+ Meer informatie

CVSE krijgt nieuwe architectuur

Deelnemende landen zijn het oneens over parlementaire dimensie

6 minuten leestijd

PARIJS - „Het is nu de tijd om de hoop en de verwachtingen te vervullen die onze vollieren tientallen jaren hebben gekoesterd: onwankelbare gebondenheid aan democratie die berust op de rechten van de mens en fundamentele vrijheden". Met dit citaat uit het Handvest van Parijs voor een Nieuw Europa proberen de Europese regeringsleiders richting te geven aan een „nieuwe Europese architectuur", bestaande uit een Euro-Atlantische Gemeenschap van „Vancouver tot Wladiwostok".

Drs. W. Schneider

Zij proberen zo'n Gemeenschap gestalte te geven binnen het raamwerk van de Conferentie inzake Veiligheid en Samenwerking in Europa (CVSE). Hoewel conflictpreventie en -beheersing (Joegoslavië!) tussen de CVSE-landen een belangrijk doel is, kan de vraag worden opgeworpen op welke wijze aan het democratische element in het aangehaalde citaat gestalte wordt gegeven. Hoe vindt bij voorbeeld de democratische controle plaats?

Handvest Parijs

Het Handvest van Parijs, dat is aangenomen tijdens de CVSE-top van november 1990, voorziet in een parlementaire dimensie van het toekomstige CVSE-proces. De invulling van deze dimensie liet het Handvest aan de parlementen zelf over. Aanvankelijk had de Raad van Europa het aanbod gedaan om de CVSE-dimensie vorm te geven. Dit aanbod bleek niet bij parlementen van alle CVSE-landen voldoende garanties te geven dat de nieuwe Assemblee een zelfstandig orgaan zal zijn.

Hetzelfde bezwaar is verbonden aan een uitbouw van andere, bestaande interparlementaire instellingen, zoals de Noord-Atlantische Assemblee (nauw verbonden aan de NAVO) en de Assemblee van de West-Europese Unie (WEU). Een bijkomend nadeel is dat Canada en de Verenigde Staten geen deel uitmaken van de Raad van Europa en de WEU-assemblée.

Om uit deze impasse te komen belegde Spanje, in 1991 voorzitter van de Raad van Europa, begin dit jaar een conferentie waarvoor de 33 leden van de CVSE werden uitgenodigd. Albanië was toen nog geen lid, maar is in juni toegelaten. Het was de bedoeling om deze conferentie af te sluiten met de aanvaarding van een slotresolutie.

Zwaar of licht

Belangrijk punt tijdens discussie in Madrid betrof de vraag of de nieuw op te richten Assemblee een lichte of een zware constructie moest krijgen. De Duitse regering steunde het standpunt van een betrekkelijk sterk secretariaat ten behoeve van de CVSE-assemblée en de mogelijkheid van tussentijdse commissievergaderingen. Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk waren echter voor een lichte constructie in de vorm van een Assemblee die eens in de twee jaar zou vergaderen. De Nederlandse parlementaire delegatie, onder leiding van kamervoorzitter Deetman, wilde zelfs de beslissing tot oprichting van een nieuwe Assemblee een of twee jaar uitstellen.

Uiteindelijk werd in de slotresolutie vastgelegd dat de parlementaire CVSE-assemblée jaarlijks een vergadering zal houden, die niet langer dan vijf dagen duurt. Deze vergadering wordt normaliter gehouden in de eerste week van juli, in'een van de deelnemende CVSE-landen. Volgend jaar is Hongarije gastland van de 245 assemblée-leden.

Het doel van de jaarlijkse vergadering is een evaluatie van de tenuitvoerlegging van de CVSE-doelstellingen. Ook wordt gesproken over de onderwerpen die tijdens de bijeenkomsten van de Raad van Ministers van Buitenlandse Zaken en het halfjaarlijkse topoverleg van staats- of regeringshoofden aan de orde zijn gekomen. De Assemblee kan verklaringen, aanbevelingen of voorstellen goedkeuren, of rapporten met een politiek karakter met een meerderheid van 123 stemmen aannemen. In speciale gevallen is een twee derde meerderheid (164 stemmen) vereist. Alle huishoudelijke en procedurele beslissingen vereisen echter unanimiteit. Verder komt er een klein permanent secretariaat, in de Tsjechoslowaakse hoofdstad Praag.

