+ Meer informatie

Israël kan top niet meer uit de weg

Nafthaniël (CIDI) noemt Syrische stap „heel positieve ontwikkeling"

8 minuten leestijd

APELDOORN/DEN HAAG — Voor premier Sjamir is er geen weg terug meer mogelijk. Door Syriës plotselinge ommezwaai behoren de lang door hem bepleite directe onderhandelingen met de Arabische landen tot een reële optie. Ook met de gisteren geïntroduceerde Franse 'truc' van het „niet meteen" op de agenda zetten van de kwestie-Jeruzalem is een van de laatste struikelblokken voor de samenstelling van een Palestijnse delegatie —voorlopig— opgeruimd.

„Er is geen enkele kracht meer die een vredesconferentie nog kan tegenhouden en Sjamir ziet dat in", schreef de Israëlische krant Hadasjot in een commentaar. „Een heel positieve ontwikkeling", zo schetst drs. R. Nafthaniël, directeur van het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI), de Syrische toestemming om directe onderhandelingen met Jeruzalem aan te gaan. Voor het eerst na de Egyptisch/Israëlische vredesgesprekken is het zover gekomen dat een belangrijk land als Syrië rechtstreeks met Jeruzalem wil praten. In feite betekent de stap van Damascus „een erkenning van Israël", aldus de CIDI-directeur.

Premier Sjamir van Israël heeft nog niet definitief „ja" gezegd tegen de vredesconferentie, beklemtoont Nafthaniël, die overigens geen ander antwoord verwacht. „Dit is voor Israël de unieke mogelijkheid bilaterale besprekingen aan te gaan met Arabische leiders. Israël heeft immers altijd rechtstreeks met Arabische leiders willen praten". Met andere woorden: Sjamir zou wat ongeloofwaardig overkomen als hij zich opeens zou terugtrekken.

Hand

Door het einde van de Koude Oorlog en de uitwerking van de Golfoorlog zijn de verhoudingen in het Midden-Oosten in een ander daglicht komen te staan. Nafthaniël vermoedt dat de Syriërs eieren voor hun geld kiezen nu de Sowjets niet langer een rol van betekenis spelen in de regio. Moskou was lange tijd de belangrijkste wapenleverancier en geldschieter van het regime-Assad, dat qua bloedigheid niet onderdoet voor dat van zijn Iraakse collega Saddam Hoessein.

In het Golfconflict bleek echter overduidelijk dat Washington het beleid in het Midden-Oosten bepaalt. Syrië „wedde op het goede paard" en koos voorzichtig voor het geallieerde kamp, wat in de Arabische wereld niet helemaal zonder risico's is. Dit had een niet negatief effect op de publieke opinie. Daarom doet Assad er alles aan om bij de Amerikanen zijn voetje wit te houden voor de nodige steun aan zijn land (dat hij wel van Noordkoreaanse Scudraketten maar niet van brood voorziet). Niet dat Damascus opeens Amerika hartelijk bemint. Assad maakt van de nood een deugd. Want „de hand die je niet kunt afhakken, kus je", typeerde de Frankfurter Allgemeine gisteren de dubbelzinnige opstelling van Assad.

Machtsvergroting

Een andere reden voor de 'welwillendheid' van Israels meest onverzoenlijke tegenstander is dat Syrië eindelijk zijn kans schoonziet om zeggenschap te krijgen over Libanon, inclusief de zuidelijke veiligheidszone die onder meer wordt gecontroleerd door het Zuidlibanese leger (SLA), dat door Israël wordt gesteund. „Syrië wil de baas zijn in het hele gebied en dat kan alleen door met Israël over vrede te praten", zegt Nafthaniël. Een ongetwijfeld prettige bijkomstigheid voor Assad is dat hij het pro-Israëlische Amerika kan gebruiken om bij voorbeeld de Golan-hoogte van Israël terug te vorderen.

