+ Meer informatie

Zelfs de zuster gaat naar de toverdokter

Desinteresse en bijgeloof in universitair ziekenhuis in Durban

6 minuten leestijd

DURBAN - Nee, de zwarte verpleegster in het King Edward Hospital in Durban had haar muts niet scheef opgezet om de aan haar toevertrouwde patientjes een vrolijk moment te bezorgen. Ze was gewoon dronken. En ze is niet de enige...

Een collega liet weten er niet over te piekeren dit vergrijp door te geven aan het hoofd van de afdeling. „Ze zal er achterkomen dat ik het heb gezegd en zal me bedreigen".



Het acamedisch ziekenhuis King Edward is met 3200 bedden het op een na grootste van het zuidelijk halfrond. De patiënten zijn zwart (voor blanken en kleurlingen zijn er aparte ziekenhuizen), de zusters ook, terwijl bij de artsen alle rassen zijn vertegenwoordigd. Vooral de jongere garde telt nogal wat Oostenrijkers, Zwitsers en Nederlanders.



Patiënten betalen het welhaast symbolische bedrag van 10 rand (7,50 gulden) per opname. Wie het kan betalen (vrijwel alle blanken, veel Indiërs en sommige zwarten), gaat in Zuid-Afrika naar een privéziekenhuis, waar veel blanke artsen een dik belegde boterham verdienen. Kwaliteitsverschil in de zorg is er overigens niet. Regelmatig doet zich het ietwat komische feit voor dat een zwarte of Indiër wiens geld op is, halverwege de behandeling vanuit een privé-ziekenhuis naar King Edward wordt getransporteerd.



Afdeling trauma



Het enorme complex bestaat uit talloze grotere en kleinere gebouwen. Drie kolengestookte generatoren zorgen voor de elektriciteit en maken het ziekenhuis onafhankelijk van de in dit land wel eens aan grillen onderhevige stroomvoorziening. Het is deze zaterdagavond ongewoon rastig in de poli. Ten slotte verkeert Natal in een soort oorlogssituatie (vierde op de wereldranglijst van brandhaarden). En dat is gewoonlijk goed te merken. De afdeling trauma —'onnodige' dingen, veroorzaakt door zowel verkeersongelukken als door emstige onlusten in zwarte wijken— is oververtegenwoordigd.



„Vorige maand hebben we 160 schot- en steekwonden behandeld", vertelt de Nederlandse assistent-chirurg Ben Emmink. „Per week voer je een a twee noodoperaties uit bij slachtoffers met steekwonden in de hartstreek".



„Soms komen hier Europese artsen die denken dat ze behoorlijk wat ervaring hebben met schotwonden. Vraag je hoe veel van dergelijke patiënten ze al behandeld hebben, vertellen ze trots dat ze er in hun hele loopbaan toch zeker wel vijf hebben meegemaakt..."



In een polikliniek voor kinderen zitten tientallen moeders met huilende baby's. Sommige vrouwen hebben zich al neergevleid op de speciaal voor hen bestemde matrassen. Enkele peuters worden behandeld voor uitdroging wegens diarree. Op de kinderafdeling wordt een zojuist geopereerd patientje in bed gelegd. In een ander zaaltje ligt een baby stuipbewegingen te maken. Het kind heeft mogelijk tetanus, een hier regelmatig voorkomende ziekte. Voor de van oorsprong Afrikaanse ziekte aids is nu een aparte kliniek. In het verleden werden niet alle aidsgevallen onderkend, inmiddels is gebleken dat deze ziekte de oorzaak was van een bepaald soort kanker bij kinderen.



Het King Edward is een hoog gekwalificeerd ziekenhuis, waar eerste-wereldgezondheidszorg wordt bedreven. „In nogal wat gevallen zijn de resultaten hier beter dan in het Westen. Enkele van onze professoren genieten wereldfaam", aldus Emmink.



