+ Meer informatie

Poolse gebeurtenissen hebben Roemeense leiders beïnvloed

Binnenlandse politieke koers ingrijpend gewijzigd

6 minuten leestijd

BOEKAREST — Het gaat niet goed met de Roemeense economie. En de Roemeense communistische leiders hebben in de afgelopen jaren de zorgelijke situatie van de economie zeker niet ontkend. Bewijzen daarvoor leveren de toespraken van Roemenie's grote man, partijleider Ceausescu en artikelen in de Roemeense pers. Echter tot voor kort werden de Roemeense economische problemen in zeer algemene termen naar buiten gebracht.

In deze situatie is nu verandering gekomen. De afgelopen maanden zijn de problemen duidelijk genoemd. Met deee nieuwe koers ging een campagne gepaard waarin krachtige kritiek geleverd werd op de Roemeense bureaucratie en het management. De jongste campagne ivenst de voorrechten van Roemenen in leidinggevende maatschappelijke posities te beperken. Vanwaar deze Roemeense koerswijziging? De Utrechtse Roemeniëkenner drs. A. P. van Goudpever geeft op deze vraag ten antwoord: „Zowel de fasering als de inhoud van Jeze campagne wekken de indruk dat ie ontwikkelingen in Polen een les voor ie Roemeense partijleiding bevatten waaruit men conclusies trekt."

Oliezorgen

Momenteel baart de olievoorziening grote zorgen bij de Roemeense partijleiding. Onder het bewind van Ceausescu nam het olieverbruik enorm toe. Vooral ie Roemeense chemische industrie was een grote olieverbruiker. Het groeiende Dlieverbruik werd opgevangen door een flinke verhoging van de eigen olieproduktie en een sinds 1970 voortdurend stijgende import. Echter sinds 1975 stagneerde de Roemeense olieproduktie en wat nog vervelender was voor Ceausescu's bewind vanaf 1978 daalden de eigen olie-opbrengsten! Zo bereikte de olieproduktie van 1980 hetzelfde niveau van 1960. Om de economie draaiende te houden waren de partijleiders wel genoodzaakt de olie-import sterk te doen toenemen. Deze situatie kost Roemenië veel geld. Bovendien moeten nog andere grondstoffen worden ingevoerd. Uit een Roemeense bron blijkt dat de invoer van olie en kolen alleen al in 1980 een miljard dollar kostte.

Bewust vermeden

De Roemeense behoefte aan buitenlandse olie heeft inmiddels al politieke moeilijkheden opgeleverd voor de internationale positie van het land. Immers tot 1978 was Iran Roemenie's belangrijkste olieleverancier. De Iraanse revolutie maakte aan deze toestand een einde. Noodgedwongen moesten de Roemeense leiders nu wel olie gaan importeren uit de Sovjet-Unie en om nogmaals de specialist op dit terrein te citeren, drs. Van Goudoever, „daardoor werd een van de uitgangspunten van de buitenlandse politiek losgelaten: zeer bewust had Roemenië vermeden voor de olievoorziening van de grote buur afhankelijk te zijn." Nu betrekt Roemenië ruim 10% van de totale import aan olie uit de Sovjet-Unie en is derhalve weer afhankelijke geworden van het Kremlin. Terwijl het voortdurende streven van Ceausescu de afgelopen jaren is geweest zoveel mogelijk afstand te bewaren van de Russische kameraden.

Betere methoden

Om de Roemeense grondstoffenpositie te verbeteren denkt de minister van mijnbouw en olie Virgil Trofin aan nieuwe technologie en verbeterde arbeidsmethoden plus een verdere ontwikkeling van de steenkolenproduktie. Om de moed erin te houden hebben de Roemeense autoriteiten voor dit jaar een produktietoeneming van maar liefst 44,6% gepland inzake de steenkoolwinning! Voorts heeft partijleider Ceausescu gewezen op het bestaan en ontwikkelen van alternatieve bronnen van energie (water, wind en zon). Commentaar van Van Goudoever hierop: ,,Een moderne opvatting, dat wel, maar nauwelijks realistisch."!

Overigens draaien de Roemeense economische problemen niet slechts om de olievoorziening. Andere problemen vormen stagnaties in de produktie van cement, kunstmest en synthetische rubber. En wat te denken van de produktiecijfers van de machine-industrie: Ceausescu zelf heeft naar buiten gebracht dat deze industrie in 1979 maar 40% van de exportcontracten wist te realiseren. Ook de landbouwproduktie schept zorgen, de landbouw is in Roemenië „nog immer het zorgenkind bij uitstek". Ondertussen roepen de Roemeense leiders de arbeiders en boeren op tot harder werken. Wat kunnen die leiders daar tegenover stellen?

