+ Meer informatie

Vleugje Russische nostalgie in Parijs

Over een kathedraaltje, de Peter de Grote-straat, wodka en kaviaar

5 minuten leestijd

PARIJS - Behalve dat de grootvorst Wladimir Kirillowitsj van Rusland er een optrekje heeft, zijn er in de Franse hoofdstad nog enkele Russische restantjes te vinden. Het bekendst is de Russisch-orthodoxe kerk, la cathédrale de Saint Alexandre-Newski de Paris, aan de Rue Daru in het achtste arrondissement, waarop de Rue Pierre Ie Grand (Peter de Grote) doodloopt.

Echt oud is de Saint AlexandreNewski niet. Zij werd meer dan een eeuw geleden gebouwd onder de bezielende leiding van aartsbisschop Joseph Wassiliev, en op de elfde september 1861 ingewijd. De kerk is een constructie van zowel Byzantijnse als Moskovitische (of Russische) architecturale elementen. Napoleon III van Frankrijk vond het kathedraaltje „zeer curieus, zeer origineel en zeer mooi".

Misschien had hij gelijk. De Sint Alexander schijnt origineel te zijn vanwege haar eclecticisme en mooi vanwege zijn proporties, aldus een informatieboekje. Maar het zou het interieur zijn dat dit bouwwerk zijn ware charme geeft. Dat is juist. In de donkere Sint Alexander hangt een vleugje nostalgie en mystiek dat, hoe wonderlijk ook, onmiskenbaar aan tsaren, steppen, kozakken en Tschaikowski doet denken.

Wie de korte Peter de Grote-straat uitloopt, komt onvermijdelijk oog in oog te staan met de Saint AlexandreNewski. Lieftallig bijna, opgetrokken vanaf het grondpatroon van een Grieks kruis. Een moederkoepel met daaromheen vier identieke koepeltjes geschaard, alsmede vier abses waarvan de westelijke de hoofdtoegang tot de kerk geeft.

Als de zon schijnt, licht het goud van het mozaïek met een afbeelding van Christus op het fronttimpaan op. Het verguldsel correspondeert met de blinkende torentjes met daarop in totaal vijf kruisen. De Byzantijnse stijl komt tot uiting in de ornamenten en de mozaïeken. De Moskovitische of Russische bijdrage valt af te leiden uit de vijf uivormige bolletjes - lijkend op die van de St.-Basiliuskathedraal op het Rode Plein in Moskou.

Alcohol

Op het pleintje voor de kerk groeit gras tussen de stenen, hoewel het gebouw zelf er gaaf uitziet (sinds 1983 is het historisch moment en wordt de kerk voor 30 procent onderhouden door de Franse staat). De deur is toe. Een briefje vermeldt in hanepoten: Slechts te bezoeken op dinsdag en vrijdag tussen 14.00 en 17.00. Dat treft vandaag.

Aan de linkerkant, in een bouwvallig huis, hanteert een soort dorpelwachter in een blauwe kiel de verfkwast. „Om twee uur is er een rondleiding", beduidt hij in gebrekkig Duits, 't Blijkt een Serviër die al 25 jaar in Parijs woont. Op dit uur van de dag ruikt hij al onmiskenbaar naar alcohol. Het ligt dus voor de hand dat hij de oorlogsellende in zijn vaderland probeert weg te drinken met een voorraadje sterk water. Honderd meter verderop staat immers een winkel waar men Russische specialiteiten van dien aard slijt.

De keurige Russische gids -van de tweede generatie— is stipt op tijd, en deinst niet terug voor een referaat van anderhalf uur waarin ze al haar wetenswaardigheden in een ijltempo afraffelt.

