+ Meer informatie

Kampen zit met smerige erfenis

Milieuhistoricus brengt 153 mogelijk vervuilde locaties aan het licht

5 minuten leestijd

KAMPEN - „De grond in Kampen is geheel gevuld met koemest, 't Is gemeene grond en het water lijkt wel koffie. Koffie van heerlijke koemest, ik wil ze niet drinken". De bekende Kampenaar Boele sr., sigaren fabrikant en gemeenteraadslid, was geen milieubewust man. Omstreeks 1880, de tijd waarin hij deze uitspraak deed in een vergadering van de gemeenteraad, was de kennis over schadelijke gevolgen van menselijk handelen voor onze leefomgeving beperkt. Maar met het geur- en smaakvermogen van Boele was niets aan de hand. Vandaar dat hij zich sterk maakte om het water van Kampen weer schoon en drinkbaar te krijgen. Boele was een milieu-activist van het eerste uur, zonder het zelf te weten.

Volgens milieuhistoricus Ronald Prins (24) was Boele niet de enige persoon die zich aan het einde van de vorige eeuw inzette om de eigen omgeving leefbaar te houden, In Kampen was de industrie, meer dan in andere plaatsen, geconcentreerd in de binnenstad. Omdat slagerijen, gasfabrieken, drukkerijen en sigarenfabrieken direct naast woningen stonden, was de overlast van deze bedrijven direct merkbaar voor burgers. Trillingen, stank en lawaai moesten daarom tot het minimum worden beperkt.

„De controle op naleving van de Hinderwet was voor de Tweede Wereldoorlog daarom stukken beter geregeld dan nu", zegt Prins in zijn woning in Kampen. „Dat komt omdat mensen het gelijk lieten weten wanneer ze last hadden van een bedrijf. Ze klaagden niet omdat ze ziek werden van stank, ze wisten immers niet dat bepaalde gassen schadelijk zijn. Maar als de verf van hun huis bladderde, protesteerden ze wel. Het bedrijf kon voor die kosten opdraaien en nam klachten dus zeer serieus. Daarbij speelde volgens mij de aard van de lokale bevolking een grote rol bij de strenge controle. Kampenaren waren erg behoudend en trouw aan het gezag. Ze dachten: Er is een wet en die moet nageleefd worden.

Hun behoudende aard komt ook tot uiting in hun gemeente-archief. Je kunt dit onderzoek in weinig andere steden houden, want het merendeel van de plaatsen heeft de benodigde dossiers op last van de overheid vernietigd. Kampen bewaarde alles".
Klagende Kampenaren konden rekenen op volledige steun van de locale politiek. Waarschijnlijk deden de bestuurders dit uit plaatsvervangende schaamte, want het gemeentebestuur was ronduit laks geweest in het beleid de industrie de binnenstad uit te sturen. Als bewijs van de strenge controle haalt Prins een brief te voorschijn uit het einde van de vorige eeuw. De toenmalige burgemeester Van Blommenstein tikt daarin de commissaris van de politie schriftelijk op de vingers. De politie zou volgens de burgervader niet genoeg aandacht besteden aan de controle van Hinderwetvergunningen, die 'slechts' driemaal per jaar werd uitgevoerd.

Erfenis
Ondanks toenemende inspanningen van de overheid is het met de controle op naleving van milieuwetten in Nederland slecht gesteld. Zo beschikken tientallen Kamper bedrijven tegenwoordig niet over een geldige Hinderwetvergunning. ..De reden is eigenlijk vrij simpel", zegt Prins. „De bedrijven zijn verhuisd naar het industrieterrein. Aangezien ze daar relatief ver van de bewoonde wereld zitten, hoor je niemand klagen over stank óf andere overlast. En als niemand klaagt zal er ook wel niets aan de hand zijn, zo wordt er gedacht".

Dat Kampenaren niet milieubewuster waren dan de gemiddelde Nederlander bewijst het feit dat de grond van de Hanzestad ernstig is vervuild. Als een garagebedrijf ophield te bestaan, werd gewoon een beton vloer over de oude werkplaats gelegd. De bevolking protesteerde niet want die ondervond geen directe overlast van de met een betonnen mantel der liefde bedekte troep.

De huidige bestuurders van Kampen zitten net als veel andere steden opgescheept met deze smerige erfenis. Onlangs moesten twee locaties in de binnenstad gesaneerd worden, wat meer dan anderhalf miljoen gulden kostte. En ook de plek waar het nieuwe stadskantoor moet komen blijkt vervuild. De kosten van deze sanering zijn nog niet in te schatten, „De normen van de overheid zijn te hoog", zei burgemeester H. C. Kleemans vorige week nog tijdens het wekelijkse persuurtje. Een uitspraak waar Prins zich slechts gedeeltelijk in kan vinden, „Het kan zijn dat in sommige gevallen de eisen wat te hoog zijn. Maar heeft de burgemeester gestudeerd op dit punt? Vervuiling vindt je altijd terug. Als het al niet in het grondwater komt, stroomt het wel de IJssel in om vervolgens in het Ketelmeer te bezinken".

De vervuilde grond waarop Nederlanders wonen, blijkt nog smeriger te zijn dan werd aangenomen. Daar zal in de toekomst waarschijnlijk weinig verandering in komen. Belangrijkste reden is dat lang niet alle vervuilde locaties bekend zijn. En de meeste locale bestuurders zijn absoluut niet van plan deze troep boven water te halen. Niet alleen omdat ze logischerwijs prioriteit geven aan ernstig vervuilde plekken, maar ook omdat het opentrekken van een beerput veel geld kost. Want als er sprake is van vervuiling, eist de overheid dat er gesaneerd moet worden.

De kosten daarvan zijn niet gering. Zo moeten gemeentelijke en provinciale controleurs voor het nemen van een bodemmonster 25.000 gulden ophoesten. „En geen enkele wethouder maakt zich populair door miljoenen te steken in het traceren en schoonmaken van vervuilde grond. Het openen van een sportterrein of clubhuis is politiek gezien lucratiever", zegt Prins.

Wollig taalgebruik
De Kampenaar zal de ontwikkelingen op het gebied van de Hinderwet nauwlettend gaan volgen, hoewel niet beroepsmatig. Hij vindt dat de overheid in de toekomst resultaatgerichter te werk zou moeten gaan. „De aandacht voor het milieu heeft een enorme vlucht genomen. Dat is positief. Maar veel ambtenaren vullen hun tijd nog met het bezigen van wollig taalgebruik en het overschrijven van elkaars nota's. Wat wel leuk is. is dat de Kamper fractie van Groen Links belangstelling voor mijn scriptie heeft getoond. Dan krijg je het idee dat er toch wat met je onderzoek gedaan wordt. Zij hebben immers invloed op besluitvorming".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.