+ Meer informatie

Spits waaide van de toren in Houten

4 minuten leestijd

HOUTEN - Houten is rijk aan historische bouwwerken. Verdedigingswerken, kerken, kastelen en boerderijen houden de herinnering aan oude tijden levend.

Onder de verdedigingswerken in Houten bevinden zich twee forten. Fort Honswijk ligt in het zuidoosten, ter hoogte van het voormalige gehucht Honswijk. Fort 't Hemeltje ligt ten noordwesten van Oud Wulven. Zij werden in de loop van de negentiende en twintigste eeuw gebouwd en maakten deel uit van de nieuwe Hollandse of Utrechtse Waterlinie. Deze verdedigingslinie verving de oude Hollandse WaterHnie, die in de zeventiende eeuw op last van prins Maurits was aangelegd ter verdediging van Holland en Utrecht. Uitgestrekte gebieden konden onder water gezet worden om de opmars van vijandelijke troepen te verhinderen. Waar dit niet mogelijk was, werden op strategische plaatsen forten en andere verdedigingswerken aangelegd. In de directe omgeving van de forten staat nog een aantal geheel of gedeeltelijk in hout opgetrokken huizen en boerderijen. De zogenaamde Kringenwet verordineerde in 1853 namelijk dat binnen zekere afstand tot de wallen en grachten niet of slechts in hout mocht worden gebouwd.

Kerken

Van de vijf middeleeuwse dorpskerken die de gemeente Houten ooit telde, zijn er nog maar drie overgebleven. Het zijn de hervormde kerken van Houten, Schalkwijk en Tuil en 't Waal. Er werden in Houten drie katholieke kerkeagebouwd.

De huidige hervormde kerk in Houten is een voortzetting van de Oude Sint-Willibrorduskerk. Sinds de eerste vermelding van de kerk in de tiende eeuw heeft zij verschillende (ver-)bouwfasen doorlopen. Van de houten, romaanse voorgangers van het huidige kerkgebouw is zo goed als niets bekend. In het begin van de vijftiende eeuw moet men begonnen zijn met de bouw van de nieuwe kerk. Bekend is dat in 1535 de eerste steen van de nieuwe toren werd gelegd.

Tijdens de orkaan die op 1 augustus 1674 over Midden-Nederland raasde en op veel plaatsen een enorme ravage aanrichtte, werd ook Houtens kerk zwaar beschadigd. De spits waaide van de toren en de kerk liep grote schade op. Bij de wederopbouw in 1678 kreeg de kerk goeddeels haar huidige vorm. De zijbeuken en kapellen Averden gesloopt, zodat een zaalkerk ontstond. Het oude koor werd eveneens grotendeels afgebroken.

De Houtense toren behoort tot de dorpstorens van het zogenaamde Utrechtse type. Deze torens zijn wat hun opbouw en vormgeving betreft geïnspireerd op de Utrechtse domtoren.

Boerderijen

In de dorpskernen van de gemeente Houten en in het buitengebied liggen veel boerderijen. Hoewel Houten de laatste decennia enorm veranderd is door de bouw van een groot aantal nieuwbouwwijken, is de gemeente van oorsprong een agrarische gemeenschap. Langs de hoofdweteringen van de twaalfde-eeuwse ontginningen liggen de belangrijkste boerderijstroken.

Op enkele uitzonderingen na dateren de oudste boerderijen in de gemeente Houten van na 1672. In dat Rampjaar lieten de Franse troepen in hun opmars naar Utrecht een spoor van vernielingen achter in dit gebied. Een groot deel van de toenmalige bebouwing ging in vlammen op. Het gros van de nog bestaande boerderijen is dan ook gebouwd in de loop van de achttiende en de negentiende eeuw. De boerderijen in Houten behoren zonder uitzondering tot de hallehuisgroep. Bij dit boerderijtype wordt het woongedeelte door een brandmuur van het achterhuis gescheiden.

Burchten en buitens

In vroeger eeuwen stond er in de gemeente Houten een groot aantal kastelen en buitens. Hiervan hebben alleen kasteel Vuylcoop, een hoektoren van kasteel Schonauwen en de buitenplaatsen Wickenburgh en Heemstede de tand des tijds doorstaan. Van een aantal andere zijn slechts enkele restanten of fragmenten overgebleven.

Het huis Heemstede is in 1645 gebouwd als opvolger van een veertiende-eeuwse woontoren met dezelfde naam, die tot in de zeventiende eeuw een paar honderd meter naar het zuiden stond, in de tegenwoordige gemeente Nieuwegein. Hoewel Heemstede wel een kasteel wordt genoemd, is het dat feitelijk nooit geweest. Heemstede kan worden beschouwd als een zeventiende-eeuwse variant op de laat-middeleeuwse woontoren.

Heemstede is diverse keren veranderd van eigenaar. Tijdens de oorlog bevolkten de uit Zeist afkomstige fraters het huis. Na de Tweede Wereldoorlog werd Heemstede opnieuw verhuurd, totdat het in 1968 weer leeg kwam te staan. Het huis verkeerde toen in zeer slechte staat. Door de bekende architect Van Asbeck uit Driebergen werd Heemstede in 1974 gerestaureerd. Door de aanleg van Rijksweg A-27 werd de tot dan toe intact gebleven centrale oprijlaan vanaf de Utrechtseweg doorsneden. Op 10 januari 1987 werd het "Stichtse Landtjuweel" door een felle uitslaande brand grotendeels in de as gelegd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.