat midden, op een heuvel, is een groot wit kruis neergezet. Waar je ook loopt, je ziet overal het kruis staan".

De Loenense opzichter wijst erop dat het 13 kilometer lange net van wandelpaden waarlangs de ruim 3200 stenen liggen, nergens doodloopt. „Kijk, prachtig vind ik dat. Het geeft iets weer van een zekere oneindigheid".

Een voorwaarde bij de inrichting van de erebegraafplaats was dat de natuurlijke omgeving gehandhaafd bleef. Dat is de reden waarom de architect de grafeerken niet in lange rijen op een open veld plaatste. Om dezelfde reden zijn het geen kruizen geworden. Alle stenen zijn van hetzelfde formaat en materiaal: een liggend, vierkant stuk natuursteen. Het enige verschil dat gemaakt is betreft de godsdienstige achtergrond van de overledene: rooms-katholieken kregen een kruisje op de steen, joden een korte Hebreeuwse tekst. Protestanten moesten het zonder nadere aanduiding stellen.

Een wandeling over het veld voert onder andere langs een diepe kuil. Muller vertelt dat de landschapsinrichters in 1948 behoorlijk met deze lelijke plek in hun maag zaten. Vroeger werd hier leem gewonnen. De grote vraag was wat je met dat gat aanmoest. Totdat Mullers vader op het idee kwam om onderin de kuil een gedenkteken pp te richten.

Zo gezegd, zo gedaan. Onderin het gat staat nu een grote stenen 'offerschaal', ter herdenking van "De onbekende verzetsstrijder". In de rand staat „den vaderland getrouwe" gebeiteld. Heel symbolisch, zo'n monument onderin een gat, legt Muller uit. „De verzetsbeweging in de oorlog werd immers de ondergrondse genoemd. Daarom komt dit monument 'uit de grond' ook zo prachtig uit".

Ergens midden op het veld staat een in wit uitgevoerd kapelletje. Van onder tot boven is het opgetrokken uit natuurprodukten: de vloer is gelegd met natuursteen, de wanden zijn opgebouwd van boomstammetjes uit het aangrenzende bos, terwijl een rieten kap het geheel afdekt.

Bladzij na bladzij

In dit kerkgebouwtje bevindt zich een unieke collectie gedenkboeken. In een eikehouten schrijn zijn 42 bruine banden opgeborgen. Hierin staan de namen van 125.000 oorlogsslachtoffers van wie er geen aanwijsbare graven bleken te zijn. Een van de 42 boeken ligt -achter glas- altijd opengeslagen. Indrukwekkende rijen namen vullen bladzij na bladzij, „ledere ochtend ga ik naar het kerkje om een bladzijde van het boek om te slaan. Op deze manier willen wij deze mensen herdenken". Muller heeft uitgerekend dat het tien jaar en zes maanden duurt voordat hij op deze manier alle boeken heeft doorgewerkt. Momenteel is hij met een tweede cyclus bezig.

„Aanvaard als offer voor dezen, voor anderen aangezocht als pijl van 't lot. Wat geeft het? Onvervaard of wel in vreeze, gehoorzaamden ze aan 't eendere gebod".

Deze dichtregels van J. C. Bloem staan geschreven op de schutbladen van alle boeken. Volgens Muller bevinden zich onder de hierin vermelde slachtoffers veel joden. „Een van de boeken is bij voorbeeld in z'n geheel gewijd aan de familie Cohen. Een ander boek bestaat helemaal uit namen van slachtoffers van het kamp Bergen-Belsen".

De boeken zelf zijn volgens de Ereveld-beheerder gemaakt van bijzonder papier. „Ik zie het er niet zo

Engelandvaarders

Achter in het kerkje meldt een groot wandbord de namen van Engelandvaarders die bij hun vlucht om het leven kwamen. Verder staat vlak bij de ingang een glazen kast met drie urnen. Eén urn bevat asresten uit het voormalige concentratiekamp Buchenwald, in de twee andere zit aarde uit de concentratiekampen Majdnaik, Sobibor en Treblinka.

Naast de kapel staat een eenvoudig monument met het logo van de Oorlogsgravenstichting: „Opdat zij met eere mogen rusten". Dit monument wordt bij herdenkingen gezien als centrale plaats ter nagedachtenis aan alle Nederlandse omgekomenen waar ook ter wereld.

Ereveld Loenen bestaat overigens niet enkel uit graven van slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog. Op een onlangs aangelegd deel van de begraafplaats liggen drie Unifil-militairen, die in de jaren tachtig in Libanon zijn omgekomen. Op een steenworp afstand liggen vijf bemanningsleden van een Dakota die in 1962 in Nieuw-Guinea op 4200 meter hoogte tegen een berg te pletter vloog. In maart van dit jaar zijn de vijf bemanningsleden begraven in Loenen.

Hoogtepunt

Een hoogtepunt op het Ereveld is de jaarlijkse herdenking op 4 mei. Deze bijzondere gedenkdag is ieder jaar opnieuw goed voor zo'n 1000 tot 1500 bezoekers. „Hiervoor nodigen we altijd een bekende Nederlander uit", deelt Muller mee. „We hebben hier Brinkman, Van Dijk en Gardeniers wel eens gehad".

Het aantal bezoekers voor deze plechtigheden neemt meer en meer toe.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.