+ Meer informatie

Donkere wolken boven de CIA

Directeur Deutch haalt de bezem door de Amerikaanse inlichtingendienst

7 minuten leestijd

De Amerikaanse geheime inlichtingendienst CIA maakt moeilijke tijden door. Tegenslagen en schandalen maken de reputatie twijfelachtig. Directeur John Deutch haalt de bezem door de organisatie. Nieuwe richtlijnen moeten er minimaal voor zorgen dat de dienst geen terroristen als informant gebruikt. De CIA zoekt bovendien een nieuw jachtterrein.

De CIA behaalde in de jaren tachtig onder directeur William Casey enkele klinkende overwinningen. De organisatie steunde de islamitische Afghaanse verzetsstrijders in hun strijd tegen het door Moskou gesteunde bewind-Najiboellah. Via de geheime dienst sluisden de VS de gevreesde Stinger-raketten door naar de moejahedien. De inzet van de organisatie versnelde de pijnlijke aftocht van de Sowjets.

Midden-Amerika is altijd als de 'achtertuin' van de VS beschouwd. De CIA probeert er onkruid te wieden. Met dat doel steunde zij de contra's in Nicaragua. De tegenstanders van het regerende Sandinistische Nationale Bevrijdingsfront (FSLN) kregen vrachten wapens en een militaire training in buurland Honduras.

De hulp van Caseys mannen leidde er uiteindelijk toe dat het bewind van Ortega in 1989 een vernederend laag aantal stemmen haalde bij de nationale verkiezingen. Behalve voor Nicaragua voelde de CIA zich tevens verantwoordelijk voor verkiezingen in El Salvador en Panama. Presidentskandidaten die de dienst het meest acceptabel leken, kregen de meeste stemmen.

Vanzelfsprekend opereerde de CIA achter het IJzeren Gordijn. Zij steunde de anticommunistische Rooms-Katholieke Kerk in Polen en rekruteerde spionnen in het Oostblok. Hierin bleek de organisatie niet onfeilbaar. In de DDR verworven agenten gingen al snel werken voor het Oostduitse regime zonder dat de CIA daar lucht van kreeg. Hetzelfde gebeurde in Cuba, waar de inlichtingendienst nog immer een mindere bedreiging voor Castro vormt dan toeristen die aan blikjes cola lurken.

Kwaad

Een reeks opmerkelijke missers doet afbreuk aan de vermeende effectiviteit van de inlichtingendienst. Het apparaat zag historische gebeurtenissen zoals de val van de sjah van Perzië in 1979 of de ineenstorting van het Warschaupact tien jaar later, niet aankomen. De coup tegen Sowjetleider Michail Gorbatsjov was voor de dienst een volslagen verrassing, evenals de overrompeling van het oliestaatje Koeweit door Saddam Hoessein. Ted Turners nieuwszender CNN bracht de Amerikanen eerder op de hoogte dan de CIA.

Woensdag meldde de Los Angeles Times dat de CIA eerder dit jaar bijna al haar activiteiten in Frankrijk heeft gestaakt. Volgens de LA Times probeerden de Amerikanen de afgelopen winter vast te stellen hoe vastbesloten de Fransen waren met betrekking tot de onderhandelingen die werden gevoerd over de beperking van de import van Amerikaanse tv-programma's in Europa.

In februari beschuldigde de Franse regering vijf Amerikanen, onder wie vier CIA-functionarissen, van economische spionage tegen de regering in Parijs. Het hoofdkwartier van de CIA in Langley, Virginia, schortte daarop de CIA-operatie in Frankrijk op.

CIA-bronnen vertelden de LA Times dat de spionage de Fransen zo kwaad had gemaakt, dat zij informatie over de spionageactiviteiten van de CIA deelden met andere Europese inlichtingendiensten, waaronder die van Duitsland en Italië. De krant, die het verslag op Amerikaanse bronnen baseert, zegt dat het niet duidelijk is of de CIA inmiddels haar werkzaamheden in Frankrijk heeft hervat.

Carrière

Het onderkennen van fouten en gebreken in de eigen organisatie is niet het sterkste punt van de Amerikaanse geheime dienst. De CIA verdubbelde in de jaren tachtig in omvang. Middelmatige medewerkers konden vrij gemakkelijk opklimmen in de hiërarchie. Spion Aldrich H. Ames was zo iemand. Zijn herhaaldelijk falen bij operaties stond in geen verhouding tot zijn carrière binnen de CIA.

Behalve zijn baan bij de Amerikaanse dienst had Ames bij zijn arrestatie in 1994 al negen jaar een andere bezigheid. Hij spioneerde voor de Sowjet-Unie. In deze hoedanigheid verraadde Ames ten minste tien agenten, die vervolgens werden terechtgesteld. Zeker vijftig CIA-operaties mislukten door zijn toedoen en veel topgeheimen uit Washington verhuisden naar Moskou.

Directeur Casey was inmiddels overleden. De voormalige directeur van de FBI, William Webster, volgde hem op in 1987. Onder zijn bewind ontmaskerde de CIA een paar dubbelspionnen. Onder hen was de voor Israël spionerende contra-spionageanalist Jonathan Pollard. De afwikkeling van de zaak rond Aldrich Ames kwam op het bord van de opvolger van Webster, James Woolseley.

