+ Meer informatie

Kabinetsformatie van '77 vraagt niet om herhaling

Regeringsvorming onder Koningin Beatrix

7 minuten leestijd

DEN HAAG — Het is dan toch gelukt. Het kabinet-Van Agt heeft de normale „parlementaire rit" tussen twee verkiezingen voor de Tweede kamer in uitgezeten. Dit is maar zelden het geval en is na de Tweede wereldoorlog alleen beschoren geweest aan het kabinet-De Jong (1967-1971). Volgende week dinsdag zal minister-president Van Agt aan Koningin Beatrix het ontslag van zijn kabinet aanbieden. En dan......?

Wat er daarna gaat gebeuren is een nog niet te beantwoorden vraag. Dit hangt geheel af van de uitslag van de Tweede kamerverkiezingen en eerst dinsdagavond zal een voorlopig antwoord op de vraag „en dan....?" kunnen worden gegeven.

De overwinning van de PvdA, beter gezegd die van Den Uyl, tien zetels meer voor de socialistische fractie in de Tweede kamer, wees in 1977 duidelijk in de richting van een tweede kabinet-Den Uyl. Diens partij (raad) zelf heeft het de PvdA-leider echter onmogelijk gemaakt een kabinet te formeren, met als gevolg het optreden van een CDA-VVD kabinet. De oppositie van de socialisten, meermalen gesteund door de zgn. loyalisten — merendeels oudAR-Kamerleden — was toch niet bij machte het kabinet-Van Agt ten val te brengen. Als het erop aankwam, durfden deze loyalisten het toch niet aan, Van Agt en de zijnen beentje te lichten, hoe graag zij het ook wilden. Het zou hen door de achterban ook zeer kwalijk zijn genomen. De lage plaats op de lijst van een van de koplopers in deze groep, mr. J. N. Scnolten, en van anderen, doet zien dat de overgrote meerderheid van de CDA'ers hun optreden niet waarderden om het maar zacht uit te drukken.

Geen loyalisten meer (?!)

CDA-lijsttrekker Van Agt mag dan nu verkondigen, dat het CDA na de verkiezingen geen loyalisten meer zal tellen, wij zijn er nog niet zo zeker van, dat deze „bloedgroep" het hem (na volgende week) als fractieleider niet zuur kan maken, wanneer Van Agt als onderhandelaar met de andere fractieleiders moet gaan overleggen voor de vorming van een nieuw kabinet.

Het hangt er natuurlijk ook van af, of Van Agt zal kunnen optreden als leider van de grootste fractie in de nieuw te kiezen Tweede kamer. Een gemakkelijke kreet „na 26 mei is het CDA de grootste en verandert het cijfernummer 2 in 1", maar zij moet dan wel dinsdag worden waar gemaakt.

Dit valt nog te bezien, want de opiniepeilingen geven nu wel aan, dat het CDA nr. 1 wordt, hoewel met verlies van enkele zetels. De verwachting dat de PvdA fors zal moeten „inleveren" — een bekend woord voor iedereen uit de woordenschat van Van Agt — moge juist zijn, een geslepen uitval in de paginagrote advertentie van die zijde op de regering kan juist de weifelaars nog doen kiezen voor Den Uyl. Verlies voor de PvdA naar de radicaal kleine linkse partijen, PSP, CPN en PPR zit er in, vooral door de slogan „een stem op de PvdA, is een stem op Joop Atoom". Zo'n verkiezingsleuze doet toch haar invloed gelden in de kring van diegenen, die niets van kernenergie en kernbewapening willen weten.

Welk alternatief?

De grote dwarsligger voor de socialisten is het „redelijk alternatief" dat Terlouw en zijn D'66-groep biedt. Welk redelijk alternatief dat nu eigenlijk is, weten wij en vele kiezers nog steeds niet, maar het schijnt er, volgens de opiniepeilers althans, in te gaan als koek. Het partijbestuur en de huidige fractieleden van D'66 zien uit naar een eclatante zege en denken uit de komen op ongeveer twintig Kamerzetels. De gedachten schommelen tussen 17-23 zetels, een winst dus van tenminste tien. Een verdubbeling, dus 14 zetels, kan eruit komen, maar veel hoger zal het aantal niet liggen, veronderstellen wij, evenmin of er veel verlies voor de VVD uit de bus zal komen.

