+ Meer informatie

Eerste onder zijns gelijken

3 minuten leestijd

Tussen premier Lubbers en minister Van den Broek blijft verschil van mening over de bevoegdheden van de premier ten aanzien van het buitenlands beleid. Lubbers vindt dat hij, net als de andere Europese regeringsleiders, toch wat meer op dat terrein moet kunnen opereren, maar Van den Broek voelt er niets voor om iets van zijn gebied prijs te geven. Van den Broek vindt dat voor een dergelijke aanpassing een wijziging van de grondwet nodig is. En dat betekent dat er voorlopig niets van komt.

In ons land kennen wij vanouds een systeem waarbij de minister-president eigenlijk niet meer is dan de voorzitter van de ministerraad. Hij is de eerste onder zijns gelijken. Vroeger werd zelfs door de ministers elk jaar over dat voorzitterschap gestemd. Ook kwam het wel voor dat de ministers bij toerbeurt voorzitter van de ministerraad waren.

Toen Kuyper in 1901 minister-president werd, achtte hij het passender dat hij door de Kroon tot voorzitter van de ministerraad benoemd werd. Maar die poging van de nogal dominante Kuyper om zichzelf op die manier wat extra status te verschaffen, werd fel gekritiseerd. Het volgende kabinet herstelde de oude toestand weer.

In 1945 werd echter in het Reglement van Orde voor de Ministerraad vastgelegd dat de minister-president door de Kroon wordt benoemd. Dat geldt thans zelfs voor de vice-premier. Sinds de laatste grondwetsherziening wordt de minister-president ook uitdrukkelijk in de grondwet genoemd. Evenzo wordt vermeld dat de ministerraad, waarvan de minister-president voorzitter is, de eenheid van het algemeen regeringsbeleid moet bevorderen.

Maar daarmee blijft er een zeker verschil tussen de positie van de Nederlandse minister-president en de Duitse bondskanselier of de Britse prime minister. Wellicht hangt dat ook samen met het feit dat wij altijd coalitiekabinetten hebben gekend, waarbij het tot in de jaren zeventig helemaal niet vanzelfsprekend was dat de grootste partij in de regeringscoalitie de premier leverde. Anders waren mensen als Colijn, De Geer en Biesheuvel nooit aan bod gekomen. In het verleden kwam het zelfs voor dat pas aan het eind van de formatie duidelijk werd wie premier zou worden. Soms was dat, zoals De Quay in 1959, iemand van buiten het parlement.

Die verschillen tussen de positie van de Nederlandse regeringsleider en veel van zijn buitenlandse collega's, komen vooral openbaar bij overleg op Europees niveau. Bij dat overleg, waar Lubbers veelal geen slecht figuur slaat (vandaar dat zijn naam ook herhaaldelijk genoemd wordt als nieuwe voorzitter van de Europese Commissie) moet Lubbers, meer dan de andere regeringsleiders, uitkijken dat hij niet op het terrein van zijn collega ministers komt. Bij het Europees overleg komen nu eenmaal allerlei lijnen samen. Vandaar zijn poging om minister Van den Broek wat te laten inleveren. Die was daartoe echter niet bereid. Gisteren moesten beiden hun standpunt in de Tweede Kamer uiteenzetten. De verhouding tussen beiden, die nu al acht jaar als premier en minister van buitenlandse zaken met elkaar optrekken, leek niet ernstig verstoord. Maar eens waren ze het over deze zaak niet.

Voor een grondwetswijziging voelde hooguit Van Mierlo wat. Versterking van de positie van de minister-president sluit immers aan bij de oude plannen van D66 om de minister-president direct te laten verkiezen.

Wellicht dat bij de volgende kabinetsformatie wat afspraken gemaakt kunnen worden, waarbij de premier iets meer manoeuvreerruimte krijgt. Wijziging van de taakverdeling tussen departementen of tussen de ministers is altijd hetmakkelijkste te realiseren in de formatieperiode. Maar aan een ingrijpende wijziging ten gunste van de minister-president hebben we geen behoefte.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.