+ Meer informatie

Orgel en orgelspel vormen onuitputtelijke studiebron

Drukbezochte jaarvergadering VOGG

5 minuten leestijd

„Wij leven in een tijd van voorspoed en kunnen ons zaken veroorloven op het terrein van de muziek, waar geslachten niet aan toe gekomen zijn. Dat wil de Heere ons in Zijn gunst boven voedsel en kleding schenken". Aldus de voorzitter van de Vereniging van Organisten der Gereformeerde Gemeenten (VOGG), de heer P. J. Wols tot de talrijke organisten die vorige week zaterdag in jaarvergadering bijeen waren in de riante Sionkerk te Goes.

„Deze zegeningen scheppen ook meer verantwoording voor ons bij ons werk in de Kerk des Heeren hier op aarde. Ook de kerkgangers komen meer en meer in aanraking met goede kunstenaars en kunst".

De heer Wols refereerde aan concerten, door VOGG-leden gegeven, die talrijke, vooral jeugdige bezoekers trekken.

Die jeugd schaft zich meer en meer goede muziek aan op band en plaat. Die jeugd hoort Driestar-koren in 'n afgeladen Janskerk te Gouda goede koormuziek zingen voor ouders en leerlingen. Diezelfde jeugd, diezelfde mensen zitten ook onder ons gehoor", aldus de heer Wols.

Wil ons orgelspel geen aanfluiting zijn, dan zal het niveau moeten hebben, dan zal het moeten zijn: stijlvol, kunstzinnig, niet concertant maar met eerbied en ontzag. Dit vereist studie, onderzoek en een doorlopend bezig zijn met ons werk. Er is zoveel goede muziek door vorige geslachten nagelaten, dat we alleen hieraan al een bijna onuitputtelijke studiebron hebben. Muziek waarin zij God geloofd en geprezen hebben", zo sprak de voorzitter van deze organistenvereniging.

Historische orgels in Zeeland

In de morgenvergadering refereerde de historicus drs. J. H. Kluiver te Middelburg over: Historische orgels in Zeeland. Drs. Kluiver is in orgelkringen geen onbekende. Hij geniet bekendheid vanwege het feit dat hij de geschiedenis van alle bekende historische orgels in Zeeland te boek gesteld heeft. Gezien het weinige archiefmateriaal dat bewaard is gebleven — zoals hij zelf betoogde — een moeizaam karwei. Al vroeg in de Zeeuwse geschiedenis lezen we van vele en grote kerken, waarin ook orgels stonden.

Naar analogie van enkele dispositievoorbeelden schetste de heer Kluiver de ontwikkeling en het gebruik van de Zeeuwse orgels. Reeds vóór de Reformatie waren bekende orgelmakers in Zeeland werkzaam: Hendrik Niehoff, wiens „school" ook in Zeeland opgang heeft gemaakt, en Jan Roose. Uit tal van organisteninstructies blijkt, dat het orgelgebruik vóór de Reformatie niet op de voorgrond stond. De Reformatie brak echter totaal met het orgel in de kerk. Met name Middelburg heeft het moeten ontgelden; totdat rond 1640 het orgel als begeleidingsinstrument bij de gemeentezang werd ingevoerd. Namen als Willem Diaken, Duyschot en anderen bepaalden toen het beeld van de Zeeuwse orgelbouw. In de 18e eeuw doen zich ook Vlaamse invloeden gelden (Van Peteghem, Delhaye en de Rijckere).

Uit de 19e eeuw stammen talrijke instrumenten die tot op vandaag de dag nog een belangrijk deel uitmaken van het Zeeuwse orgelbezit. Terecht wees de heer Kluiver ook op het huisorgel, dat bij welgestelde Zeeuwse burgers tot het meubilair behoorde en waarvan diverse exemplaren thans in Zeeuwse kerken prijken. Een warm pleidooi hield de Zeeuwse historicus voor instandhouding van waardevolle instrumenten die in bepaalde perioden de cultuuruitingen waren, hoe dat bezit in later tijden ook werd veranderd naar steeds weer wisselende smaken.

De talrijke VOGG-organisten konden die dag met een tweetal orgels kennismaken. De Goese Gereformeerde Gemeente herbergt Flentrops grootste orgel, ooit door deze firma voor een Nederlandse kerk gemaakt. Het werd op knappe wijze bespeeld door de organisten Jaap Coppoolse en Annelies van der Weele. Hoewel dit Flentrop-orgel respect en ontzag inboezemt en een aantal fraaie klankeigenschappen demonstreert, schept het eigenlijk meer verwachting dan het in werkelijkheid biedt. Het liet niet in alle opzichten een positieve indruk na. Gezien in het licht van: zoveel hoofden zoveel zinnen, is dat ook niet per se nodig.

's Middags was het door H. H. Hess uit Gouda in 1787 voor de Hervormde Geerteskerk te Kloetinge gemaakte instrument te beluisteren. Hans van der Harst noemt dit orgel in de serie ,,Langs Nederlandse orgels": naar de ,,Hollandsche smaak" vervaardigd, (niet minder dan vier tertsregisters en o.m. een Flageolet 1'). Annelies van der Weele en Ko de Visser deden op zeer muzikale wijze recht aan de gebruiksmogelijkheden welke dit karakteristieke instrument biedt.

Vooral het „Concert in C" van Chr. Fr. Rüppe bleek het orgel als op het lijf geschreven. Vrolijke muziek, pretentieloos, die er alleen maar om vraagt om onbekommerd gehoord te worden, zonder er al te zwaarwichtig over te doen.

Onderscheiden

Een bijzonder muzikaal aspect vormde het Bevelands Kamerkoor o.l.v. Henk J. Harinck, dat zowel kerkelijke als wereldlijke koormuziek uitvoerde uit heden en verleden. Zingen blijkt toch altijd weer de grondslag te zijn van het musiceren. Gelukkig blijkt men daar in VOGGkring open oor voor te hebben, tenminste op het niveau dat door het Bevelands Kamerkoor wierd tentoongespreid.

Aldus werden op deze jaarlijkse hoogdag van de VOGG enkele muzikale geesten beproefd en geproefd, zowel wat het orgel als het orgelspel aangaat. Dat proeven is nodig om vervolgens ook de geesten te kunnen onderscheiden; de muzikale geesten wel te verstaan. Zo werd een tweetal instrumenten gehoord, die vanuit totaal verschillende achtergronden zijn ontstaan. Het één valt niet met het ander te meten. Beide hebben hun voorkeuren, zoals duidelijk uit de meningen van de aanwezige organisten bleek. Bij het onderscheiden moeten echter ook de cultuurhistorische ontwikkelingen van dit soort instrumenten worden betrokken. Dat betekent, dat in veel gevallen verloren gegane tradities moeten worden herontdekt. Niet vanuit bestaande dogma's maar vanuit historisch besef. Een dergelijk onderscheiden vereist een bijna onuitputtelijke studiebron. Dat was de intentie van Kluivers referaat en ook de kennismaking met de beide die dag gehoorde instrumenten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.