+ Meer informatie

Verhalen Mohammeds leven van twijfelachtige betrouwbaarheid

Waardevolle vertaling in Oosterse bibliotheek

6 minuten leestijd

AMSTERDAM — Mohammed, de stichter van de wereldgodsdienst der Islam,leefde van 570 tot 632 op het Arabisch schiereiland. In diverse studieboeken kan men lezen hoe zijn leven omgeven is met vele wonderlijke verhalen. Verhalen met een twijfelachtige historische betrouwbaarheid. Echter, zulkeverhalen kunnen wel degelijk waarde bezitten doordat zij ons de geestelijke atmosfeer doen proeven uit de begintijd van de Islam.

Bovendien kan uit deze verhalen door vergelijkend en kritisch bronnenonderzoek nog aardig wat historisch relevante informatie worden opgediept. Hoe dit allemaal ook zij, het is best leuk om eens als leek kennis te maken met vroege Arabische verhalen over het leven van Mohammed.

Deze mogelijkheid wordt het Nederlandse lezerspubliek geboden door middel van deel 15 uit „De Oosterse Bibliotheek". .Dit deel behelst namelijk „Het leven van Mohammed" van de hand van Ibn Ishaq, voortreffelijk ingeleid, vertaald en toegelicht door de heer Wim Raven.

Schrijver
Wie was Ibn Ishaq? Abu Abdallah Muhammad Ibn Ishaq, zoals de schrijver voluit heet, werd geboren in Medina in 704 en hij stierf in Bagdad in het jaar 767. Evenals zijn vader en ooms hield Ibn Ishaq zich bezig met het verzamelen en ordenen van de overgeleverde verhalen over het leven van de Profeet. Die overleveringen noemen wij Tradities.

Net zoals het leven van de Profeet ging ook dat van Ibn Ishaq niet over rozen! Wetgeleerden in Medina klaagden hem aan wegens ketterij. Zij namen het hem kwalijk dat hij verhalen van joden en christenen doorvertelde en beschuldigden hem tevens van overspel. Hij kon het in Medina niet meer uithouden en vestigde zich in Irak, waar hij zich temidden van de vele daar verblijf houdende geleerden veel beter thuis voelde.

Gesteund door Kalief al-Mansur (754-775) kon Ibn Ishaq aldaar zijn levenswerk voltooien: het eerste alomvattende geschiedenisboek in de islamitische wereld. In feite schreef Ibn Ishaq een wereldgeschiedenis in vier delen waarin Mohammed natuurlijk wel centraal stond. Van Ibn Ishaqs werk is nogal wat verloren gegaan. Echter juist zijn beschrijving van Mohammeds leven is (voor het grootste gedeelte) bewaard gebleven dank zij de activiteit van twee latere geleerden, te weten Abd al-Malik ibn Hisham en een zekere al-Tabari.

De Nederlandse vertaling van Ibn Ishaqs werk is een bloemlezing uit diens geestelijke erfenis in dubbele zin. Terecht merkt de heer Raven op: „Deze Nederlandse vertaling is dus een bloemlezing uit een reeds verkorte andere bloemlezing. Omdat de originele werken toch al complicaties waren van allerlei berichten en fragmenten, die geen doorlopend verhaal vormen, is dat niet onverantwoord."

Tegenstand
De Nederlandse vertaling bevat een schat aan verhalen die ons dichter doen staan bij het veelbewogen leven van de mens Mohammed die zich uitgaf voor Gods profeet. Heel duidelijk komt de geestelijke tegenstand naar voren die Mohammed heeft ondervonden in zijn geboortestad Mekka.

Ten bewijze daarvan de volgende citaten: „Toen de profeet openlijk de islam verkondigde aan zijn stamgenoten, zoals God hem had opgedragen, wendden dezen zich, naar ik verneem, eerst nog niet van hem af en keerden zich niet tegen hem. Maar toen hij kleinerend over hun goden sprak namen ze dat hoog op en besloten ze hem als een vijand te beschouwen, behalve degenen die God daarvoor behoedde door de islam, maar dat was een te verwaarlozen minderheid..."

En „toen Quraysh (Mohammeds stam-B.) last begon te krijgen van de vijandschap met de Profeet en zijn volgelingen in de islam, stookten zij hun heethoofden op om hem voor leugenaar uit te maken en te beledigen, en hem uit te schelden voor dichter, tovenaar, ziener en bezetene..."

