+ Meer informatie

Gorbatsjov wil referendum over grond

Ministerraad gaat voorlopig door met systeem van centrale planning

4 minuten leestijd

MOSKOU - Sowjetpresident Michail Gorbatsjov heeft gisteren in het Sowjetparlement gezegd dat een nationaal referendum nodig is om te bepalen of de grond in particulier eigendom gebracht moet worden. „Dit is een zo cruciale kwestie, dat daarover niet ergens op een kantoor, door een kleine groep of zelfs door dit parlement besloten kan worden", zo hield Gorbatsjov de afgevaardigden voor.

De Opperste Sowjet begon gisteren het debat over de twee economische plannen die zijn opgesteld met het doel de Sowjeteconomie uit het slop te halen. Gorbatsjov sprak zich vorige week uit voor een afgezwakte versie van het plan van Stanislav Sjatalin, een van zijn economische adviseurs, en onthield daarmee zijn steun aan het veel gematigder plan van premier Nikolai Ryzjkov.

Het plan van Sjatalin beoogt de Sowjet-Unie binnen 500 dagen naar een markteconomie te leiden. Het plan bevat daarnaast een voorstel om de boeren en andere privépersonen het recht te geven grond te kopen en te verkopen. Het Sjatalinplan heeft de volledige steun van Boris Jeltsin, de president van de Russische Federatie. Het Russische parlement heeft het plan inmiddels al goedgekeurd. Zware besluiten

Na de toespraak van Gorbatsjov klom Sjatalin gisteren op het spreekgestoelte om beleefd maar in ferme bewoordingen het idee van een referendum af te wijzen. De econoom zei dat de voorbereidingen voor een volksraadpleging zeker een halfjaar zullen duren, waardoor de economische hervormingen vertraagd zullen worden.' „Als we ons hele leven de zware besluiten bij referendum nemen, gaan we de verantwoordelijkheid uit de weg. Dat is geen taal voor politici", aldus Sjatalin. Gorbatsjov kwam tussenbeide met de opmerking dat hij geen voorstander is van het invoeren van uitgebreide volksraadplegingen, maar wel in het geval van de grond, „het land waarop wij leven". Om de situatie nog ingewikkelder te maken zei vice-premier Leonid Abalkin op zijn beurt dat de ministerraad doorgaat met het systeem van de centrale planning, ondanks de op handen zijnde decentralisatie van de economie. Binnen tien dagen, zo zei Abalkin, komen Gosplan, het centrale planbureau, en het ministerie van financiën met de begroting voor 1991. Abalkin voegde eraan toe dat de 542 leden tellende Opperste Sowjet grondwettelijk het recht niet heeft om een referendum uit te schrijven. Alleen het Congres van Volksafgevaardigden, dat 2250 leden omvat en onder meer het parlement en de president kiest, zou tot een volksraadpleging kunnen besluiten.

Tot dusverre zijn voorstellen voor de privatisering van grond in de Sowjet-Unie steeds stukgelopen op het hardnekkige verzet van orthodox communistische leiders, die het socialisme niet helemaal willen afzweren. De grond werd gecollectiviseerd in de jaren 1929-1932, tijdens de later berucht geworden campagne van Josef Stalin. Bij die hervormingen lieten naar schatting vijf tot tien miljoen Sowjetburgers het leven. Moeilijkst

In zijn rede van gisteren onthield Gorbatsjov zich van een stemadvies, evenmin noemde hij een datum voor een eventueel referendum. Wel omschreef hij de privatisering van de grond als een van de moeilijkste onderdelen van het hervormingsbeleid.

Gorbatsjov leek met zijn rede de vrees van tegenstanders van een snel economisch hervormingsproces voor een markteconomie weg te willen nemen. De Sowjetleider zei dat, ongeacht welk plan zal worden aangenomen, de regering de bevolking dient te beschermen tegen de negatieve aspecten van de markteconomie, zoals inflatie, werkloosheid en mogelijk snelle kostenstijgingen van basisvoorzieningen als medische verzorging en huisvesting. „Wij moeten de Sowjetburgers een basisloon, pensioen, huisvesting en gratis medische verzorging garanderen", zo stelde hij.

De president benadrukte in zijn rede tevens de noodzaak van politieke stabiliteit in het land. Gorbatsjov heeft in het verleden vaker de politieke stabiliteit aangevoerd als argument tegen oproepen tot het aftreden van premier Ryzjkov en andere leden van de ministerraad.

Zondagavond trokken zeker honderdduizend demonstranten naar het Kremlin om het aftreden van Ryzjkov te eisen. „De economie is een ramp", luidde de leuze van de betogers. Cruciaal

Nikolai Petrakov, topadviseur van Gorbatsjov, zei gisteren dat de hervormingen die op stapel staan niet meteen het einde van het Sowjetsysteem zullen betekenen. Ook verwacht hij niet dat er onmiddellijk een inwisselbare roebel komt. Volgens Petrakov is het cruciaal dat de economische unie tussen de Sowjetrepublieken blijft bestaan, omdat de deelstaten door zeven decennia communisme zo met elkaar verweven zijn, dat ze het op economisch vlak niet zonder de steun van de anderen kunnen redden.

De premier van de Russische Federatie, Ivan Silajev, zei gisteren dat zijn deelstaat door blijft gaan met de voorbereidingen voor de privatisering van de grond. Boris Jeltsin, de president van de federatie, heeft gewaarschuwd dat de republiek haar eigen weg zal gaan als het nationale parlement niet akkoord gaat met het 500-dagenplan van Sjatalin.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.