De in diskrediet gebrachte CIA kon een grote schoonmaak goed gebruiken. Daar was Woolseley echter niet de geschikte man voor. Hij trad veel te slap op tegen degenen die verantwoordelijk waren voor de onterechte bevorderingen van Ames. Woolseley wilde slechts een beperkte reorganisatie in de CIA doorvoeren. De directeur beklaagde zich bovendien over de slechte communicatie met president Clinton en stapte eind vorig jaar op.

Loonlijst

Na een eerste weigering aanvaardde onderminister van defensie John Deutch de benoeming tot chef van de CIA. Deutch staat nu voor de moeilijke opgave de CIA te reorganiseren en weer op de rails te zetten. Hoge prioriteit heeft de zuivering van ongure elementen uit het agentenbestand. Terroristen, informanten die extreem gewelddadig zijn en agenten die banden hebben met de drugswereld en andere misdaadcircuits, mogen niet meer op de loonlijst van de CIA voorkomen.

Eind september pakte Deutch drie functionarissen hard aan. Hij stuurde zijn Hoofd Operaties Latijns Amerika, Terry Ward, met vervroegd pensioen, wat zoveel betekent als ontslag. Frederick Brugger, leider van het CIA-bureau in Guatemala, mag eveneens van een vervroegd pensioen gaan genieten. Zijn voorganger, Dan Donahue, moet met een degradatie genoegen nemen. Daarnaast strafte Deutch nog acht andere functionarissen.

De maatregelen zijn uitvloeisel van een affaire die in maart van dit jaar aan het licht kwam. Het Democratische lid van het Huis van Afgevaardigden uit New Jersey, Robert Torricelli, drong aan op een onderzoek naar de handelwijze van de CIA in Guatemala, nadat bleek dat die gebruik maakte van de diensten van een hoge officier (Julio Roberto Alpírez) die zich schuldig maakte aan moord- en martelpraktijken. Alpírez was slechts een van de honderden CIA-informanten in het Guatemalteekse leger, die onder het voorwendsel de guerrilla te bestrijden, in de loop der jaren tienduizenden Guatemalteken ontvoerden, folterden en vermoordden.

Jakhals

Een onafhankelijke onderzoekscommissie presenteerde de resultaten aan de senaatscommissie voor de geheime dienst. De voorzitter van de commissie, presidentskandidaat Arlen Specter, zei dat de maatregelen die Deutch had genomen naar aanleiding van het onderzoek, duidelijk maakten dat de CIA jarenlang heeft verzuimd het Congres informatie te geven. Een wet uit 1980 verplicht de geheime dienst het Congres voldoende te informeren en op de hoogte te houden van acties in het buitenland.

John Deutch heeft opdracht gegeven richtlijnen uit te vaardigen inzake het verwerven van agenten. Volgende maand moeten deze voorschriften gereed zijn. Voor de beruchte terrorist Carlos de Jakhals is dat te laat. Carlos zit ergens in Frankrijk in de gevangenis. De Franse geheime dienst kreeg hem vorig jaar te pakken met behulp van de Amerikanen. De CIA kreeg de informatie van een terrorist, die gewoon bij de geheime dienst op de loonlijst stond. Dat wordt nu onmogelijk, hoewel...

Jeffrey H. Smith heeft de supervisie over de nieuwe voorschriften. Hij vat de kern van de "guidelines" als volgt samen: ,,Het doel is de juiste verhouding te vinden tussen de waarde van de inlichtingen, afgezet tegen de mogelijke risico's en kosten verbonden aan het onderhandelen met zeer onbetrouwbare figuren". De CIA kan opgelucht ademhalen: met een ruimhartige uitleg van de regels kunnen ook in de toekomst jakhalzen worden gevangen.

Balans

De richtlijnen moeten de CIA dus houvast bieden bij het vinden van de juiste balans tussen een maximum aan informatie en aanvaardbare informanten. Smith meent dat het wel zal lukken. ,,Als de CIA een relatie wil aangaan met een duister personage of een criminele organisatie, zullen we zo veel mogelijk over hem te weten zien te komen", luidt in theorie de nieuwe aanpak van de inlichtingendienst.

Hoe 'gevoeliger' de te verwerven informant ligt, hoe hoger in de top de beslissing wordt genomen, volgens Smith althans. De CIA zal zelfs niet schromen te rade te gaan bij twee grote organisaties op het gebied van de criminaliteitsbestrijding, de FBI en de DEA.

De instorting van het IJzeren Gordijn heeft de CIA in verwarring achtergelaten. Reorganisatie van het hoofdkwartier in Langley en nieuwe procedures voor het aantrekken van informanten zijn broodnodig, maar niet voldoende om nieuwe uitdagingen aan te kunnen gaan.

De inlichtingendienst heeft kennelijk een nieuw doel gevonden. De activiteiten in Frankrijk staan vanzelfsprekend niet in de daadwerkelijke uitvoering- model voor het gewijzigde terrein van onderzoek. Industriële spionage is de nieuwe speerpunt. En het Westen de nieuwe 'vijand'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.