+ Meer informatie

De Sovjetpolitiek, immobiel maar politiek geslepen

5 minuten leestijd

Vanuit West-Duitsland wordt op de Verenigde Staten grote druk uitgeoefend om zo snel mogelijk met de Russen de onderhandelingen over de middellange afstandraketten, die op Europa gericht staan te openen. Onderhandelingen die ook voor ons land van belang zijn. Daarbij valt het volle licht op de aarzeling van de Verenigde Staten om deze onderhandelingen te starten. Hier en daar steken daarom de verwijten tegen de Verenigde Staten reeds de kop op, alsof ze door hun aarzeling de vrede saboteren.

In de discussie wordt daarbij weinig aandacht aan de situatie in de Sovjet-Unie geschonken. Schijnbaar gaat men er van uit, dat de vredesbereidheid van de Sovjet-Unie zo groot is, dat slechts onderhandelingen nodig zijn om de bewapening te beperken.

Eigen regels

Dr. Volten, die nu beleidsmedewerker is van het ministerie van defensie, promoveerde onlangs op een proefschrift over Brezjnjev's vredesprogramma. Daarin komt hij tot de conclusie dat een wijziging van het gevoerde buitenlandse beleid maar nauwelijks mogelijk is, omdat er tussen de politieke en militaire leiders in de Sovjet-Unie een grote mate van overeenstemming bestaat over de eisen die de nationale veiligheid stelt.

Sedert 1917 na het slagen van de revolutie, zijn de militaire en politieke leiders in de Sovjet-Unie gebonden aan geheel eigen regels. Daarbij veroorzaakt het ontbreken van verkiezingen, zoals het Westen die kent, een sterke mate van continuïteit. Want veranderingen houden zelfkritiek in. Ze kunnen slechts uit zelfkritiek voortkomen. Een andere oorzaak voor deze continuïteit ligt in het feit, dat mensen snel aan continuïteit wennen. Meestal kunnen slechts impulsen van buiten veranderingen bewerkstelligen. In de afgeschermde samenleving die de Sovjet-Unie vormt krijgen die impulsen daartoe bijna niet de kans.

Overigens stelde dr. Volten de meeste weerstand vast onder het brede overheids- en politieke apparaat. Het verzet zich fel tegen het verlies van verworven machtsposities. Daarin speelt ook een rol dat Brezjnjev CS. er in geslaagd zijn om het oorspronkelijke collectieve leiderschap uit te doen groeien tot in het Politbureau en het Centraal Comité.

De huidige situatie onderscheidt zich daarbij duidelijk van die onder Stalin en Chroetschov. Onder Stalin heerste terreur. Niemand wist of hij morgen nog op de stoel zou zitten, waar hij vandaag nog op zat. Het grillige beleid dat Chroetschov voerde en dat uiteindelijk tot zijn afzetting zou leiden, bracht ook niet veel rust in het apparaat. Het verlies van politieke status kwam nogal eens voor.

Rust weergekeerd

Het driemanschap onder leiding van Brezjnjev is er in geslaagd de rust in de partij en het overheidsapparaat terug te brengen. Bij de laatst gehouden drie verkiezingen voor het Centraal Comité werd zelfs tachtig procent van de zittende leden herkozen. Een voor de Sovjet-Unie ongekend hoog percentage.

Het gevolg is echter dat het huidige apparaat en daarmede ook het beleid uitermate immobiel geworden is. Het kenmerkt zich door het ontwijken van problemen. Eenmaal in de top genomen beslissingen komen maar moeizaam verder. De besluiten liggen er wel, maar ze kunnen slechts tot uitvoering komen wanneer een brede graad van concensus tussen alle betrokkenen bereikt is.

Als voorbeeld noemde dr. Volten de door Brezjnjev in het begin van de jaren '70 voorgestane bezuinigingen op defensie. Toen bleek dat de groei in de jaren zestig niet doorzette werd het accent in de planeconomie verlegd van de zware industrie naar de lichte industrie en kreeg een uitbreiding van de consumptieindustrie alle aandacht. Maar ondanks de ernstige pogingen om dit beleid om te buigen moet vastgesteld worden dat de zware en defensieindustrie in december 1974 de prioriteit weer terug had. De ombuigingen bleken in het apparaat gestrand te zijn.

Overeenstemming

Vastgesteld moet worden, dat er een grote mate van overeenstemming tussen de militaire leiders en de politieke leiding bestaat over de noodzaak van de bewapening. Het immobilisme dat het huidige apparaat kenmerkt maakt het bijna onmogelijk, dat het huidige militaire uitgavenbeleid in de Sovjet-Unie wordt omgebogen. Daarom is in feite het aanbod van Brezjnjev tot bevriezing van het aantal raketten voor de Sovjet-Unie reeds een ingrijpende beslissing. Nog afgezien van de vraag of de Sovjet-Unie dit zou willen, is door de structuur waar het beleid gevoerd wordt de kans op vermindering van de geplaatste raketten echter nihil.

Dat Reagan aarzelt om het gesprek met de Sovjet-Unie te starten is daarom volkomen te billijken. Want er bestaat geen enkele garantie dat de Sovjet-Unie in staat is om een eventuele vermindering van de bewapening te realiseren. Zelfs al zou ze de noodzaak daarvan inzien.

Kwalijke zaak

Ik meen dat het juist is, nu door de ontwikkelingen in Europa de Westduitse bondskanselier Schmidt onder hoge druk van Moskou komt te staan, zich de situatie in de SovjetUnie te realiseren. Want de krachten zullen snel toenemen, die het oor naar Moskou willen neigen. Daarvoor is Brezjnjev tot een opmerkelijk initiatief overgegaan. Hij heeft de voorzitter van de Westduitse socialisten uitgenodigd om naar Moskou te komen teneinde het bezoek dat Brezjnjev aan Bonn zal brengen voor te bereiken. Want Brezjnjev weet dat Brandt een gewilliger gesprekspartner is, dan bondskanselier Schmidt.

Hoe immobiel ook het Sovjetapparaat mag zijn, en daar behoeven we niet aan te twijfelen, Brezjnjev toont zich met deze uitnodiging een uitmuntend politicus. Ze zal slechts ten gevolge hebben, dat de SPD nog verder verdeeld zal worden dan ze nu reeds is. En dat is voor Europa een kwalijke zaak.

J. BLEES

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.