Euthanasie



De keerzijde van de medaille is dat het ziekenhuis overbevolkt is. Twee patiënten in één bed is geen uitzondering. Chirargen moeten soms meer dan 24 uur achter elkaar beschikbaar zijn. Op een kinderaf' deling hebben vier verpleegsters 86 patientjes onder hun hoede, van wie er twee of drie op de intensive care zouden moeten liggen. (Daar staat tegenover dat er ook kinderen liggen die eigenlijk al lang en breed hersteld zijn, maar nooit door hun familie worden opgehaald... Meestal worden ze na verloop van tijd doorgestuurd naar een ander, rustiger ziekenhuis).



Emmink: „Patiënten die in Nederland na een operatie nog naar de ie gaan, worden hier meteen op zaal gelegd".



Euthanasie wordt officieel niet bedreven maar plaats- en tijdgebrek hebben vaak hetzelfde effect als actief ingrijpen. „Iemand wordt binnen gebracht met ernstig hersenletsel. Als hij een week aan de beademing ligt zonder dat zijn toestand verbetert, kan het zijn dat hij plaats moet maken voor een andere patiënt en dus overlijdt".



De overbezetting is mede een gevolg van het feit dat er in de periferie onvoldoende algemene ziekenhuizen zijn. „Soms krijg ik hier kinderen die 400, 500 kilometer verderop wonen. Daarbij gaat het lang niet altijd om iets waarvoor ze per se naar een universitair ziekenhuis hadden gehoeven. In de townships rond Durban staat een groot modern hospitaal, maar daar is nauwelijks personeel. Dus komen ze allemaal hierheen".



Een zo mogelijk grotere bron van zorg, waar overigens niet alleen King Edward mee te kampen heeft, is de ongeïnteresseerdheid onder een deel van het personeel. „De motivatie is bij de verpleegsters vaak ver te zoeken. Ze kiezen dit beroep omdat het, naast lerares, zo ongeveer de enige mogelijkheid is". Met het verantwoordelijkheidsbesef is het soms droevig gesteld. „Het gebeurt dat ik een kind aan het reanimeren ben en vraag: Zuster, geef dit of dat eens aan? Ze staat rustig op, loopt weg en komt terug met de mededeling: Kan het niet vinden. Laatst zag ik dat een baby van het infuus af was. Toen ik de zuster erop wees wat haar verweer: Ziet u niet hoe druk we het hebben? Ze zat wél te breien....'

 

Rietstokje


Een gering verantwoordelijkheidsbesef, angst voor je buurman of buurvrouw —let niet te veel op een ander want vandaag of morgen doen ze je wat— lijkt kenmerkend voor een deel van de zwarte werknemers. Die angst heeft weer alles te maken met de invloed van de toverdokter —de sangoma— waarvan men in het ziekenhuis de wrange vrachten plukt. „Een zwarte redeneert: Je wordt niet zomaar ziek, dat heeft een reden. Iemand heeft bij voorbeeld een bezwering over je uitgesproken en die zal moeten worden opgeheven. Daarom gaat men ook in eerste instantie naar de alternatieve genezer. Een echte sangoma beschikt over duivelse machten.  Als je als dokter niet in staat blijkt een patiënt beter te maken, als een behandeling van kanker geen effect heeft, dan heb je gefaald. Je hebt namelijk niets gedaan aan de oorzaak. De familie is dan soms zo kwaad dat ze de patiënt mee wil nemen naar huis".  De praktijken van alternatieve genezers hebben al heel wat ellende veroorzaakt. Mensen krijgen verkeerde drankjes waardoor ze vergiftigd raken. Kortgeleden heb ik meegemaakt dat een jongetje overleed aan de gevolgen van een klisma. Baby's van twee of drie maanden wordt soms een hol rietstokje in de darmen gestoken. Als dat scherp is, prikt het door de darmwand heen zodat het kind sterft aan buikvliesontsteking". 

Het probleem is voorlopig moeilijk te bestrijden. „Wat wil je wanneer zelfs hooggekwalificeerde verpleegsters als ze iets mankeren eerst de sangoma raadplegen?"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.