+ Meer informatie

De teloorgang van de PvdA

Partijtop faalde bij het inschatten van de tijdsomstandigheden

6 minuten leestijd

Als het aan de PvdA-ideoloog B. Tromp ligt, heeft vice-premier Kok z'n langste tijd als politiek leider van de PvdA gehad. Alleen een nieuwe leider kan de PvdA uit het diepe dal halen, waarin de partij zich nu bevindt. Tegelijk zullen de sociaal-democraten grondig hun ideologie moeten aanpassen aan de veranderde tijdsomstandigheden.

Tromp zei dit dinsdag tijdens de presentatie van het Jaarboek voor het democratisch socialisme. Hij en enkele andere PvdA-prominenten, zoals P. Kalma en P. Scheffer van de Wiardi Beekman Stichting, het wetenschappelijk instituut van' de PvdA, roepen al langer dat hun partij aan een grondige renovatie toe is. Inmiddels wordt steeds duidelijker hoe nodig die renovatie is.

Er zijn verschillende oorzaken, die er met elkaar voor gezorgd hebben dat de PvdA in de huidige deplorabele toestand is terechtgekomen. Op mondiaal niveau is het failliet van het socialisme/communisme steeds duidelijker geworden. De ineenstorting van het communistische blok in OostEuropa is hiervan een sprekend voorbeeld. Pas hierna bleek hoe verschrikkelijk de centralistische overheidssturing in Oost-Europa heeft gefaald. Veelal was dit centralisme verworden tot de schaamlap, waarachter de schaamteloze privileges van de partijtop waren verborgen.

Faillissement

Niet het welzijn van het land, maar de bevoordeling van het communistische kader was doel van het beleid. Dit faillissement breekt ook de sociaaldemocratie in ons land op. Want socialisme en communisme zijn ideologisch zeer nauw aan elkaar verwant. Al te lang is door PvdA-leider Den Uyl vastgehouden aan de gedachte dat centralisatie en uitbreiding van de greep van de overheid op de samenleving zo'n beetje het enige redmiddel was voor ons land. Dat de socialistische verzorgingsstaat goed was voor land en volk.

Na Den Uyl hebben partijtop en -kader nagelaten om in alle openheid eens na te denken over een grondige herziening van de PvdA-ideologie. Den Uyls opvolger Kok is van nature niet zo'n bevlogen idealist. Bij Kok stond voorop dat de PvdA weer in de regering van ons land moest komen. Door zijn pragmatisme ontstond er een toenemende breuk tussen leer en leven in de PvdAgelederen.

Sinds kort klinken de pleidooien luider om de ideologie aan de eisen des tijds aan te passen. Pas afgelopen woensdag gaf partijleider Kok tijdens een spreekbeurt in Scheveningen voor het eerst met zoveel woorden toe dat de verzorgingsstaat totaal uit de hand was gelopen. Hij doorbrak daarmee een taboe. Rijkehjk laat, trouwens. Tot dan toe heeft Kok nagelaten zijn gezag te gebruiken om zijn partij zo'n discussie op te leggen. Die fout is hem aan te rekenen.

Partijbestuur

De partijleider heeft ook een te weinig krachtig partijbestuur naast zich. Het is partijvoorzitter Sint niet gelukt de structuur van de partij aan te passen aan de eisen des tijds, noch tot een werkelijke vernieuwing van de ideologie te komen. In de jaren zeventig was de partij zo gereorganiseerd, dat de partijdemocratie zo optimaal mogelijk kon functioneren. De basis kreeg het voor het zeggen. Dat breekt de partij nu danig op.

Zeker, het partijbestuur poogde in de achterliggende jaren met rapporten als Schuivende Panelen (1987), Bewogen Beweging (1988) en het organisatierapport van de Eindhovense burgemeester Van Kemenade van deze zomer iets aan inhoud en organisatie te wijzigen. Maar de gewestelijke partijbaronnen laten zich niet zo gemakkelijk het bos in sturen. Nog tijdens de vakantie zorgden ze voor een rumoer dat de PvdA geen goed deed. Kennelijk hebben de gewestbesturen liever niets meer te besturen dan dat zij hun macht inleveren aan het partijbestuur.

Het gevolg hiervan is dat Kok tot de wat ongebruikelijke stap kwam om via het partijbestuur een buitengewoon partijcongres voor 28 september samen te roepen, waarin hij zijn positie als leider van de PvdA en als vice-premier in dit kabinet ter discussie stelt. Deze vlucht naar voren van Kok is in staatsrechtelijk opzicht misschien niet zo fraai. Want een partijcongres heeft niets over een kabinet en bewindslieden te zeggen. Maar de verwevenheid van partij en overheid is zo groot, dat er geen ander realistisch model te bedenken is.

Emancipatie

Te lang heeft de PvdA te weinig oog gehad voor het feit dat de emancipatie van de werkende dfei klasse nagenoeg haar voltooiing heeft bereikt. De grenzen tussen "overalls en witte boorden" zijn zo vervaagd, dat ook een politieke deling tussen beide geledingen niet meer vanzelfsprekend is. Een tijd lang dachten uitkeringstrekkers, bijstandgenietenden en minimumloners dat de PvdA er wel voor zou zorgen, dat hun uitkering of minimumloon alleen maar zou stijgen.

Groot was dan ook juist bij deze categorie├źn de teleurstelling, toen bleek dat Kok en "zijn" PvdA er aan meewerkten de uitkeringen op grond van wao en ziektewet te verlagen en de de koppeling tussen lonen en uitkeringen tijdelijk te verbreken. Daarmee heeft de PvdA haar laatste trouwe en blindelings-volgende groep leden en kiezers van zich vervreemd. Een buitengewoon slechte presentatie van de voorstellen in de richting van de eigen achterban versterkte het negatieve effect alleen maar.

Ook het FNV werkt, zij het steeds minder van harte, mee aan de afbraak van de PvdA. Van lieverlee dringt evenwel daar het besef door dat Stekelenburg CS. hiermee tegelijk de poten onder de eigen ideologische stoel wegzagen. Het is trouwens ondenkbaar dat de vakbeweging echt belang heeft bij een teloorgang van de PvdA. Want daardoor verliest met name de FNV een belangrijk kanaal tussen overheid en de centrale als belangbehartiger.

Ontzuiling

In feite is de PvdA nu het slachtoffer van de zich al langer in ons land manifesterende ontzuiling. Het is evenwel de partijtop aan te rekeu'.-n dat ze kennelijk dacht dat deze ontzuiling zich zou beperken tot het religieuze deel van de bevolking. Niets is minder waar. Daar waar ideologie als alternatief voor het geloof is gepresenteerd, zal ontzuiling ook haar werk doen.

Het is onbegrijpelijk dat de PvdA zo weinig heeft geleerd van het CDA en D66. Beide partij en hebben zo hun eigen ideologie ontwikkeld, dic aansluit bij het moderne levensgevoel van ci-n groot deel van de kiezers. Het CDA plaatst de overheid op afstand, door het accent te leggen op het maatschappelijk middenveld. D66 legt alle nadruk op het invididu, levend in vrijwillig aangegane verbanden. De PvdA moet danig nadenken over haar plaats in een ontzuilde samenleving. Als dat niet gebeurt, is er straks geen PvdA van enige betekenis meer. Dat schrikbeeld zou de partijtop tot creativiteit en doortastendheid moeten nopen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.