+ Meer informatie

Oost-Europa na de wonderbaarKjke genezing van Michail Gorbatsjov

Mislukte staatsgreep geeft "finishing touch" aan onvoltooide democratische revoluties

4 minuten leestijd

GRONINGEN - Een blauwe maandag in de letterlijke zin van het woord duurde de "janajewsjtina', het reactionaire communistische regime van president Gennadi Janajev, premier Walentin Pawlov en andere kameraden uit het zogeheten Comité voor de Noodtoestand.

Zondag 18 augustus sloten zij president Michail Gorbatsjov in diens vakantiehuis op de Krim op. Maandag 19 augustus verklaarden zij hem ziek en pleegden zij een militaire staatsgreep. Dinsdag bleken zij de situatie in het land niet meer in de hand te hebben en woensdag 21 augustus, zaten zij zelf achter slot en grendel. Gorbatjov 'genas' en keerde terug naar Moskou.

Het totalitaire gevaar in de Sowjet-Unie is afgewend, de Russische president, Boris Jeltsin, is de grote held en de mislukte putsch is geschiedenis geworden.

Niet zo maar een geschiedenis. Dank zij de putsch is de democratische revolutie in de Sowjet-Unie in • een stroomversnelling geraakt. Het " is dezelfde revolutionaire golf die reeds eerder Boedapest, Warschau, Oost-Berlijn en Praag bereikte en daar de dictatoriale communistische regimes met wortel en al uitroeide.

Sinds 21 augustus 1991 is de beurt aan Moskou, Kiev, Minsk en andere hoofdsteden van het wegkwijnende Sowjetrijk. De macht van communistische dogmatici, geestverwanten van wijlen Pugo, wijlen Brezjnev of erger nog, is gebroken, de complete ontmanteling van de Communistische Partij zelf is volop aan de gang. Met het communisme in de Sowjet-Unie is het gedaan.

Effect

Achteraf heeft het weinig zin om te speculeren wat er met het exSowjetdomein Oost-Europa zou zijn gebeurd, indien de zaken vanaf maandag 19 augustus geheel anders waren gelopen. In elk geval waren de interne ontwikkelingen in sommige landen dan veel gecompliceerder geworden. Hetzelfde kan worden gezegd over de betrekkingen van Oosteuropese landen met de andere Sowjet-Unie van Janajev, al was het alleen maar om de reden dat een dictatoriaal regime per definitie niet te vertrouwen valt.

Het snelle verijdelen van de coup d'état (staatsgreep, red.) en de politisering van de bevolking, in het bijzonder in de Europese republieken van de Sowjet-Unie, met de Russische federatie van president Jeltsin voorop, zullen nu in elk geval effect sorteren in die landen waar de democratische revoluties nog niet voltooid zijn. Dit geldt voor Bulgarije, Roemenië en Albanië.

In Bulgarije, ooit de meest serviele bondgenoot van de SowjetUnie. zijn de kansen op een democratie naar westers-parlementair patroon vrij gunstig. De oude Todor Zjivkov die zowel Chroesjtsjov als Brezjnev diende, is onder arrest. Zijn naaste medewerkers bestieren echter de Bulgaarse Socialistische Partij, zoals de Bulgaarse Communistische Partij thans heet.

Terwijl de socialisten in de regering zitten, bevindt het presidentiële ambt zich in de handen van de democratische oppositie. Voor de Bulgaarse democraten betekenen de recente ontwikkelingen in de Sowjet-Unie een geweldige stimulans.

President Zjeljoe Zjelev, voormalig dissident en filosoof en een TIRANA democraat in hart en nieren, wil deze herfst nieuwe parlementsverkiezingen houden. Het valt te verwachten dat de socialisten-communisten deze zullen verliezen. Maar het is tevens denkbaar dat zij reeds vóór die tijd naar het Russische voorbeeld worden weggevaagd.

Meer reden tot bezorgdheid geeft Roemenië. Hier vonden vele communisten uit het tijdperk-Ceausescu onderdak bij het Front voor Nationale Redding (FNR), onder leiding van de voormalige communistische functionarissen Ion Iliescu en Petre Roman, nu president en premier.

Het FNR bracht Ceausescu ten val en liet hem executeren, hetgeen het Front onder de bevolking razend populair maakte. Daarom won het vorig jaar de verkiezingen met twee derde meerderheid van stemmen. Die populariteit is de partij van Iliescu inmiddels kwijtgeraakt. Of de machtsverhoudingen in het economisch zo goed als failliete en politiek sterk gepolariseerFoto EPA de Roemenië zullen evolueren in de richting van democratie dan wel in een soort van nieuw dictatoriaal regime is een open vraag. Te meer daar Iliescu niet verstoken blijkt te zijn van autoritaire neigingen. Het lot van Janajev en de zijnen vormt voor hem een duidelijke waarschuwing om niet over de schreef te gaan.

Dit geldt eveneens voor de Albanees Ramiz Alia, een leerling uit de school van de stalinist Enver Hoxha en diens directe opvolger. In Albanië waar de communisten zich in juni van dit jaar hebben omgedoopt tot socialisten, wist hun leider Alia zich als president te handhaven. Hij propageert een soort van 'Albanese perestrojka', maar de politieke toestand in zijn land blijft stabiel en daarom zeer gevaarlijk, terwijl het land economisch geheel is ingestort. Een ding moge duidelijk zijn. Na de anticommunistische revolutie in de Sowjet-Unie van de laatste dagen is de positie van de Albanees uit het Hoxha-tijdperk onhoudbaar geworden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.