+ Meer informatie

De strijd om de macht

5 minuten leestijd

Toen er in augustus in de SowjetUnie een coup gepleegd werd, hield de hele wereld even de adem in. Was dit de lang gevreesde terugkeer naar het oude bewind? Zou het Russische volk opnieuw door de partij onderdrukt worden? Veel bange vragen, waarop snel een —ontkennend— antwoord kwam. De coup mislukte, Gorbatsjov kwam terug. Het communisme, dat van 1917 tot 1991 het leidende beginsel was, bezweek onder zijn eigen onvermogen, zijn economisch, politiek en moreel bankroet. Gorbatsjov had voor de coup twee functies: secretaris van de Communistische Partij en president van de SowjetUnie. De eerste functie heeft hij opgegeven. Daarmee is de strijd om de macht niet verdwenen, want tussen een dictatoriaal centraal geregeerd land en een matig functionerende westerse democratie ligt een enorme kloof.

Iemand schreef kort geleden hierover dat er door de mislukte coup „een strijd losgemaakt is tussen de macht van de hoop en kracht van de angst, die woedt in instellingen, families en individuen zelf. Russen worden heen en weer geslingerd tussen hun aloude angst dat ze een sterke dictatuur nodig hebben om hen uit de ellende te helpen en hun nieuwe hoop dat ze daar misschien wel zelf toe in staat zijn - op democratische wijze dus".

De partij

Onzekerheid, vrees en onbekendheid met de nieuwe vragen maken het leven er niet gemakkelijker op. Vroeger besliste de partij over alles: ze bepaalde waar men men mocht wonen, werken of op vakantie gaan. Zij stelde de lonen en prijzen vast; besliste wat er in de landbouw en de industrie geproduceerd zou worden en ook voor wie die produkten bestemd waren. Zij zorgde voor scholing en ontspanning. Zij hield de media volstrekt onder controle. Vrijwel iedereen zag, hoorde, dacht en sprak zoals de partij wilde. En wie daaraan niet mee deed, kon verdwijnen. Heel vaak letterlijk, zoals de talloze massagraven in de omgeving van Moskou getuigen.

Die macht ligt nu ter aarde. Gelijk met Lenin is de partij van haar sokkel gevallen.

Dat alles betekent onder meer: • het cement uit de samenleving is plotseling weg, immers hoe je ook over het communisme denkt, het was de band die alles en allen bond; • de samenleving (300 miljoen individuen) valt daardoor uiteen in duizenden stukjes - zo veel politieke bewegingen schijnen er al te zijn ontstaan; • het land is in één klap stuurloos, want de partij vertegenwoordigde alles: regering, parlement, rechtbank, leger enzovoorts, enzovoorts; alles was in handen van de partij; • miljoenen leden van de Communistische Partij die eerst tot de eUte van het land behoorden, worden nu met een scheef oog aangekeken - enkele duizenden zijn al naar China gevlucht; • nu wordt openlijk zichtbaar dat ook hier sprake was van een partij van zakkenvullers, die een bevoorrechte klasse schiep, ten koste van de grote massa. „All animals are equal, but some are more equal"; • wie heeft in deze chaos het recht bevelen te geven waaraan mensen gehoorzamen? Want bestuurd moet er worden. Regels moeten gegeven en gehouden worden. En als het alledaagse werk niet doorgaat, wordt de economische crisis nog groter.

Ingewikkeld

Die —noodzakelijke— strijd om de macht wordt nog veel ingewikkelder door het feit dat de vijftien republieken die samen de Sowjet-Unie vormen, zich willen losmaken uit het geheel. Op het moment dat ik dit schrijf, zijn er al acht a negen die zich in meer of mindere mate onafhankelijk hebben verklaard. De problemen die hieruit voortvloeien, komen in een volgend artikel aan de orde. Nu gaat het er om in te zien dat het verbrokkelde rijk ook op deze wijze steeds machtelozer wordt. Het uiteenvallende imperium kan in de internationale politiek geen vuist meer maken: • de vele communistische vrienden hebben al eerder de koers verlegd — OostEuropa 1989/1990, anderen blijven mokkend achter — China, Cuba; • op vele terreinen blijkt de SowjetUnie afhankelijk te zijn van het Westen, dat tegelijkertijd voor de vraag komt te staan of het de zelfstandig geworden republieken moet erkennen.

Spookachtig

Op de achtergrond, spookachtig nu, staan de duizenden kernwapens. Wie daarover beschikt, kan altijd een gruwelijk dreigement gebruiken. Wel hebben hoge functionarissen aan de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken. Baker, beloofd dat de kernwapens onder controle van het centrale gezag blijven. Laten we hopen dat het dit gezag zal kunnen uitoefenen.

Opmerkelijk is een oude, een voor mij totaal onbekende stem, die meespreekt in de strijd om de macht. Vanuit de Franse badplaats St. Briac-sur-Mer heeft Wladimir Kirilowitsj Romanov zich in de strijd gemengd. Wladimir is een achterneef van tsaar Nicolaas II. Hij is de troonopvolger. Sinds de moord op de tsaar en zijn gezin in 1918 was er geen enkel zicht op het herstel van de monarchie. En toch is ook dit opnieuw gaan leven. In 1990 werd tijdens demonstraties voor het eerst foto's van de tsaar meegedragen.

Brief

Wladimir schreef een week na de mislukte opstand een brief aan de Russische president Jeltsin: U schijnt de individuele en geestelijke waarden te willen herstellen die essentieel zijn voor ons land... „Wanneer dit inderdaad uw doel is, kan ik u mijn steun en die van de keizerlijke familie toezeggen".

Niet dat deze Romanov veel kansen heeft op het herstel van de troon in de Sowjet-Unie. Het geeft wel de verschillende invalshoeken van de strijd om de macht aan; en de daarbij behorende verwarring. Niemand kan voorspellen wat daarvan,de uitkomst zal zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.