Premiestelsel

Om de arbeiders te inspireren tot grotere prestaties hanteert de Roemeense overheid een premiestelsel. Tot een flinke hoogte kunnen deze premies oplopen namelijk wel tot 6000 lei (gelijk aan het salaris van een hoogleraar). In negatieve zin staat daar dan wel tegenover dat de burgers door Ceausescu's bewind onvoldoende worden voorzien van zelfs maar de meest primaire levensbehoeften zoals vlees en groenten. Waar Ceausescu bijzonder weinig voor voelt zijn ,,Poolse gebeurtenissen" in zijn vaderland. En om deze situatie te voorkomen heeft hij een aanval ondernomen op de eigen elite. Die elite wordt het slechte functioneren van de economie aangewreven. Behalve deze verbale aanval heeft de Roemeense partijleiding bepaalde maatregelen afgekondigd ten nadele van de elite.

Ter rechtvaardiging van deze nieuwe koers wordt het begrip „egalitarisme" gehanteerd. Kortom, grote verschillen in maatschappelijke welstand deugen opeens niet meer in Roemenië. De afgekondigde maatregelen zijn een regelrechte aantasting van de materiële positie van communistische partijfunctionarissen. Een paar voorbeelden: het is niet meer toegestaan voor het vervullen van dezelfde werkzaamheden een dubbel inkomen te genieten (dat kon gebeuren doordat bijv. lokale partijsecretarissen tevens burgemeesters zijn); nevenfuncties leveren voortaan geen extra geld meer op en het is de partij-elite niet meer toegestaan tijdens hun ambtsperiode eigen huizen te bouwen (dit ter voorkoming van misbruiken).

Wit voetje

Deze maatregelen zullen Ceausescu zeker niet in dank zijn afgenomen door zijn lagergeplaatste kdmeraden. Vanzelfsprekend wenste Ceausescu bij de gewone burgers een wit voetje te halen toen hij het positieve resultaat van zijn ,,egalitarisme-campagne" publiekelijk bekendmaakte: ,,In 1950 was de relatie tussen hoge en lage inkomens 23:1. Nu was die verhouding al 5,5:1. ,,Nogmaals onderstreepte Roemenie's sterke man een groot voorstander te zijn van ,,gelijkheid en sociale gerechtigheid". Kortom, in de tweede helft van 1980 deed partijleider Ceausescu zijn best om de bevolking te paaien door een aanval op de partij-elite en een relativering van de partijmacht. Ten bewijze van die bewuste relativering van de partij: Ceausescu beweerde vorig jaar dat het Congres van Volksraden (met vertegenwoordigers van alle werkers) een groter congres was dan het partijcongres en juist het Congres van Volksraden informeerde hij over zijn nivelleringscampagne!

Alles aangeven

Maar Ceausescu ging nog verder. Er werd een wetsontwerp gepubliceerd dat partijfunctionarissen verplichtte hun onroerend goed, privé-auto's, kunstvoorwerpen en zelfs postzegelverzamelingen aan te geven. In oktober j.l. werd deze wet aangenomen. Daarmee was de maat van ellende voor de Roemeense partijfunctionarissen niet vol. Zo kwamen er nieuwe wetsvoorstellen inzake een wijziging van de regeling op het beheer van woningen. Concreet gezegd: voortaan zouden overtollige kamers via volksraden verhuurd moeten worden, met andere woorden de bewoners van relatief te grote huizen zouden inkwartiering krijgen! Dit wetsontwerp haalde het overigens niet gezien de heftige protesten die het opriep.

Drs. Van Goudoever, die wetenschappelijke contacten met Roemeense collega's onderhoudt en het land zelf verscheidene malen heeft bezocht, twijfelt aan de effectiviteit van Ceausescu's nivelleringscampagne: „want de Roemenen zijn van oudsher sterk geweest in het vinden van manieren om aan hun trekken te komen. Men kan veronderstellen dat eventueel een extra zwart circuit ontstaat." De Utrechtse historicus verklaart de nieuwe politieke lijn van Ceausescu's bewind niet alleen vanuit economische motieven: „Het gaat er meer om dat Ceausescu aan onvrede bij de bevolking over de privileges van de elite tegemoetkomt." De achtergrond van Ceausescu's politiek ligt in de recente Poolse binnenlandse ontwikkeling waar zich ook zo duidelijk maatschappelijke ontevredenheid manifesteerde tegen de materiële welstand van de partijbonzen.

Afschrikwekkend

De Poolse ontwikkeling schrikt Ceausescu af en hij wil zo'n ontwikkeling in eigen land voorkomen door zijn campagne voor het „egalitarisme". Om de gewone bevolking achter zich te krijgen dient zij op de hoogte te worden gebracht van Roemenie's zware economische zorgen.

Vandaar die plotselinge zwenking naar duidelijkheid in toespraken en pers over Roemenie's economische toestand. Zal Ceausescu erin slagen de Roemenen achter zich te krijgen ook als hun consumptiebehoeften worden aangetast? En wat te denken van zijn aanval op de partijfunctionarissen? Heeft hij zo niet zijn eigen val voorbereid? In ieder geval zal Ceausescu zich tot het uiterste moeten inspannen dit jaar om zelf niet de grote zondebok te worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.