+ Meer informatie

Vertrouwen ernstig geschaad

De Klerk kan alleen met kunst- en vliegwerk zijn reputatie behouden

4 minuten leestijd

JOHANNESBURG - Van Zuidafrikaanse regeringen van de laatste decennia wordt wel eens gezegd dat zij steeds één stap vooruit en dan weer twee stappen achteruit zetten. Met de regering van president Frederik de Klerk leek die trend doorbroken. Het kon niet stuk. De Klerk verbaasde en verraste de wereld met zijn principieel doorgevoerde hervormingsbeleid, waarbij de ene apartheidswet na de andere overboord werd gezet.

Maar nu lijkt ook De Klerk te zijn gestruikeld over een stommiteit die, laten we het hopen, niet van eigen makelij is m'aar berust op een foute beoordeling door zijn ministers en andere ondergeschikten, vooral in de politie. Laten we het hopen. Want als De Klerk wel de directe verantwoordelijke lijkt te zijn voor het schandaal rond de geheime subsidies aan de Inkatha-beweging, dan komt de toekomst van Zuid-Afrika op zeer losse schroeven te staan. ANC-leider Nelson Mandela heeft al laten weten dat hij geen vertrouwen meer in De Klerk heeft. En zo zullen veel, met name zwarte. Zuidafrikanen over hem denken. Het onderhandelingsproces zal door het schandaal, door de pers al De Klerks Inkatha-gate genoemd, zoniet afgebroken dan wel aanzienlijk vertraagd worden.

Obstakel

De geheime financiële steun die met name de Zuidafrikaanse veiligheidspolitie aan de Inkatha en aan de Inkatha-vakbond Uwusa heeft gegeven, kwam aan het licht door de publikatie van een tot dan geheim politiedocument waarin de politieleiding door een hooggeplaatste veiligheidsofficier werd aangeraden de Inkatha-beweging in totaal 250.000 rand (ongeveer 175.000 gulden) te schenken voor het organiseren van een tweetal massabijeenkomsten. Tijdens die bijeenkomsten zou Inkatha-Ieider Mangosoethoe Boethelezi een pleidooi voor het opheffen van de economische sancties tegen Zuid-Afrika houden.

De Weekly Mail, een met het ANC sympathiserend weekblad, drukte dit politiedocument af. Daags daarna gaf de minister van Wet en Orde, Adriaan Vlok, toe dat de regering deze steun inderdaad had verleend. „Maar het was geenszins onze bedoeling om de Inkatha als politieke partij te steunen. De subsidie moet worden gezien als ondersteuning van de anti-sanctiecampagne van de regering", luidde zijn verweer, hetgeen hij zondagavond voor de Zuidafrikaanse televisie herhaalde. Op diezelfde dag was een zondagskrant gekomen met de bewering dat Inkatha voor in totaal wel 5 miljoen rand aan overheidssteun had gekregen. Volk zei daarop: „Welnee, dat is sterk overdreven. Het is maar anderhalf miljoen geweest", een opmerking die de 250.000 rand waarover tot dan was gesproken, geheel overschaduwde. In hetzelfde tv-debat zei Vlok bereid te zijn af te treden „als blijkt dat ik een obstakel ben in het onderhandelingsproces".

Muldergate

De hele kwestie kreeg nog een ander sensationeel tintje toen Zoeloe-chief Boethelezi verklaarde niets af te weten van geldschenkingen door de regering aan zijn Inkatha-beweging. Een vreemde zaak, als men bedenkt dat minister Vlok de schenkingen toegaf, waarbij hij terloops vermeldde dat de Inkatha „voor elke cent" rekening en verantwoording had afgelegd. Maar Boethelezi hield en houdt voet bij stuk: hij wist nergens van, net als alle andere leden van het hoofdbestuur van de Inkatha. De Weekly Mail heeft al verklaard later deze week met bewijzen te zullen komen waaruit zou moeten blijken dat Boethelezi wat dit betreft de waarheid geweld aandoet. „Tegen die tijd zien we wel weer", zei een zichtbaar in het nauw gedreven Boethelezi voor de televisie. Diezelfde dag had hij op het jaarcongres van de Inkatha in de Zoeloe-hoofdstad Ulundi unaniem van zijn aanhang te horen gekregen dat hij als leider moet aanblijven.

Het schandaal doet denken aan "Muldergate" uit de jaren zeventig, toen minister Connie Mulder moest aftreden nadat was gebleken dat hij (en zijn ondergeschikte Eschell Rhoodie) met miljoenen aan belastinggeld allerlei geheime operaties op touw hadden gezet om Zuid-Afrika's beeld naar buiten toe te verbeteren, een actie die een averechts effect had. Nu stond Zuid-Afrika in die jaren buitengewoon slecht aangeschreven in de wereld. Het Muldergate-schandaal bevestigde alleen maar wat iedereen al wist: Zuid-Afrika was niet te vertrouwen.

Maar "Inkatha-gate" komt op een moment waarop Zuid-Afrika's aanzien door toedoen van president De Klerk bijna is genormaliseerd. De Klerks hervormingen deden , de internationale sanctiecampagne als sneeuw voor de zon verdwijnen. De wereld had vertrouwen in De Klerk. Mandela had vertrouwen in De Klerk. Volgens de eerste berichten is dit vertrouwen nu ernstig geschaad en zal De Klerk alleen met kunst- en vliegwerk zijn reputatie kunnen behouden. Het is De Klerks eerste grote crisis. Het zal in sterke mate afhangen van zijn politieke inzicht en scherpzinnigheid of hij zijn geloofwaardigheid kan herwin

Blok aan zijn been

Uit krantencommentaren in Zuid-Afrika blijkt duidelijk dat de media hun sympathie voor De Klerk niet kwijt zijn. Tussen de regels door kan men lezen dat men vurig hoopt dat De Klerk er zonder kleerscheuren uit te voorschijn komt. Volgens het grootste Engelstalige dagblad, The Star, is er zelfs sprake van een „blessing in disquize", een verhulde zegen. „Plotseling krijgt De Klerk de kans om zijn regering te ontdoen van de resterende lastert uit het verleden. De ministers Vlok en Malan (Defensie) vormen een blok aan zijn been en zijn overblijfselen van de „krachtdadige politiek" van zijn voorganger Botha. Door hen te ontslaan komt hij tevens tegemoet aan een van de belangrijkste eisen van het ANC", aldus The Star.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.