Haar speciale interesse geldt ikonen, waarmee het koele interieur van de Saint Alexandre Newski rijkelijk is bedeeld. Bijzonder is een reproduktie van de ikoon Onze Vrouwe van Fedorov (1289), in 1807 door iconograaf Kamentsjikov geschilderd. Onze Vrouwe van Fedorov vertoefde langer in Parijs. Haar bezitters, de familie Menier, schonken haar in 1940 aan de kerk. Dat was, zegt de gids lachend, geen kunst, want voorouders van dezelfde Meniers zouden Onze Vrouwe in Rusland hebben buitgemaakt tijdens hun diensttijd onder Napoleon Bonaparte...

Centraal in de iconostase is God, met rechts Christus, Sint Michel en Sint Alexander Newski. Links Sint Nicolaas, Sint Etienne en de Moeder Gods met het Kind. Volgens een legende zou een Russische heilige ooit hebben voorspeld dat er veel relieken tijdens een „lange, dramatische periode" zouden verdwijnen, zegt de gids. „Frappant is dat er de afgelopen winter veel zijn teruggevonden. Deze heiligen worden momenteel almaar populairder in de Sowjet-Unie. Dat zie je bij voorbeeld als men tijdens demonstraties portretten van hen meevoert".

Tot de verbeelding sprekend is het grote vergulde kruisvormige monument met portretten van de vermoorde keizerlijke familie: tsaar Nicolaas II, zijn vrouw Alexandra, en hun vier kinderen. Kopieën van de Romanovregalia liggen roerloos op het gedenkteken.

Dankdienst

Op zondagen komen er nog zo'n 150 a 200 kerkgangers een dienst bijwonen in de Russisch-orthodoxe kerk. Verschil met de moederkerk in de Sowjet-Unie is er hoegenaamd niet. „Onze metropolieten zijn op Moskou afgestemd. Daar worden de dogma's vastgesteld. Natuurlijk heeft de kerk in het buitenland moeilijke tijden doorgemaakt. Vooral in perioden van vervolging, als opeens kerkelijke leiders verdwenen. Dan wisten wij in Parijs vaak niet wie er nog in leven was".

De zondag na de staatsgreep van 19 augustus in Moskou, werd er in de Russische kerk in Parijs een dankstond gehouden van overwegend bejaarde Witrussen, die te midden van de ikonen het "Aan u de glorie" zouden hebben aangeheven, schreef daags daarop Le Monde. De Russin tempert het optimisme. „Het is verrassend, de nieuwe vrijheid. Maar ze gaat met enorme problemen gepaard. De economische situatie is dramatisch te noemen. Misschien leidt dat ertoe dat velen de godsdienst niet meer als antiquarisch beschouwen. Je merkt dat er nu meer mensen naar de kerk komen. Er heeft mijns inziens een religieuze opleving plaats. Dat vind ik persoonlijk positief en emotioneel".

De Russische gemeenschap in Parijs -zelfs de grootvorst heeft geen idee hoeveel 'onderdanen' er in Frankrijk wonen— heeft een eigen plaats gevonden in de samenleving. Uiteraard hebben ze het hunne aan de meest beschaafde cultuur van de wereld bijgedragen. Bij tijd en wijle PARIJS Iri het restaurant "A la ville de Petrograd" staat op de hoek van de Rue Pierre le Grand (Peter de Grote) en de Rue Daru. duikt bij voorbeeld de beremuts op in de haute couture. In het restaurant "A la ville de Petrograd", pal tegenover de kerk, kunnen fijnproevers zich te goed doen aan wodka en kaviaar.

Zodra zij de ober vragen of de eigenaar soms een Rus is, krijgt hij echter een ontkennend antwoord. Dat Rusland en Frankrijk altijd al iets hebben gehad, is het duidelijkst op de Are de Triomphe. In een zuil staan daar Russische steden als Smolensk, Mohilev en Walontina gebeiteld: de veroveringen van Bonaparte in Rusland begin vorige eeuw. En dat terwijl honderden spreekwoordelijke Romanovs omgekeerd al tientallen jaren veilig in Frankrijk leven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.