Neen, het zat Mohammed niet mee zijn stamgenoten te overtuigen van zijn profeetschap en de verkeerdheid van hun veelgodendom. Niet voor niets week Mohammed in 622 uit naar Medina (=stad van de profeet). Trouwens Ibn Ishaq geeft een traditie door waarbij de ergste bespotters van de profeet door de engel Gabriel zwaar bestraft werden.

Wonderen
Wonderen heeft Mohammed talloze malen verricht volgens de tradities. Ibn Ishaqs werk bevat er verschillende; „Mijn vader heeft mij verteld: Rukana ibn Abd Yazid, van de stam Abd Manal, was de sterkste man van Quraysh. Op een dag kwam de profeet hem tegen in een van de rotskloven bij Mekka, alleen. „Rukana", zei hij, „waarom vrees je God niet en geef je geen gehoor aan mijn oproep?" ,,Als ik wist dat het waar is wat je zegt zou ik je volgen." „Als ik jou op de grond gooi, weet je dan dat het waar is?" „Kom maar op", zei hij, en ze begonnen te worstelen.

De profeet kreeg hem in een houdgreep en legde hem neer, zonder dat hij iets uit kon richten. ,,Doe dat nog eens, Mohammed," zei hij, en deze gooide hem nog eens op de grond. „Dat is vreemd," zei hij, ,,krijg jij mij echt op de grond?" „Ik kan je nog iets vreemders laten zien als je wilt, als jij dan God zult vrezen en mij zult volgen." ,,Wat dan?" „Als ik deze boom hier roep komt hij naar mij toe." „O ja?" „Doe het dan eens," zei hij.

De profeet riep de boom en deze kwam naar voren tot hij vlak voor hem stond. Toen zei hij: „Ga terug naar je plaats!" en dat deed de boom. Rukana ging naar zijn stamgenoten en zei; „Met die kerel kun je de hele wereld betoveren; ik heb nog nooit iemand gezien met sterkere toverkracht dan hij," en toen vertelde hij wat hij had meegemaakt."

Bizar
„Het leven van Mohammed" noodt tot een veelvuldig citeren door de vele kleurrijke, bizarre en soms bloederige verhalen. De ruimte staat ons dit niet toe. Derhalve willen wij tot slot nog wijzen op de strekking van de door Ibn Ishaq overgeleverde verhalen. Men kan zich immers bij ieder verhaal in het boek afvragen wat het eigenlijk wil, waarom het geschreven kan zijn.

De vertaler onderscheidt de volgende genres bij de islamitische tradities: berichten die dienen als aanleidingen tot Koranopenbaringen of tot Koranuitleg; de zogenaamde profetenlegende waarin de profeet wordt beschreven als een „navolgenswaardig, maar tevens onnavolgbaar voorbeeld", die door God is uitverkoren tot het verrichten van wonderen en heldendaden.

Verder stichtende verhalen en volksprediking waarbij o.a. beroepsvertellers hun gehoor de zonden van de mens en de slechtheid van deze wereld scherp onder ogen brengen; verhalen over de verdiensten van de gezellen van de profeet en verhalen over de krijgstochten van Mohammed.

Enige aandacht willen we nog besteden aan het genre dat handelt over de verdiensten van Mohammeds gezellen (ashab).

Voorzichtig
Juist bij deze tradities dient men op zijn hoede te zijn! Over deze verhalen informeert de vertaler dat men moet rekenen met de mogelijkheid dat latere familieleden de rol van hun voorouder (tijdgenoot van de profeet) bij een bepaalde gebeurtenis hebben aangedikt of geheel verzonnen. De verdiensten van zulke „ashab" bestaan dan bijvoorbeeld uit vroeg moslim te zijn geworden of heldhaftig gevochten te hebben in een veldslag.

Zo lezen wij bij Ibn Ishaq: „De eerste man die geloofde in de profeet... was Ali." Raak formuleert de heer Raven dan ook: „De reputatie van een gezel van de profeet is in belangrijke mate afhankelijk geweest van de omvang, invloed en welbespraaktheid van zijn nageslacht."

Rest ons te vermelden dat het boek keurig is uitgegeven, compleet met een beknopte bibliografie en een register. Tevens is een nuttig landkaartje opgenomen achter in het boek om de lezer behulpzaam te zijn bij het aardrijkskundig kunnen plaatsen van de diverse verhalen.

N.a.v. Ibn Ishaq, ,,Het leven van Mohammed", vertaald en toegelicht door Wim Raven, 1980, uitgever Meulenhoff, Amsterdam. prijs ƒ 42,50; 276 blz.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.