+ Meer informatie

Weinig reden tot optimisme over Joegoslavië

lEr zitten haken en ogen aan uitbreiding van mandaat van EG-monitonnissie

5 minuten leestijd

APELDOORN/ZAGREB - De Joegoslavische crisis neemt dramatische vormen aan. Op zijn minst vijftien Kroaten kwamen gisteren om het leven toen het Joegoslavische leger het vuur op hen opende. Eerder deze week waren tientallen doden te betreuren en liepen vredesbesprekingen tussen de republieken en de federale autoriteiten op niets uit. Wordt in Kroatië op korte termijn een beslissende burgeroorlog uitgevochten?

Kroatië heeft Servië en het federale leger ervan beschuldigd dat zij delen van de republiek Kroatië proberen te annexeren. Het gaat om die gebieden waar in totaal 600.000 Serven op Kroatisch grondgebied wonen. Over en weer verwijten Serven en Kroaten elkaar onbuigzaamheid en aanmoediging van het geweld.

Belangrijk is dat de Kroatische president, Franjo Tudjman, tijdens de bijeenkomst van het presidium in Ohrid, begin deze week, heeft geweigerd zijn milities te ontmantelen in ruil voor terugtrekking van het federale leger. Zijn "nee" viel samen met een nieuw bloedig dieptepunt in Servisch-Kroatische gevechten tussen de plaatsjes Vinkovci en Mirkovci.

Opgedrongen

Tudjman zei vervolgens tot de Kroaten dat ze kalm en vastberaden moesten blijven, en dat ze zich dienden voor te bereiden op een 'open' oorlog. Zijn minister van defensie, Sime Djodan, verklaarde gisteren nog het volgende. „Servië heeft Kroatië de oorlog opgedrongen. Wij bereiden ons met alle denkbare middelen voor op de verdediging".

Terwijl de federale autoriteiten intussen met Slovenië tot een staakt-het-vuren zijn gekomen, lijkt het front zich, een maand na de onafhankelijkheidsverklaringen , daadwerkelijk te verplaatsen richting Kroatië. „Dit kan alleen nog maar uitlopen op een ooriog met een zee van menselijke slachtoffers", zei de Kroatische voorzitter van het presidium Stipe Mesic pessimistisch na de mislukte top in het Macedonische Ohrid.

Ook in Servië valt oorlogszuchtige taal te beluisteren. De zeer nationalistische leider Vuk Draskovic maakte onder meer bekend een "Servische garde" te hebben opgericht. Het besluit, gisteren, van de Jogoslavische Nationale Bank om de twee opstandige republieken uit te sluiten van het federale financiële verkeer komt de verhoudingen evenmin ten goede.

Bloediger

In Kroatië zal een oorlog anders worden uitgevochten dan in Slovenië. Dat komt omdat de koers van de politieke leiders in Kroatië stoelt op het Kroatische staatsrecht, dat teruggaat tot de negende eeuw. Bovendien wortelt zij in een allesoverheersend anticommunistisch gevoel. Daardoor staat ze onvermijdelijk haaks op die van Servië. De Serven koesteren de ambitie om alle Serven in één soevereine staat te verenigen. De Kroatische soevereiniteit in gebieden waar Serviërs in de meerderheid zijn, wordt door Belgrado dan ook betwist.

De strijd op Kroatisch grondgebied is bloediger en gruwelijker dan die in het qua bevolking overwegend homogeen samengestelde Slovenië werd gevoerd. In de dorpen komt het zelfs tot wurgpartij en handgemeen. Dat spreekt boekdelen. In tal van dorpjes op Kroatisch grondgebied waar Serven wonen, zijn de afgelopen week tientallen doden gevallen. Zo vocht het Kroatische dorp Vinkovci tegen het Servische dorp Mirkovci en kwam het gisteren in Erdut opnieuw tot een gewapend treffen.

