+ Meer informatie

iVeldsiag achter VN- schermen over opvolging Pérez de Cuéllar

I Verschillende kandidaten voeren voor het eerst openlijk campagne

6 minuten leestijd

DEN HAAG (ANP) - Achter de schermen van de Verenigde Naties is een veldslag gaande over de vraag wie secretaris-generaal Javier Pérez de Cuéllar mag opvolgen. Voor het eerst voeren verschillende kandidaten openlijk campagne voor de hoogste post in de VN. Naar verwachting valt de beslissing nog deze maand maar het is niet uitgesloten dat de naam van Pérez de Cuéllars opvolger pas met Kerst bekend wordt.

De gemakkelijkste oplossing, een derde ambtstermijn voor de 71-jarige Peruaan, lijkt definitief van de baan nu Pérez de Cuéllar eind september tijdens een persconferentie zei: „Ik verlaat deze post over drie maanden en tien dagen". Daarmee hoefden' de VN-lidstaten zich niet langer af te vragen of de huidige secretaris-generaal hun belangen voldoende heeft behartigd om in aanmerking te komen voor een nooit eerder vertoonde derde termijn. De lidstaten konden zich gaan buigen over het lijstje potentiële opvolgers, dat meer dan dertig kandidaten telt.

Een officiële procedure voor de benoeming is er niet. maar de praktijk is vrij simpel. De vijf permanente leden van de VN-veiligheidsraad (de Verenigde Staten, de Sowjet-Unie. Frankrijk. Groot-Brittannië en China) vormen de 'sollicitatiecommissie'. Zijn zij het onderling eenmaal eens, dan zal de Algemene Vergadering van de VN het niet snel wagen de voordracht af te wijzen.

Het is moeilijk te bepalen wat de overwegingen zijn van de vijf permanente leden. Tien jaar geleden strandde de ambitie van Kurt Waldheim om als eerste secretarisgeneraal een derde ambtstermijn in de wacht te slepen op hardnekkig verzet van China. Wat de Chinezen precies bewoog, is tot op de dag van vandaag onduidelijk.

Toekomstige rol VN

Met het einde van de Koude Ooriog en de opkomst van Bush' "Nieuwe Wereldorde" is speculeren nog riskanter geworden. In het verleden wilden de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad een zwakke volkenbond, die hen niet voor de voeten liep, en daarbij pastte een kleurloze secretaris-generaal die voor iedereen aanvaardbaar is. Nu het idealisme weer zijn intrede heeft gedaan in de internationale politiek is het de vraag of de Veiligheidsraad de VN wil versterken en op zoek gaat naar een daadkrachtige leider.

Volgens VN-watcher Dick Leurdijk van het instituut Clingendael komt de verkiezing eigenlijk te vroeg. ..Er is nu nog een debat gaande over de vraag of de VN-secretaris-generaal meer manoeuvreerruimte moet krijgen". Nu die discussie nog niet is afgesloten, is de kans groot dat de vijf leden van de sollicitatiecommissie op zeker spelen en iemand kiezen die hun belangen niet zal schaden. Hoe langer het 'touwtrekken' duurt, hoe groter de kans op een compromisfiguur is.

De toekomstige rol van de VN staat allerminst vast. Terwijl de Veiligheidsraad na de Iraakse inval in Koeweit de ene na de andere vergaande resolutie aannam, schitterden de VN door afwezigheid bij de burgeroorlog in Joegoslavië en de staatsgreep in Haïti. Veel lidstaten, waaronder India en China, zijn zeer huiverig voor wat zij zien als inmenging in binnenlandse aangelegenheden. Zij willen zich vrijwaren van VN-bemoeienissen, mocht het in hun eigen land tot geweldsuitbarstingen komen.

Daadkrachtig leider

De ruimte voor een secretaris-generaal „die zich doet gelden" is wel toegenomen, denkt de Nederlandse oud-minister van buitenlandse zaken en voormalige VN-ambassadeur Max van der Stoel. In de toekomst zou de VN-leider bij voorbeeld al „aan de bel kunnen trekken" voordat dreigende conflicten tot uitbarsting zijn gekomen. Maar, geeft Van der Stoel toe, de veranderingen tot nu toe zijn beperkt.

