+ Meer informatie

Oost-Indië in Hoorn en Middelburg

Over historie: van de farao's en Napoleon tot VOC en oud-Utrecht

6 minuten leestijd

In dit artikel werpen wij weer een blik in het verre of meer nabije verleden, aan de hand van boeken over personen of facetten uit de vaderlandse en de Europese historie. We beginnen met een herdenking die het afgelopen jaar wereldwijd heeft plaatsgehad. Die viering van twee eeuwen Franse Revolutie is officieel sinds 14 juli 1989 voorbij, maar nog niet de stroom boeken over die barse tijd en daarna: Napoleon en golven van leed over Europa.

De Walburg Pers in Zutphen deed ook een duit in het zakje met een dik en fraai verlucht werk, "Napoleons Keizerrijk", geschreven door Walter Markov en met Claude Keisch als fotoredacteur. Het werk verscheen al vijf jaar geleden als "Grand Empire" bij Edition Leipzig in de DDR. Ook de Nederlandse editie is nu gedrukt in Oost-Duitsland, bij Fortschritt in Erfurt. Vandaar dat het kloeke boek tegen redelijke prijs op de markt komt: 291 pagina's, honderden plaatjes, waarvan een groot deel in kleur, groot vierkant formaat, voor 79 gulden.



Onbekende historicus



Het boek valt in twee hoofddelen uiteen: "Maalstroom der wereldgeschiedenis 1789-1815" en "Blauw-wit-roöd keizerrijk". In een aanhangsel worden dan nog een kaart, tijdtafel, bibliografie en register toegevoegd. De auteur is ons onbekend. Van hem verscheen blijkens de literatuuropgave in 1967 in Milaan een boek over Napoleon, maar verder komen we over hem niets te weten. Hij is in elk geval geen in het Westen erg bekende historicus. Bij de door hem geciteerde boeken mis ik node enkele ook bij ons verschenen werken, waaronder het boek van J. Presser. Ook de drie dames die voor de Nederlandse versie zorgden, lieten na om de boekenlijst te actualiseren en met 'onze' historici aan te vullen.



Markov wij in zijn boek zo ongeveer alle aspecten en 'levenssferen' onder Napoleons keizerrijk verwerken en een combinatie geven van geschiedschrijving, sociologische benadering en kunsthistorische documentatie. Het lijkt me dat hij daarin voor een breder publiek wel in geslaagd is, al zal de vakhistoricus mogelijk te grote populariseringen aantreffen.



In hoofddeel I laat Markov de historisch achtergronden zien: het Ancien Régime, het uitbreken van de revolutie. de republiek, Napoleons consulaat, de Europese ontwikkelingen, de slag bij Waterloo. In afdeling II bespreekt hij sociologische categorieën als het dorp, het kasteel, de werkplaats en de bourgeois in deze periode. Dan volgt een sectie over de zorg voor het zieleheil, de joden ("Het grote sanhedrin"), dichters en denkers en de sdione kunsten ("De uilen van Minerva").



De 'gewone man'



Een aparte kleurenbijlage "Schone Kunsten" scheidt deze hoofdstukken van de volgende. Die zijn gewijd aan thema's als Parijs, revolutie en mode, tafelgenoegens in de keizertijd of het nieuwe seksuele bewustzijn. Maar ook aan rovers en gendarmes, mens en bestuur, het Grote Leger, de afgesloten zee, "Hoflucht" en de legendevorming rond Napoleon door schrijvers en kunstenaars. Tal van facetten komen zo op de wijze van de Annales-historici aan de orde: naast de politiek is de cultuur en het dagelijks leven van de 'gewone man' van groot belang. Maar een diep vorsend historicus is Markov niet. Daarvoor citeert hij te veel al zijn benutte boeken ' en is hij te weinig in staat, zelf nieuw licht te werpen op feiten en toestanden.



De vertaling laat hier en daar te wensen o ver en diverse begrippen, zoals "sinecuren", zouden juist voor dat bredere publiek nadere uitleg behoeven. (Het betreft hier baantjes voor hoge lieden, die wél geld opbrachten, maar waar geen enkele prestatie van de begunstigde tegenover hoefde te staan). De (te) late verschijning van het boek zal de omzet niet erg bevorderen.



