+ Meer informatie

Thatcher kon Europees tij niet keren

Onverschrokken IJzeren Dame moet uit het harnas stappen

6 minuten leestijd

LONDEN - "IJzeren Dame" Margaret de tot premier opgeklommen kruideniersdochter, die meer dan een decennium Britse onverschrokkenheid wenste uit te stralen, moest uiteindelijk uit het harnas stappen, omdat de strijd tegen iets waar zij zich het felst tegen verzette, Europese integratie, niet meer te winnen was.

Op 3 mei 1979 werd zij GrootBrittannië's eerste vrouwelijke premier, nadat zij Edward Heath versloeg in de strijd om het leiderschap van de Conservatieve Partij.

Met een ambtsduur van in totaal elf jaar wist zij langer aan de macht te blijven dan enige andere Britse premier in de twintigste eeuw. Zij drukte een groter stempel op de politiek van haar land dan enige andere premier na Winston Churchill in de Tweede Wereldoorlog.

Radicaal bezuinigen
Haar voornaamste doelen waren vanaf het begin, de nationalisatiepolitiek van de vroegere Labourregeringen terug te draaien, het bedrijfsleven vrijheid te geven om zo de Britse economie uit het slop te halen, de inflatie te beteugelen en de staatsbemoeienis terug te dringen. Zij schreef een radicaal recept voor om Groot-Brittannië te genezen van wat zij zag als de economische en sociale ziekten van het land.

Dit recept hield ook radicaal besnoeien in op de overheidsuitgaven. Daardoor scoorde zij bij een opiniepeiling in 1981 lager dan enige vorige Britse premier, maar zes jaar later boekte zij haar derde verkiezingsoverwinning en brak zij met een enorme meerderheid van 101 zetels in het Lagerhuis opnieuw een record in de Britse politiek.

Door middel van een hele serie wetsvoorstellen en het toebrengen van een nederlaag aan de Britse mijnwerkers, die een bittere staking van meer dan een jaar moesten opgeven, wist zij in het begin van 1985 een definitief einde te maken aan de macht van de vakbonden, die eerst Britse regeringen konden dicteren wat zij wilden.

"Thatcherism"
Thatchers programma was erop gericht een onomkeerbare verschuiving in het machtsevenwicht te bereiken ten gunste van de particuliere sector. Het duidelijkst toonde zij dit met haar campagne om verlieslijdende staatsbedrijven te privatiseren, gas-, olie-, staal-, stroom- en waterbedrijven, maar ook het telefoonbedrijf, luchthavens en de luchtvaartmaatschappij British Airways.

De in 1925 als Margaret Hilda Roberts geboren dochter van een kruidenier in de Midlands voegde een nieuw concept toe aan het politieke woordenboek, "thatcherism", een credo gebaseerd op concurretie, doorzetten, zelfvertrouwen en hardheid. Fel vocht zij om bij de Europese eenwording het Britse belang te beschermen. Zo eiste zij eens terugbetaling door de EG van een enorm bedrag van de Britse bijdragen en volhardde daarin totdat de EG bijna geheel stil kwam te liggen.
Ook de doortastendheid waarmee zij in de Falkland-oorlog met Argentinië optrad om de Britse soevereiniteit over deze eilanden te verdedigen, bracht haar veel goodwill bij het Engelse publiek.

Verenigd Europa
De verdeel-en-heerstactiek die Thatcher in haar lange loopbaan zo succesvol toepaste, keerde zich uiteindelijk tegen haar. Haar autocratische manier van regeren en haar onverbiddelijke oppositie tegen een verenigd Europa leidden tot een breuk binnen de Conservatieve Partij, die Thatcher uiteindelijk opbrak.

Tot driemaal toe heeft zij de door haar verafschuwde Labourparty weten te verslaan, maar ten slotte is zij door haar eigen partij aan de kant gezet. Tegenstanders verweten haar dat zij zich bij haar onwil om met de andere lidstaten van de EG samen te werken aan een verenigd Europa, vooral heeft laten leiden door vooroordelen.
Sir Geoffrey Howe, de laatste van haar getrouwen van het eerste uur die er de brui aan gaven, sprak half november in zijn ontslagrede van haar „nachtmerrie-achtige opvatting" over Europa, die een groot risico voor Groot-Brittannië kan betekenen.

