+ Meer informatie

Slovo blijft oude idealen koesteren

Zuidafrikaanse communisten moeten zich in duizend bochten wringen-

4 minuten leestijd

JOHANNESBURG - De Communistische Partij van Zuid-Afrika (SACP) draait zich in allerlei bochten om enerzijds de recente gebeurtenissen in de Sowjet-Unie te verklaren, anderzijds haar eigen positie te verduidelijken.

Dat fs geen makkelijke opdracht voor SACP-Ieider Joe Slovo, die sedert de jaren veertig bekend heeft gestaan als een stalinist, een communistische "hard-liner" en als voorstander van de communistische alleenheerschappij, terwijl van hem wordt beweerd dat hij de rang van kapitein in de KGB bekleedde, een bewering die hij nooit heeft ontkend. Van Joe Slovo, geboren uit joodse ouders in Litouwen, maar op jonge leeftijd naar Zuid-Afrika geëmigreerd, is in ieder geval één ding heel zeker: hij heeft zich met woord en daad door de jaren heen verzet tegen de apartheid.

Bijna iedereen, inclusief de hele Nationale Partij van Zuid-Afrika, is het er over eens dat de apartheid net als het leninisme/stalinisme op z'n minst achterhaald is. Maar Slovo blijkt nog altijd in het communisme te geloven, alhoewel hij nauwelijks meer over communisme en des te meer over „democratisch socialisme" praat. Gek genoeg neemt hij het woord "sociaal-democratie" niet in de mond, waardoor hij de verdenking op zich laadt dat hij de oude idealen van Marx en Lenin (en Stalin?) blijft koesteren.

Als je hem aanhoort, zou je tot de conclusie kunnen komen dat "Oom Joe", zoals hij door zijn aanhangers wordt genoemd, de meest democratisch denkende Zuid-Afrikaan is die er in het land rondloopt. Een multipartijendemocratie, een vrije pers, gelijke kansen voor iedereen, vrijheid van godsdienst... de woorden rollen als paarien uit zijn mond. Wat dit betreft, was zijn reactie op de gebeurtenissen in de Sowjet-Unie en vooral op de teloorgang van de Communistische Partij wel heel inzichtgevend. Slovo zei dat de crisis in het Oosten opnieuw het belang onderstreept van de noodzaak dat communistische partijen zichzelf democratiseren.

Allemaal heel mooi, maar natuurlijk wel gelijkstaand met het intrappen van een open deur. Wat Slovo daarna zei, bestempelde hem echter tot een man die het oude "dialektische" jargon maar niet kan loslaten. „Gorbatsjov heeft tevergeefs geprobeerd de samenleving te democratiseren zonder de structuren te democratiseren die de verschillende lagen van die samenleving beheersen", sprak Slovo vaag. Nietszeggend was zijn commentaar op de persoon en het optreden van Boris Jeltsin: „Jeltsin kan de druk uitoefenen die kan leiden tot meer doelgerichte maatregelen om de problemen van de Sowjet-Unie op te lossen", zei hij terwijl hij tegelijkertijd kritiek had op het „nationalisme" van Jeltsin.

Waar de SACP van heeft geleerd, aldus Slovo, is het feit dat de Communistische Partij van de Sowjet-Unie niet in staat is gebleken positief te reageren op de gebeurtenissen voor, tijdens en na de mislukte staatsgreep. „Daardoor worden wij gedwongen om meer aanvaardbare redenen te vinden om het voortbestaan van de SACP in Zuid-Afrika te rechtvaardigen", zei hij. Slovo vond het „alarmerend" dat de crisis in de Sowjet-Unie de „anti-democratische" machten in Zuid-Afrika meer kansen biedt. Welke machten hij hiermee bedoelde en, vooral, over welke kansen hij het had, bleef onduidelijk.

Vlak na de mislukte staatsgreep in Moskou verschenen Joe Slovo en minister Pik Botha van buitenlandse zaken in een discussieprogramma op de Zuidafrikaanse televisie. De interviewer en Botha spanden samen om Oom Joe verbaal in zijn hemd te zetten, wat inderdaad aardig lukte. Maar Botha kwam er ook niet zonder kleerscheuren vanaf. Hij verweet Slovo dat deze „plotseling" een Gorbatsjov-aanhanger was geworden, waarna Slovo de opmerking plaatste dat de Zuidafrikaanse regering, na jarenlang een anticommunistische en pro-apartheidsbeleid te hebben gevoerd, eveneens „plotseling" een aanhanger van de Sowjetpresident was geworden.

De discussie bestond verder uit een aantal slagen in de lucht van beide zijden, waar niemand wijzer van geworden is. Het enige echt opmerkelijke van de gedachtenwis-,; seling was, dat het hoofd van de Communistische Partij en een lid van de Zuidafrikaanse regering samen oip de tv verschenen. Dat zou pakweg anderhalf jaar geleden nog volstrekt onmogelijk zijn geweest. _,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.