Het lijkt er dan ook op dat de tijd nog niet rijp is voor een VN onder leiding van een daadkrachtige politicus als Margaret Thatcher, de Canadese oud-premier Brian Mulroney of de voormalige Sowjetminister van buitenlandse zaken Eduard Sjewardnadze, die alle drie op het lijstje kandidaten voorkomen. Thatcher zou bij uitstek geschikt zijn om de naar alle kanten uitdijende VN-bureaucratie te beteugelen maar zal voor veel lidstaten toch een te uitgesproken persoonlijkheid zijn.

De kandidatuur van Sjewardnadze is lange tijd serieus genomen omdat de ex-minister uitstekende contacten heeft in Washington en omdat onder zijn bewind de opstelling van de Sowjet-Unie in de VN radicaal veranderde. Maar sinds de mislukte coup in de Sowjet-Unie lijkt Sjewardnadze zich weer gestort te hebben op de binnenlandse politiek van zijn land.

Meeste kansen

De twee kandidaten die de meeste kansen worden toegedicht, zijn de voormalige Egyptische minister van staat van buitenlandse zaken Boutros Boutros Ghali en prins Sadruddin Aga Khan, die twaalf jaar lang het VN-Hoge Commissariaat voor de Vluchtelingen leidde. Volgens Leurdijk zijn beiden „traditionele" diplomaten. Van hen hoeft geen van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad moeilijkheden te verwachten.

Boutros Ghali is een koptisch christen en was van 1977 tot dit jaar minister. Zijn belangrijkste wapenfeit is het Camp-Davidakkoord, dat de vrede tussen Israël en Egypte bezegelde. Een zwak punt van Boutros Ghali is zijn leeftijd: 68 jaar. Daardoor lijkt een tweede ambtstermijn al bij voorbaat uitgesloten.

De Egyptische ex-minister prijkt ook op het lijstje van zes kandidaten met wie de Afrikaanse landen PEREZ DE CUÉLLAR ... over drie maanden... campagne voeren. De Afrikanen hebben bij verschillende gelegenheden de post van Pérez de Cuéllar min of meer opgeëist. Zij betogen dat na drie Europeanen, een Aziaat en een Latijnsamerikaan het nu de beurt is aan een Afrikaan.

De Organisatie van Afrikaanse Staten (OAS) heeft de eigen zaak echter geen goed gedaan door zes kandidaten voor te dragen. De landen konden het niet eens worden over een gezamenlijke favoriet. Zwart-Afrika is bang dat de Arabier Boutros Ghali zich in de VN onvoldoende voor het zwarte continent zal inzetten.

Actieve campagne

De 58-jarige prins Aga Khan is in de VN zelf groot geworden. Onlangs deed hij nog van zich spreken als leider van de humanitaire VNacties in het Golfgebied. Geen van de andere kandidaten heeft zoveel internationale wortels als de prins, die een Iraans paspoort heeft, in Parijs is geboren, in Geneve woont en in de Verenigde Staten heeft gestudeerd.

Volgens Van der Stoel is prins Aga Khan iemand die als secretaris-generaal wel eens initiatiefrijker zou kunnen blijken dan zijn voorgangers. Tien jaar geleden was hij. ook in de race, maar toen stuitte hij op de Sowjet-Unie, die hem te pro-Amerikaans vond. Het is on-, duidelijk of Moskou er nog steeds zo over denkt.

Zowel de prins als Boutros Ghali voeren actief campagne. Dat dat niet langer als ongepast wordt beschouwd, zegt wel iets over het veranderde klimaat in de VN. Bescheidenheid en terughoudendheid zijn niet meer de hoogste deugden in de volkenbond.

Het staat allerminst vast dat een van de bovengenoemde kandidaten de baan, die jaariijks 195.000 dollar oplevert, krijgt aangeboden. Een onaanvaardbaar van een van de vijf permanente leden van de Veiligheidsraad is snel gegeven. Daardoor kunnen mensen als de Indonesische minister van buitenlandse zaken Ali Alatas, Zimbabwes minister van financiën Bernard Chidzero of de Costaricaanse oud-president Oscar Arias hun kansen zien stijgen.

Het is ook niet uitgesloten dat de Verenigde Naties onder de hoede komen van een vrouw. Zowel de naam van premier Gro Harlem Brundtland van Noorwegen als die van de Japanse Hoge Commissaris voor de Vluchtelingen, Sadako Ogata, is genoemd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.