Trappenpiramide



Heel wat verder terug in de historie liggen de oude Egyptische steden Saqqara en Gizeh met hun beroemde piramiden, het werk van de Napoleons der oudheid, de farao's. Aan die piramiden is een van de -liefst 62 delen tellende serie"Atrium Cultuurgidsen" van uitg. Atrium/ICOB-boekhandels te Alphen a/d Rijn besteed. Die gebonden deeltjes met veel foto's in kleur en zwart-wit en tekeningen kosten per stuk 9,95 gld. Door zegels te sparen kan men na vijf deeltjes het zesde gratis ontvangen. Het zijn aardige cadëauboeken, die óók bij De Slegte liggen voor hun normale prijs. Deze Atrium-gidsen vormen een grote, nogal oppervlakkige, bibliotheek over beeldende kunst en architectuur en de daarmee verbonden (cultuur)historie.



Het deel "Saqqara en Gizeh" is geschreven door Enrica Leospo. Trouwens, heel de reeks is een Italiaanse aangelegenheid. Leospo vertelt beknopt over de monumentale piramidenbouw (de "eeuwige woningen"), de tempels, de godsdienst, de trappenpiramide van Saqqara en de religieuze opschriften.

Maar het grootste deel van het boek is gevuld met foto's. De reeks telt meer titels overoud-Egypte: "Karnak en Luxor" en "Het Dal der Koningen"; en andere zoals "Leonardo da Vinci", "De Dom van Pisa", "Goya in het Prado", "De Acropolis in Athene", "De heilige stad in Kyoto", "Versailles" of "De beschaving van de Inka's". De serie moet volgens plan nog deze zomer geheel afgerond zijn.



Hollandse sporen der VOC



Veel dichter bij in onze eigen historie ligt de Verenigde Oostindische Compagnie uit 1602. Die is de afgelopen tijd nogal in het nieuws geweest, door exposities, veilingen, publikaties en zo meer. Een voorbeeld daarvan is "Sporen van de Compagnie", met als ondertitel "De VOC in Nederland", door de historici Roelof van Gelder en Lodewijk Wagenaar. De VOC werd in 1602 opgericht uit een zestal Hollandse en Zeeuwse handelscompagnieën. Het fraaie, gebonden boek is een uitgave van De Bataafsche Leeuw in Amsterdam. Het telt 160 blz., bevat veel foto's in kleur en zwart-wit en kost slechts 39,90 gld. De sporen die Van Gelder en Wagenaar aantroffen, beperkten zich niet tot Amsterdam. De "Loffelijcke Compagnie" had gebouwen, werven, opslagplaatsen en havens van Enkhuizen, Hoorn en Amsterdam tot Delft, Rotterdam en Middelburg. En van al deze getuigen der VOC-historie wordt in het boek verslag gedaan: het Oostindisch Huis in Rotterdam en in alle andere VOC-steden, de werven van Hoorn en Amsterdam, de pakhuizen van Delft en Middelburg. Het boek is ingedeeld met tussenstukjes als: Naar zee, de Scheepskist, Kaarten van de Compagnie, Gezondheidszorg, de Verkopingen, de Thuiskomst. Ook de Oosterse invloeden op de Nederlandse cultuur, dank zij die VOC, worden bekeken en in een nabeschouwing wordt de balans opgemaakt van "Winsten met verlies". Voor een kennismaking met dit belangrijke onderdeel van onze economische (èn sociale èn politieke!) geschiedenis is het boek een mooie aanwinst.

Middeleeuws Utrecht


Tot slot noem ik nog even twee nieuwe deeltjes in de reeks Clavis (Sleutel) van de gelijknamige stichting in Utrecht. Die bemoeit zich, in samenwerking met uitg. De Walburg Pers in Zutphen, vooral met de middeleeuwse kunst en historie van de Domstad en in de serie Clavis Kleine Kunsthistorische Monografieën verschenen nu al tien afleveringen. Recent zijn "Het Utrechtse huis de Rode Poort en zijn Piscina" door drs. Marieke van Vlierden, en "Lofen. Een elfde-eeuws keizerlijk paleis in Utrecht" door drs. Botine Koopmans. Het zijn detailstudies over een paar middeleeuwse panden of wat daar nog van rest. In zo'n dertig pagina's, met zwartwit-foto's, wordt weer een bladzijde toegevoegd aan het rijke en steeds dikker wordende boek van de Utrechtse middeleeuwse historie. In dit geval gegevens over een vroeger claustraal huis aan het Domplein (nu de kelders van de muziekschool) met een stenen wasnis (piscina) en over de resten van het logeerverr blijf der Roomse keizers, nu kelders tussen Domplein en Vismarkt. De boekjes kosten 9,50 gld. per stuk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.