+ Meer informatie

Heiden, Jood en Christen: studie over K. H. Miskotte

Promotie van drs. G. G. de Kruijf

3 minuten leestijd

UTRECHT — Uit de theologie van dr. K. H. Miskotte blijkt een cultuurkritische tendens: De prediking draagt wel vrucht in de menseiiike cultuur maar deze is, ais menselijke onderneming, nooit zelf zuiver christelijk aldus ds. G. G. de Kruijf, hervormd predikant te Rijnsaterwoude, in het proefschrift waarop hij vanmiddag tot doctor in de theologie promoveerde.

Het proefschrift draagt als titel: „Heiden, Jood en Christen - een studie over de theologie van K. H. Miskotte." Promotor was prof dr. J. M. Hasselaar,  hoogleraar dogmatiek aan de Rijksuniversiteit Utrecht.

In deze studie is De Kruijf ingegaan op de cultuurkritische tendens bij K. H. Miskotte (1894-1976). Deze theoloog bezag de Europese cultuur vanuit de grondgedachte dat er in wezen slechts drie soorten mensen zijn: heidenen, joden en christenen aldus de promovendus.

In het eerste hoofdstuk van het proefschrift geeft De Kruijf een biografische schets van Miskotte onder het thema „apostolaat in solidariteit". Miskotte was tot 1945 predikant en promoveerde op „Het wezen van de joodsche religie". In 1945 behoorde hij tot de leidinggevende figuren van de „Doorbraak", een beweging van christenen die toetraden tot de sociaal-democratische partij. Tot 1970 was hij hoofdredacteur van het tijdschrift „In de waagschaal".

In het daaropvolgende hoofdstuk volgt een samenvatting van Miskotte's fundamentele theologische inzichten. Die blijken nauw verwant aan Karl Barth.

Kern
De kern van het proefschrift vormt de studie waarin heidendom, jodendom en christendom beschreven worden als de drie fundamentele houdingen tegenover de openbaring.

Miskotte stelt dat het heidendom de grondvorm van het natuurlijke bestaan is en niet met primitiviteit vereenzelvigd kan worden. Het vormt immers de bodem van de ziel. Jodendom is de religie van het zedelijk streven, terwijl het christendom goeddeels als een mengelmoes van joodse en heidense elementen gezien wordt. Anders is dat met de prediking van het Woord Gods. De uitwerking van de prediking gaat echter niet uit boven het jodendom en het heidendom, zij is daaraan niet superieur.

Miskotte verstaat onder christendom de levensgemeenschap met Christus, die het bestaande heeft geoordeeld en de wet heeft vervuld. Het christen-zijn is in die visie dan ook geen triomfantelijke aangelegenheid.

Gunning
De Kruijf acht de invloed van Kohlbrugge en de verwantschap met Barth het meest opvallende, toch blijft er bij Miskotte volgens de promovendus sprake van een blijvende verbondenheid met de theologie van J. H. Gunning jr. Hij acht het voor Gunning en Miskotte karakteristiek dat beiden intens betrokken waren op de gehele cultuur die wortelt in een mystiek geladen geloofsleven.

Verder valt bij Miskotte op, de argwanende houding die in de cultuur aangenomen dient te worden. Die argwaan acht De Kruijf politiek van betekenis. Hij denkt aan de heidense wortels van links en rechts terrorisme, aan het anti-semitisme en aan het democratisch-socialisme als een instrument voor de bescherming van het mensdom.

Deze studie is vooral bedoeld om een inleiding te zijn tot het denken van K. H. Miskotte. Het proefschrift is uitgegeven bij Ten Have in Baarn en kost ƒ29,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.