Nijhof, leider van de eenmansfractie van DS'70, is er zeker van in de Kamer te zullen terugkeren en „ruikt" zelfs winst. Een grote advertentie in vele dagbladen op maandag a.s. met aanbeveling van de „oude Drees", prof. P. Lieftinck, oud-minister van Financiën in de eerste naoorlogse jaren, prof. Euwe, prof. Baudet en anderen zou het verschijnsel van overlopers uit het socialistische kamp kunnen opleveren.

RPF in Kamer?

De kleine christelijke partijen als SGP en GPV met hun constante aanhang en trouwe kiezers zullen, naar wordt verwacht, hun zeteltal kunnen handhaven. In hoeverre het RPF daaraan afbreuk zal doen, moet worden afgewacht. Het GPV zal eerder stemmen aan deze partij verliezen dan de SGP, terwijl Leerling vooral stemmen uit de orthodox-protestantse vleugel van het CDA denkt te verwerven vanwege de abortuswetgeving.

De EVP — de „evangelische volkspartij" van de „familie Weststrate" vader voorzitter, zoon lijsttrekker — blaast hoog van de toren door vijf zetels te verwachten, maar die bazuin zal wel te schel klinken om bij de kiezers goed in het gehoor te liggen. In CDA-kring ligt men er niet wakker van en SGP-, GPV- en RPF-sympathisanten zullen door de links radicale geluiden, die het bazuingeschal van de EVP ontsieren, waar zij niets met het Evangelie der Verlossing te maken hebben, beslist niet omzwaaien. In elk geval zijn het linkse stemmen, die het EVP vergaart, die haaks staan op de doorwerking van het Woord van God in de politiek.

Winst voor links
De enquêtes tot nu toe wijzen uit dat de kleine linkse partijen met winst zullen gaan strijken door de matte oppositie van de PvdA, welke niet bij machte was het kabinet naar huis te sturen en doordat de socialisten geen absoluut „neen" tegen elk kernbewapening zeggen. Of deze partijen het zover brengen, dat zij het uitzicht op een links-progressief kabinet mogelijk maken, valt zeer te betwijfelen, hoewel wij het gevaar daar voor toch niet dienen te onderschatten; „links-radicaal-zijn" is wel „in" bij de jongeren.

„En dan.... (?)" moet er nog een kabinet worden "gemaakt" na 26 mei. Wie de kabinetsformatie van 1977 goed heeft gevolgd, weet welke mogelijkheden en onmogelijkheden er voor de (in)formateurs liggen. Zij moeten een pad gaan, dat bezaaid ligt met voetangels en klemmen, bestaande uit bedragen die in de miljarden lopen, uit fracties die dan weer met groen, dan weer met rood licht zwaaien, en groepsbelang nogal eens voor landsbelang aanzien, en uit mensen, die al of niet (snel) op hun tenen zijn getrapt en deze of gene voorkeur hebben.

Een ding moet alle politici goed voor ogen staan, namelijk dat de financieel-economische situatie van ons land niet duldt, dat de formatie van een nieuw kabinet „op de lange baan" wordt geschoven. De formatieperiode van 1977 vraagt niet om herhaling, ja roep allen, die bij het samenstellen van het kabinet worden betrokken, als het waren nog na: Snel, snel, snel....!

Eerste keer

Het zal de eerste keer zijn, dat Koningin Beatrix opdracht geeft aan een informateur om de mogelijkheden tot vorming van een kabinet dat kan rekenen op de steun van eep meerderheid in de volksvertegervwoordiging, te onderzoeken, óf rechtstreeks een formateur een dergelijke opdracht verstrekt.

In politieke kringen in Den Haag verwacht men, dat de vorstin eerst ha Hemelvaartsdag zal beginnen met het raadplegen van haar naaste adviseurs en de fractieleiders om zo tot de keuze te komen van de man die in eerste instantie het overleg met Van Agt, Den Uyl, Wiegel, Terlouw en eventueel andere fractieleiders zal dienen te voeren over de concrete vraag, wat het beste voor het landsbelang is. Om dit laatste draait tenslotte alles.

Geve de Heere onze vorstin veel wijsheid in deze dagen en moge zij die, evenals alle verantwoordelijke politici van God afsmeken, maar laten ook wij als kiezers ons bewust zijn van onze grote verantwoordelijkheid bij het roodmaken van een vakje op het stembiljet. Het aanbrengen van de rode stip gebeurt onder het alziend oog van Hem, in Wiens hand de toekomst van Nederland ligt. Dit te mogen weten, geeft rust en vertrouwen temidden van vrede, onrust en geweld, die onze tijd kenmerken. Die rust ontvangen wij in alles door ons voortdurend Gebed.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.