+ Meer informatie

Skûtsjesilen in Friesland oude gewoonte

Scheepsbouwers zagen kans sierlijke schepen van stapel te laten lopen

5 minuten leestijd

De drie schrijvers Rienk Wegener Sleeswyk, Eelke Lok en Gosse Blom spreken de hoop uit dat zij met hun boek "SKS skûtsjesilen" zowel de dieper gravende (SKS-)kenner als de in het skûtsjesilen geïnteresseerde leek kunnen boeien. De drie auteurs hebben vanuit eigen deskundigheid hun aandeel in de totstandkoming van de tekst geleverd. Hoe verschillend die invalshoeken ook leken, zij hebben elkaar toch gevonden. Gekozen is voor de uitgave als collectief. Er is dan ook geen onderscheid gemaakt naar individuele inbreng.

Bij het bestuur van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen (SKS) rees na het verschijnen van het boek "Het Friese Jacht" in 1992 de vraag of het mogelijk zou zijn bij het vijftigjarig bestaan van de SKS in 1994 in soortgelijke uitvoering voor een betaalbare prijs een boek over het SKS-skûtsjesilen het licht te doen zien. Nadat de uitgever de toezegging van het SKS-bestuur voor de benodigde steun bij de totstandkoming van een dergelijk boek had verkregen konden de schrijvers aan de slag, zo schrijven de drie auteurs in het voorwoord.

De bedoeling

De bedoeling was een boek te schrijven waarin het wezen van het skûtsjesilen van de SKS tot uiting kwam, de geschiedenis van het hardzeilen voor vracht- en beurtschepen zou worden behandeld en het reilen en zeilen van de vijftigjarige SKS aan de orde zou komen.

De drie auteurs raadpleegden (oud-)schippers en/of (oud-)bemanningsleden, (oud-)leden en plaatselijke commissies en SKS-bestuursleden. Het Fries Scheepvaartmuseum in Sneek stelde authentieke tekeningen uit de Roorda- en Van der Werff-archieven ter beschikking alsmede vele foto's. En hiermee is de lijst nog niet compleet van allen die op de een of andere wijze hun medewerking verleenden.

Zo blijkt dat het in ,,Vriesland reeds een zeer oude gewoonte is jaarlijks op verschillende plaatsen om den prijs te zeilen" meldde de Friese scheepsbouwkundige Folkert Nicolaas van Loon (1775-1840) in 1820. Al sinds mensenheugenis werden in het Friese waterland door kasteleins hardzeilwedstrijden uitgeschreven.

De wedstrijden werden in de regel op een doordeweekse dag (toen nog inclusief de zaterdag) in de kermisweek gehouden. De kastelein adverteerde vooraf in de lokale pers en/of via aanplakbiljetten met het feit dat hij voornemens was voor bepaalde scheepstypen bepaalde nauwkeurig omschreven prijzen te laten verzeilen. De inschrijving geschiedde in een herberg die aan het water gelegen was. Het had voor de kasteleins ook nog een plezierige kant want, zo wordt gemeld: ,,Het zal duidelijk zijn dat het 'innemen' tijdens het 'aangeven' eerder regel dan uitzondering was".

Ruzie

Het ging niet altijd goed. Er bleek nogal eens onenigheid te zijn. In een van de reglementen uit 1861 komt het volgende artikel voor: ,,Ieder is gehouden de genoegens der liefhebbers zooveel mogelijk te bevorderen en zich te wachten voor het maken van ruzie als anderzins".

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er al over gesproken dat dit Friese gebeuren als er vrede zou komen in een goede organisatie gegoten moest worden. Voor 22 juli 1945 werd er dan ook een vergadering uitgeschreven voor de gehele skûtsjesvloot. ,,Niet iedereen kon er zijn (bijvoorbeeld) om reden dat men geen goede fiets meer bezit". De vereniging SKS werd toen officiëel opgericht.

Naast allerlei informatie over de wedstrijden die gehouden zijn, winnaars enz. is een heel informatief hoofdstuk opgenomen over de werven en scheepsbouwers. Belangstellenden voor de bouw van dergelijke schepen zullen hier zeker in geïnteresseerd zijn. Aan de hand van tekeningen en een verklarende lijst worden niet minder dan 127 begrippen uitgelegd. Heel verhelderend.

Vakmanschap

Opgemerkt wordt dat het pleit voor het bijzonder grote vakmanschap van de Friese scheepsbouwers dat zij niettegenstaande de grote lengte-breedteverhouding van de skûtsjes kans hebben gezien sierlijke schepen van stapel te laten lopen. Aan de andere kant moet de Friese skûtsjesschippers worden nagegeven dat zij kennelijk in hun opdrachten aan de werfbazen er rekening mee hielden dat het schip niet slechts diende om lading te vervoeren, maar dat de zeileigenschappen en een fraaie verschijningsvorm ook belangrijk waren.

De auteurs melden dat het aannemelijk is dat Drachten zich tot het centrum van de laat negentiende- en vroeg twintigste-eeuwse skûtsjesbouwerij in Friesland ontwikkelde. In deze oude "Vlecke" ontstond een ware dynastie van scheepsbouwers van de familie Van der Werff, met drie werven alleen reeds in Drachten. De veelal kinderrijke Van der Werffs brachten in de negentiende en het begin van de twintigste eeuw een groot aantal scheepsbouwers voort.

"Bûtensfallaatsters"

In Drachten was dan ook voor deze ondernemende mensen onvoldoende plaats om het scheepsbouwvak uit te oefenen, zodat op allerlei plaatsen in Friesland en zelfs daarbuiten Van der Werff-hellingen ontstonden. Zonder het vakmanschap van de andere Van der Werffs tekort te doen mag wel worden vastgesteld dat de fraaiste skûtsjes zonder twijfel van de werf aan het Buitenstvallaat te water gingen. De SKS-vloot prijst zich gelukkig onder de huidige skûtsjes een aantal van deze prachtige "Bûtensfallaatsters" te mogen tellen.

Naam bij het bouwen van skûtsjes maakten de scheepswerven Barkmeijer te Sneek, Bijlsma te Warten, gebr. Roorda te Drachten, De Roos & Van der Meijden te Leeuwarden, Van der Werff te Buitenstvallaat bij Drachten en Wildschut te Gaastmeer. In het slothoofdstuk wordt op de geschiedenis en de betekenis van deze werven uitgebreider ingegaan.

In de bijlagen zijn reglementen opgenomen, lijnenplannen, bestekken, zeilplannen, een literatuurlijst en indexen van schepen en zaken. Voor belangstellenden een informatief boek met veel illustraties, statistieken, tekeningen enzovoort.

N.a.v. "SKS skûtsjesilen (schippers, kommissies, skûstjes en wedstrijden van de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen) door Rienk Wegener Sleeswyk, Eelke Lok en Gosse Blom; uitg. Hedeby Publishing, Leeuwarden, 1995; 232 pag.; ƒ 64,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.