Het feit dat Syrië wezenlijk vrede met Israël nastreeft, sluit immers niet uit dat Damascus tegelijkertijd zijn macht in het MiddenOosten wil vergroten. „President Assad wenst zijn positie te continueren. Maar hij kijkt er wel voor uit niet in dezelfde fouten te vervallen als Saddam Hoessein. Hij kiest goede bondgenoten en stelt zich behoedzaam op. Alleen door vrede met Israël te sluiten kan Assad, zo weet hij, zijn invloed uitbreiden. En per slot van rekening betekent een machtsvergroting van Syrië niet per definitie oorlog met Israël", aldus Nafthaniël. dent van Egypte Sadat die vrede met Israël sloot. Toch zal Sjamir diep in zijn hart weten dat de 'redelijkheid' van zijn aartsvijand wordl ingegeven door motieven die hij onmogelijk kan delen. De vrede van Sjamir is niet de vrede die Assad nastreeft.

Golan

Het grootste struikelblok tussen Israël en Syrië is de hoogte van Golan. Deze hoogvlakte is van enorme militair-strategische waarde voor de Israëliërs waarmee hun veiligheidsbeleid staat of valt. Zullen de Israëliërs de Golan-hoogte ooit prijsgeven en zo ja onder welke condities? Nafthaniël: „Israël is een democratie waar akkoorden worden bekrachtigd door het parlement. Hei vervelende is echter dat dit in Syrië niet het geval is. Assad kan bepalen of hij oorlog of vrede wil. In dat opzicht is het uiterst kwestieus of Israël bereid is de Golan-hoogte af te staan. Stel dat Assad opeens een kwade droom krijgt en Israël ondanks een vredesverdrag aanvalt. dan is Israels kans op de buffer van de Golan verkeken".

Deze onberekenbare factor in de Syrische opstelling is er de oorzaak van dat Israël slechts onder buitengewoon sterke garanties bereid zal zijn de Golan helemaal öf ten dele te verlaten. Nafthaniël plaatst er -ook dan- nog vraagtekens bij. Hij suggereert een alternatief: Israël geeft de soevereiniteit van de Golan-hoogte uit handen en huurt tegelijkertijd dit gebied terug van Syrië voor een periode van 99 jaar. Daarbij heeft Syrië weer de soevereiniteit op de Golan en krijgt Israël de garantie dat er gedurende 99 jaar niets ernstigs gebeurt".

Kredietgarantie

Nafthaniël ontkent suggesties in de pers dat Israël door Washington onder druk wordt gezet met een kredietgarantie van 10 miljard dollar. In september gaat Jeruzalem het Amerikaanse Congres vragen zich garant te stellen voor 10 miljard dollar ten behoeve van de integratie van joodse immigranten uit de Sowjet-Unie. De VS hebben Israël herhaaldelijk gemaand de bouw van nieuwe nederzettingen in de zogenaamde bezette gebieden te stoppen.

Een kredietgarantie voor de voortzetting van het nederzettingenbeleid en toch om de tafel willen zitten met Arabische partners die dit beleid niet bepaald toejuichen: is dit geen tegenstrijdige houding?

Nafthaniël vindt het „juist een van de meest opmerkelijke zaken" dat de Arabische eis om de nederzettingenpolitiek te stoppen opeens is verstomd. „Men heeft waarschijnlijk begrepen dat daarover met Israël op dit moment niet valt te onderhandelen". „Israël heeft steeds gezegd dat de kwestie van het opgeven van gebieden pas ter sprake komt op het moment dat de onderhandelingen echt zijn begonnen en geen minuut eerder. Tot die periode houdt de Israëlische regering zich het recht voor nederzettingen te bouwen, afgezien van het feit of dat verstandig is of niet".

Vertegenwoordiging

Ook de samenstelling van de Palestijnse delegatie aan een mogelijke vredesconferentie is een probleem. Om te voorkomen dat de kwestie van de Palestijnse vertegenwoordiging een breekpunt wordt, heeft Baker voorgesteld in eerste instantie alleen Palestijnen uit de Gazastrook en van de Westoever aan de besprekingen te laten deelnemen en in een later stadium een afgevaardigde uit Oost-Jeruzalem toe te laten. Maar Palestijnen die met Baker hebben gesproken zeiden er niet over te piekeren hun eis te laten vallen dat Oost-Jeruzalem bij de besprekingen wordt betrokken, ook al zou dat de mislukking van het Amerikaanse vredesinitiatief betekenen.

