+ Meer informatie

Geen kernkoppen voor heethoofden

Ondertekenaars van Start beducht voor nationalistisch oproer in SU

3 minuten leestijd

WASHINGTON — „De constructie van nieuwe silo's voor zware intercontinentale ballistische raketten is alleen in uitzonderlijke gevallen toegestaan... om silo's te vervangen, in buitengewone omstandigheden". Deze op het oog algemene bepaling in het Start-verdrag —hoofdstuk zware kernraketten— zegt niet wat die buitengewone omstandigheden zijn, maar deskundigen wijzen er op dat zemaar voor één uitleg vatbaar is: het Kremlin moet de mogelijkheid hebben om de twee velden met SS-I8-raketten in Kazachstan te verplaatsen als die republiek zich afscheidt en zich tot kernwapenvrij land verklaart.

De bepaling onder het hoofdstuk zware kernraketten is illustratief voor de bezorgdheid die in Moskou en Washington groeit dat kernwapens in handen kunnen vallen van separatisten, etnische militanten, militaire hardliners of anarchisten, die de zeggenschap van het Kremlin over de vijftien Sowjetrepublieken willen doorbreken.

Het Start-verdrag, dat vorige week woensdag in Moskou door de Amerikaanse president George Bush en Sowjetleider Michail Gorbatsjov werd ondertekend, reduceert de strategische kernwapenarsenalen van beide landen met ruwweg 30 procent. De Sowjet-Unie moet onder meer de helft van de 308 SS-18's ontmantelen, de zware intercontinentale raket die door de VS als het meest bedreigend wordt gezien. Het Start-verdrag laat echter toe dat voor de overblijvende SS-18's elders in de Sowjet-Unie, buiten het roerige Kazachstan, nieuwe silo's worden gebouwd. Mogelijk worden de SS-18's in veiligheid gebracht in de Russische Federatie, waar het merendeel van de Sowjetkernwapens -zo'n 30.000 in totaal- is gestationeerd.

Naast de SS-18's zit het Kremlin nog met een veld SS-24-raketten in de Oekraïne, die gedreigd heeft zich af te scheiden, en met mobiele SS-25's in Wit-Rusland, waar het eveneens onrustig is. Onder de bepalingen van Start mogen de SS-24's en SS-25"s worden overgebracht naar de Russische Federatie.

Pleidooi voor afweerraketten
De politieke onzekerheid in de Sowjet-Unie speelt in de VS voorstanders van een verdedigingssysteem tegen vijandelijke raketten in de kaart. De VS zouden zich niet alleen moeten kunnen beschermen tegen een abusievelijke lancering van Sowjet-kernraketten, maar ook tegen de groeiende groep atoommogendheden in de Derde Wereld. De commissie voor de strijdkrachten van de Amerikaanse Senaat heeft geadviseerd te beginnen met de stationering van 100 afweerraketten op de basis Grand Forks in North Dakota. Bush heeft het afweersysteem, dat in strijd zou zijn met het in 1972 gesloten ABM-verdrag, vorige week met Gorbatsjov besproken. Brent Scowcroft, de nationale veiligheidsadviseur van Bush, bespeurde bij de Sowjet-Unie minder bezwaren dan tijdens de Koude Oorlog.

Wapenbeheersingsdeskundigen zeggen dat het onwaarschijnlijk is dat de Sowjet-Unie per ongeluk strategische kernraketten zal lanceren, omdat er strikte controle van het Kremlin en beschermende codes bestaan. „De Sowjet-Unie heeft een serie maatregelen waarmee de kernwapens worden behoed voor overname door ontevreden groeperingen en eigenhandige lancering door militair personeel wordt tegengegaan", zegt Edward Warner, een expert in Sowjet-defensiebeleid van de Rand Corporation, de 'denktank' van de Amerikaanse luchtmacht. Voor een commissie van het Congres zei Warner vorige week dat de Sowjet-kernwapens door speciale troepen van het ministerie van defensie worden bewaakt en dat lanceercodes alleen van de hoogste autoriteiten in Moskou kunnen komen.

Risico van crisis in top

Amerikaanse defensie-functionarissen weten zelf ook wel dat het Kremlin minstens zo bezorgd is over de beveiliging van de kernwapens. Niettemin blijft de constante bedreiging van de positie van Gorbatsjov reden tot ongerustheid. Bruce Blair van het Brookings Institution zegt dat verdeeldheid in de regeringstop het bevelsysteem van de strategische Sowjet-kernwapenmacht in gevaar kan brengen, ondanks de ingebouwde beveiligingen.

Blair is het er met andere deskundigen over eens dat het zo mogelijk nog gevaarlijker is als tactische kernwapens -voor de korte afstand- in diverse republieken in handen van onbevoegden vallen. Uit de meest onrustige republieken, waaronder ook de Baltische staten, heeft het Kremlin de tactische kernwapens al teruggetrokken. Die maatregel werd genomen nadat vorig jaar een militaire basis bij Bakoe in Azerbeidzjan door nationalistische militanten werd aangevallen. Volgens berichten waren op de bewuste basis tactische kernwapens opgeslagen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.