+ Meer informatie

In het spoor / De nieuwe Koers

3 minuten leestijd

In het spoor

Uitvoerig gaat dr. E. G. Bosma in zijn recent verschenen proefschrift over de „bevindelijk gereformeerden en het nationaalsocialisme” in op SGP-voorman ds. G. H. Kersten. In het blad ”In het spoor” doet H. Tijssen MA naar aanleiding van Bosma’s onderzoek een oproep tot een „revisie op de SGP en haar leider ds. Kersten.”

„Op 15 oktober 1941 verscheen het laatste nummer van De Banier. Voortaan heette het blad Algemeen Protestantsch Dagblad (APD). De artikelen werden toen nog pro-Duitser. In het APD werd zelfs reclame gemaakt voor de radio-omroep en Sinterklaas, iets wat in die tijd bepaald niet bij de SGP hoorde. Hoofdredacteur A. Kaptein heeft, volgens Bosma, een heel kwalijke rol vervuld bij De Banier in de Tweede Wereldoorlog en heeft door zijn rol mede ervoor gezorgd dat ds. Kersten van collaboratie werd beticht. Kaptein speelde dus een schimmig en dubieus spel. Men vond hem een kameleon, de ene keer was hij anti-Duits en de andere keer was hij pro-Duits. Kaptein had overigens voor de oorlog ook al artikelen in De Banier geschreven die in een zekere mate een pro-Duitse teneur hadden. Daarop was destijds door de redactie van De Banier kritiek geleverd.

Kaptein was tijdens de oorlog naast lid van de SGP ook lid van de NSB. Na de oorlog deed Kaptein de vreemde en aparte mededeling dat hij pro-Duits schreef in De Banier om de volgens hem funeste invloed van ds. Kersten op zijn achterban ongedaan te maken. Hij wilde zo bereiken dat zoveel mogelijk lezers van De Banier zouden bedanken.

Kaptein was apart, concludeerde Bosma. „Enerzijds kon Kaptein bijzonder vroom zijn en preekte hij zelfs als oefenaar in de oud gereformeerde gemeente van Scheveningen en anderzijds verdedigde hij onder pseudoniem de NSB in een politiek debat.” (...)

Persoonlijk vind ik deze gegevens voor een beter verstaan van de positie van ds. Kersten erg belangrijk. Wat Kaptein gedaan en geschreven heeft, is in mijn ogen een belangrijke reden voor de latere zuivering van ds. Kersten geweest. Kaptein heeft met zijn uitgesproken pro-Duitse artikelen kwaad bloed gezet, De Banier een slechte naam bezorgd en vermoedelijk bewust een dubieuze rol gespeeld om zichzelf te verrijken en carrière te maken. Wat Kaptein geschreven en gedaan heeft, daarvoor werd ds. Kersten verantwoordelijk gehouden. (...)

Naar aanleiding van Bosma’s promotieonderzoek zou ik een oproep willen doen om een revisie op de SGP en haar leider ds. Kersten als het gaat om hun zogenaamde Duitsvriendelijke houding tijdens de Tweede Wereldoorlog. Hiervan blijkt veel minder of nauwelijks sprake te zijn.”

De nieuwe Koers

Toen in de zomer van 1942 de deportaties van de Joden in volle gang waren, stuurden Nederlandse kerken een telegram aan Seyss-Inquart. Die reageerde echter niet, zegt historicus Jan Bank in opinieblad De nieuwe Koers.

„Toen lieten ze hem weten: „Bij geen reactie lezen we het telegram voor op de kansels." Seyss-Inquart was woedend en dreigde met maatregelen, waarop de hervormden terugdeinsden. Maar de katholieken lazen het telegram wel publiekelijk voor, evenals de gereformeerden. Het gevolg was dat Seyss-Inquart alle katholiek gedoopte Joden, die tot dan toe werden ontzien, liet arresteren en deporteren. Dus de moed van de katholieken en gereformeerden leidde rechtsreeks tot harde represailles."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.