Nafthaniël vindt ten eerste dat het van de Palestijnen „historisch gezien heel dom" zou zijn niet te participeren in een vredestop. „Zij hebben altijd al kans gezien op cruciale momenten verkeerde beslissingen te nemen. Als zij nu weigeren aan de vredesonderhandelingen deel te nemen, lopen ze de kans dat die onderhandelingen plaatshebben zonder Palestijnen. Dat betekent dat er op lange termijn misschien vredesverdragen tot stand komen tussen Israël en zijn buurstaten, terwijl het Palestijnse vraagstuk nog niet is opgelost".

Jeruzalem

Israël wil alleen Palestijnen aan de onderhandelingstafel zien die geen banden met de PLO onderhouden. In tegenstelling tot de Israëlische regering is Nafthaniël van oordeel dat Palestijnen van de Westoever en Gazastrook die aan de onderhandelingstafel zullen plaatsnemen, best contacten met de PLO mogen onderhouden. „Per slot van rekening is de PLO een belangrijke factie op de Westoever en in de Gazastrook".

Nafthaniël vindt wel dat de Israëlische regering gelijk heeft als zij geen Palestijnen uit Oost-Jeruzalem accepteert „omdat ik Oost-Jeruzalem wezenlijk anders zie dan de Westelijke Jordaanoever of de Gazastrook, namelijk als integraal onderdeel van Israël". Om over deelname van de PLO uit Tunis maar te zwijgen, „want die heeft nog steeds een handvest dat streeft naar de vernietiging van Israël".

Israël probeert de schuld voor het mislukken van de vredesmissie te ontlopen door een oplossing van de gevoelige kwestie over te laten aan de Amerikanen. Op hen blijft daarom de taak rusten om een Palestijnse delegatie te formeren die de goedkeuring kan wegdragen van zowel de Palestijnen als Israël. Nu heeft de Franse minister van buitenlandse zaken, Roland Dumas, gisteren opeens van de Palestijnse voorman Faisal Hoesseini gedaan gekregen de kwestie van Jeruzalem „niet meteen" op de agenda van vredesonderhandelingen tussen Israël en zijn Arabische buurlanden te plaatsen. Daarmee lijkt, zo wordt gesuggereerd, een laatste struikelblok voor de samenstelling van een Palestijnse delegatie opgeruimd, wat echter niet betekent dat "Oost-Jeruzalem" niet een heet hangijzer blijft en vroeger of later de vredesbesprekingen alsnog kan blokkeren.

Stapje voor stapje

Intussen reageert de Israëlische bevolking met gemengde gevoelens op de nieuwe ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Nafthaniël: „Men is aan de ene kant positief en aan de andere kant wantrouwend. Vergeet niet dat wanneer een vredesconferentie in september of oktober bij elkaar zou komen, er in de tussentijd nog van alles kan gebeuren. Tussen een mogelijke "ja" van Israël en het vastleggen van een datum voor de conferentie, ligt een periode van enkele weken waarin zich nog wel heel benauwde momenten kunnen voordoen".

„Laten we tot slot ook nog even vaststellen dat we hebben te maken met een vredesconferentie waarbij alle partijen twee dagen bij elkaar zitten om vervolgens uit elkaar te gaan om in werkgroepen verder te praten over diverse oplossingen. En daar ligt nogal wat aan problematiek! Ik verwacht niet dat er binnen enkele maanden of jaren een pasklare oplossing tot stand komt. Slechts stapsgewijs worden er stapjes in de goede richting gezet. Al onderhandelend, worden er hier en daar concessies gedaan en zullen de partijen langzaam naar elkaar toegroeien. Maar wel langzaam!"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.