Thatcher vreesde een „Europese superstaat", die Londen domineert. Jarenlang verzette zij zich tegen Britse toetreding tot het Europeees Monetair Stelsel (EMS), dat al draait sinds maart 1979. Pas een maand geleden sloot ook GrootBrittannië zich er bij aan, Zij gruwde alleen al bij de gedachte aan één Europese munt en vond dat Londen al voldoende bevoegdheden had „weggegeven" aan de Europese Commissie in Brussel.

Andersdenkenden
Vóór Howe was al een hele reeks ministers vertrokken of ontslagen omdat zij andere denkbeelden hadden dan Thatcher, die geen tegenspraak duldde binnen het kabinet. Michael Heseltine, door wiens toedoen Thatcher uiteindelijk ten val werd gebracht, was een van degenen die vanwege onenigheid met haar opstapten als minister, in zijn geval als minister van defensie.

Heseltine dacht 'Europeser' dan Thatcher en hun meningsverschillen escaleerden in 1986, toen hij tegen de zin van de premier in probeerde een noodlijdend Brits helikopterbedrijf onder te brengen in een Europees consortium om overname door een Amerikaanse onderneming te voorkomen.

Een ander slachtoffer van het anti-Europese beleid van Thatcher was Nigel Lawson, die als minister van financiën voorstander was van Britse toetreding tot het Europees Monetair Stelsel (EMS). Hij stuitte op de toen nog onoverkomelijke bezwaren van Thatcher en vertrok in 1989 als minister. Bij zijn aantreden had Thatcher Lawson geprezen, maar vlak voor zijn vertrek liet zij een van haar adviseurs het EMS -en daarmee Lawson— aanvallen. Howe, die Lawson had gesteund, werd in die tijd 'gedegradeerd' tot vice-premier,

IJzeren Dame
Haar bijnaam "IJzeren Dame" kreeg zij in haar eerste regeerperiode van een Sowjetblad toen de crisis om de Falkland-eilanden uitbrak. Thatcher reageerde in 1982 onverschrokken op een Argentijnse inval op de eilanden en stuurde de Britse marine er op af, die de Argentijnen een vernietigende nederlaag toebracht. De oorlog duurde een maand en kostte 1000 Argentijnen het leven, maar de Falklands bleven Brits en de strijd leverde Thatcher in eigen land een grote populariteit op en droeg bij aan haar glansrijke verkiezingsoverwinning een jaar later.

Vakbonden
Even onverzettelijk toonde zij zich in haar strijd tegen de vakbonden, wier macht zij via wetgeving aan banden heeft weten te leggen.

Zo is onder meer bepaald dat een bond pas tot staking mag overgaan wanneer de achterban daar in een geheime stemming over is geraadpleegd. Dit om het grote aantal stakingen tegen te gaan.

De grootste strijd op vakbondsgebied leverde Thatcher tegen de mijnwerkersbond van Arthur Scargill, die zich heftig verzette tegen het voornemen van de nationale kolenraad om niet-rendabele mijnen te sluiten. Na een staking van een jaar legden de mijnwerkers het hoofd in de schoot en besloten zij weer aan het werk te gaan, zonder hun doel -een overeenkomst met de kolenraad over de sluiting van mijnen- te hebben bereikt.

Pro-Amerikaans
Op het gebied van de buitenlandse politiek heeft Thatcher zich altijd een trouw bondgenoot van de Verenigde Staten getoond. Bij de plaatsing van kernwapens, bij de standpuntbepaling in de ontwapeningsbesprekingen, bij het Amerikaanse optreden tegen Libië, altijd stond Thatcher pal achter Washington.
Zij schrok er niet voor terug de meeste Gemenebestlanden tegen zich in het harnas te jagen door haar verzet tegen sancties tegen het apartheidsbewind in Zuid-Afrika. Haar felle anti-communisme ten spijt, heeft zij altijd een zwak gehad voor Sowjetleider Gorbatsjov.

Al vanaf de eerste onmoeting met hem, in het begin van de jaren '80 in Londen, had zij het idee dat met Gorbatsjov, die toen nog alleen Politburolid was, zaken te doen waren.

Van jongsaf
Thatcher was van jongsaf aan geïnteresseerd in politiek. Al op 24jarige leeftijd probeerde zij een zetel te krijgen in het parlement, maar slaagde daar toen nog niet in.

Negen jaar later, in 1959, lukte het wel. In 1961 werd zij "junior-minister" in het kabinet van Harold McMillan en in de regering van Edward Heath, 1970-1974, was zij minister van onderwijs en wetenschap.

Na de verkiezingsnederlaag van Heath in 1974 nam zij het op tegen Heath en versloeg hem in de strijd om het partijleiderschap.


Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.