Hoewel het volgens bronnen in Zagreb hoogst onduidelijk is om in de Joegoslavische gepolitiseerde media (beter gezegd: propagandaapparaat) uit te maken wie wie aanvalt, is uit berichten in de buitenlandse pers voorzichtig het volgende op te maken. De Nationale Garde van Kroatië wordt aangevallen door gewapende Serven, door eenheden van het federale leger en door Servische extremisten (eetniks).

De woordvoerder van het Kroatische ministerie van binnenlandse zaken, Milan Brezak, zei deze week dat uit buitgemaakte Servische documenten kon worden afgelezen dat er sprake is van een „Servisch offensief". Het Servische offensief kan dus drieledig worden genoemd.

Geduld raakt op

Op zich is het gezien deze Servische tactiek niet verwonderlijk dat het geduld van de Kroaten op raakt. President Tudjman is zich daarvan bewust. Na zich een maand lang defensief te hebben opgesteld om het leger niet te provoceren, moet hij onder druk van zijn benauwde achterban wel overstappen op een meer assertieve houding. Daarom zei hij de Kroatische politie en de nationale garde te zullen mobiliseren om de Servische aanval te breken. De toekomst van Kroatië staat immers op het spel.

Met het oog op de oplopende spanning in Kroatië is het wenselijk dat de Europese Gemeenschap haar taak in Joegoslavië bijstelt. Nu is daar sinds vorige week maandag een monitormissie van de Twaalf gestationeerd. Zij bestaat uit vijftig „menselijke monitors" die dagelijks volgens een vast stramien per jeep duidelijk herkenbaar het land doorkruisen. Nog eens circa vijftig man verricht ondersteunende werkzaamheden voor de waarnemers. Het coördinatiecentrum van de missie ligt sinds vorige week donderdag op 7 km buiten de Kroatische hoofdstad Zagreb.

Veiligheid EG-missie

Het mandaat van deze missie houdt overeenkomstig het akkoord van Brioni in dat "Slovenië en mogelijk Kroatië" worden bestreken. De Kroatische gebieden waar de monitormissie toezicht houdt, betreffen momenteel die gebieden die worden genoemd in verband met de vijandelijkheden van het federale leger in Slovenië.

Gezien de ontwikkelingen in Kroatië gaan er binnen de EG stemmen op om het mandaat van de monitormissie uit te breiden. Kroatië heeft zelf gevraagd om de stationering van een Europese vredesmacht, vergelijkbaar met de blauwhelmen van de Verenigde Naties, om verdere escalatie van het geweld tegen te gaan, zo meldde het Kroatische, regeringsgezinde dagblad "Vjesnik" gisteren.

De woordvoerder van de EGmonitormissie, de Nederlander Marco Hennis, zei gisteren desgevraagd vanuit het coördinatiecentrum in Zagreb dat er aan een vergroting van het mandaat nogal wat haken en ogen zitten. Nu betreft het een EG-missie die politiek van aard en ongewapend is. Maar als ze wordt ingezet in vuurhaarden, „krijgen wij een heel andere taak". „Wij moeten dan naar die gebieden waar vijandelijkheden plaatshebben en waarvan het nu niet duidelijk is wie op wie schiet. Het is natuurlijk een mandaat van wezenlijk andere orde hoe daar onze veiligheid kan worden gegarandeerd en wie waar toezicht houdt".

De EG besluit maandag en dinsdag of het mandaat van de missie zal worden uitgebreid. Met het oog op de „buitengewoon ernstige en zorgwekkende situatie" heeft de Duitse minister van buitenlandse zaken, Genscher, met zijn Franse en Luxemburgse collega's erop aangedrongen dat de Europese Gemeenschap Joegoslavië moet aanbieden diepgaand overleg te voeren.

Intussen probeert een delegatie, van de EG in Belgrado de partijen tot verzoening te bewegen. Veel diplomaten hebben ondertussen verklaard dat, als het niet tot een openlijke oorlog komt, de strijd verkapt zal doorgaan. Kroaten en Serven zullen in de dorpen van man tot man blijven vechten. Met andere woorden: er is vooralsnog weinig reden tot optimisme.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.