Delegaties

Een belangrijk organisatorisch orgaan wordt de commissie van de hoofden van de delegaties, waarin elk land een vertegenwoordiger heeft. Deze commissie is verantwoordelijk voor het nemen van besluiten wat betreft het functioneren, de organisatie en het reglement van orde van de Assemblee. Zij stelt ook werkwijze en budget van het permanente secretariaat vast. Verder neemt deze commissie met algemene stemmen besluiten.

De omvang van de delegaties varieert van twee (voor mini-staten zoals Liechtenstein) tot zeventien (de Sowjet-Unie en de Verenigde Staten). De Nederlandse delegatie bestaat uit acht leden, verdeeld over leden van zowel de Tweede als de Eerste Kamer en over de fracties in beide Kamers. Over de uiteindelijke samenstelling van de delegatie uit ons land is nog niet veel bekend.

Toch lijkt het volgens een woordvoerder van de SGP/GPV/RPF-fractie in het Europees Parlement onwaarschijnlijk dat een afgevaardigde van de kleine christelijke partijen een plaats in deze delegatie zal krijgen. De kans hierop is geringer indien de CVSE-delegatie uit voornamelijk dezelfde personen zal bestaan als de leden die momenteel in de Assemblee van de ,Raad van Europa zitting hebben. Het gaat om zeven Nederlandse afgevaardigden in de Assemblee van de Raad van Europa, die vier leden uit de Tweede Kamer (twee CDA en twee PvdA) en drie senatoren (van CDA-, PvdA- en VVD-huize) omvat. Mocht er inderdaad een gelijke personele samenstelling ontstaan, dan is het op getalsmatige gronden aannemelijk dat het achtste lid van de CVSE-assemblée van de grotere partijen (D66 of Groen Links) afkomstig zal zijn. Ook in de Noord-Atlantische Assemblee zijn alleen de grote partijen vertegenwoordigd.

Meer bevoegdheden?

Een belangrijk punt is ook de toekomstige verhouding tussen de CVSE-assemblée en de Raad van ministers van de CVSE, Deze raad wordt gevormd door de ministers van buitenlandse zaken. Voorstanders van de uitbouw van de parlementaire dimensie bij de CVSE vinden dat de Raad, die in beginsel een of twee keer per jaar zal vergaderen, verantwoording dient af te leggen en informatie te verstrekken over het gevoerde beleid.

Tevens zou volgens hen de mogelijkheid moeten worden gecreëerd om de organen van de CVSE, zoals het Conflictpreventiecentrum, door de Assemblee te laten horen. Voorstanders van een CVSE-Assemblée met meer bevoegdheden willen deze assemblee opwaarderen tot een soort 'paneuropees parlement'. Het betreft dan een parlement dat wellicht qua bevoegdheden te vergelijken is met dat van het huidige Europees Parlement. Volgens een woordvoerder van de SGP/GPV/RPF-Eurofractie kan een CVSE-assemblée een nuttige informatiefunctie vervullen naar de nationale parlementen toe. De fractie is er echter geen voorstander van om deze Assemblee in de loop van de tijd meer bevoegdheden te geven.

Tussen het Europees Parlement en de Assemblee bestaan grote verschillen. Hoewel het Handvest van Parijs door de Europese landen is ondertekend, kon tussen de 34 staten geen overeenstemming worden bereikt om de verplichtingen in de vorm van een verdrag vast te leggen. Wel ontstaat door de ondertekening van dit Handvest en de Slokakte van Helsinki in 1975 een politieke binding, waarop de betrokken regeringen aanspreekbaar zijn.

Veel vragen

Deze binding ("commitment") houdt echter niet in dat zij volkenrechtelijk gezien juridisch afdwingbare verplichtingen zijn aangegaan. Dit is bij de EG-lidstaten krachtens de Europese Akte wel het geval. Daarnaast kent de CVSE, in tegenstelling tot de EG, geen supranationale organen of instellingen die toezien op de juiste naleving van verdragsrechtelijke afspraken. Verder staat bij de CVSE de soevereiniteit van de Europese landen voorop.

Ten slotte doet zich de vraag voor hoe de verhouding tussen het Europees Parlement en de CVSE-assemblée is als de laatste mocht uitgroeien tot een soort parlement. De CVSE-landen zijn wel bereid organisatorisch gebruik te maken van de middelen van andere Europese parlementaire instellingen, zoals de Raad van Europa en het Europees Parlement.

Onduidelijk lijkt de verhouding tussen de CVSE-assemblée en de Raad van Europa. Zal het ooit tot een samensmelting tussen beide organen komen? Kortom, voordat aan de parlementaire dimensie van de CVSE verder gestalte wordt gegeven, moeten nog vele vragen worden beantwoord.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.