+ Meer informatie

"In onze gemeente zijn geen gehandicapten"

8 minuten leestijd

Brede grintpaden; een fraaie, maar schuin oplopende stoep; een te smalle deuropening: niet elk kerkportaal is even gemakkelijk te bereiken voor iemand in een rolstoel. En is hij of zij eenmaal binnen, dan ontbreekt meer dan eens een geschikte toiletruimte. Of een lift naar de bovenzaal. Ds. H. K. de Wilde, voorzitter van de stichting Kom Beter Binnen: "Met de toegankelijkheid van de Nederlandse kerkgebouwen is het belabberd gesteld. En dan druk ik me nog zwak uit."

"En óf onze kerk beschikt over een aangepast toilet", verklaarde de koster hem, "gaat u maar mee." Nieuwsgierig ging ds. De Wilde achter hem aan. Wat hij aantrof, was een ruimte die weliswaar geschikt was gemaakt voor rolstoelgebruikers, maar zo volstond met kratten en wc-rollen, dat zij daar geen gebruik meer van konden maken. "Er komen hier toch geen gehandicapten", verontschuldigde de dorpelwachter zich. Ds. De Wilde (74), zelf rolstoelgebonden: "Nee, dat is duidelijk."

Hij hoort het excuus vaker. "Wij hebben geen gehandicapten in onze gemeente", zeggen de mensen dan. Als ze het woord invaliden nog niet noemen. Maar mijn reactie is dan altijd: "Kijk nu eens een week lang om u heen of u iemand in een rolstoel ziet. De eerste week zie je geen rolstoeler. De tweede week -hé!- zie je er twee of drie. En na vijf weken lijkt het wel alsof ze gejongd hebben."

Ze zíjn er wel, wil ds. De Wilde maar zeggen. "In iedere kerkelijke gemeente. Alleen, ze hebben geen zin om een aparte plaats in te nemen. "Mevrouw, meneer", is het dan, "u bent van harte welkom, hoor. Belt u van tevoren even, dan leggen wij het plankier voor u neer." Resoluut: "Nou, zo iemand komt dus niet meer."

Maar het gaat hem niet alleen om de rolstoelgebruiker, zegt hij. Ook om de slechthorende, ook om de slechtziende. Is ons kerkgebouw toegankelijk voor hen? Zeker nu veel gemeenten vergrijzen? Tja, dan zegt men dat de kerkgang achteruitgaat. Maar als mensen ouder worden, wordt hun gehoor ook slechter. En als ze de dominee niet meer kunnen verstaan, komen ze ook niet meer. Terwijl een goede ringleiding dat kan voorkomen."

Niet zo best

Met de toegankelijkheid van de Nederlandse bedehuizen voor mensen met een lichamelijke of zintuiglijke beperking is het in het algemeen niet zo best gesteld, is de ervaring van de hervormde emeritus predikant uit Soest. Kennis van zaken kan hem niet worden ontzegd: al jaren is hij voorzitter van de Stichting Kom Beter Binnen (KBB). Deze van oorsprong Haagse stichting, sinds 1992 onderdeel van de Interkerkelijke Commissie Integratie Gehandicapten (ICIG), beijvert zich om "zo veel mogelijk kerken te adviseren in woord en daad om een betere toegankelijkheid te bewerkstelligen, zodat niemand hoeft te zeggen: Ik kan er niet in!"

Officieel zijn vijf denominaties bij het werk van KBB betrokken: de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland, de Evangelisch-Lutherse Kerk, de Christelijke Gereformeerde Kerken en de Remonstrantse Broederschap. Maar ook andere kerkgenootschappen steunen de stichting. "Het maakt ons niet uit", zegt ds. De Wilde. Met een brede lach: "Vrijzinnig of zwarte kousen, ze zijn allemaal welkom."

Zonder drempels

Voornaamste activiteit van KBB is het van provincie tot provincie in kaart brengen hoe toegankelijk protestantse kerkgebouwen zijn voor mensen met een handicap. Aanleiding was de landelijke KBB-actie "Kerken zonder drempels", die in 1995 van start ging. Om een indruk te krijgen van de mate van toegankelijkheid, stuurde KBB in dat jaar een vragenlijst naar 2532 kerkenraden van uiteenlopende signatuur. Ruim 35 procent reageerde: 934 kerken. Het merendeel wilde aan een uitvoerige inspectie wel meewerken.

Gemeenten behorend tot een bij de ICIG aangesloten kerkverband betalen niets voor het onderzoek; andere dienen 150 euro voor hun kerk of kerkelijk gebouw neer te tellen. "Een wat riskante werkwijze", zegt ds. De Wilde achteraf. "We zijn, op z'n zachtst gezegd, door de bodem van de kas heen."

Professionele bouwadviseurs voeren de inspecties uit. Om tot een min of meer eenduidige registratie te komen, hanteren zij de zogeheten internationale toegankelijkheidscode (ITS). Hiermee kan voor elk kerkelijk complex worden aangegeven welke voorzieningen aanwezig zijn. Bijvoorbeeld: hoe is de bereikbaarheid vanaf de openbare weg? Zijn er parkeerplaatsen voor mensen met een handicap? Hoe is de entree? Hoe staat het met niveauverschillen in het gebouw, zoals podia, drempels, hellingen en liften? Is er aangepast sanitair aanwezig? Is er gedacht aan ringleidingen, kerktelefoon en voorzieningen voor mensen met een visuele handicap? Kerken die aan alle eisen voldoen, mogen het rolstoelicoon, het ITS, bij de ingang hangen.

Genoeg te doen

In 1998 was de eerste studie klaar. "Onderzoek toegankelijkheid van protestantse kerken in Drenthe", heet het rapport. Het geeft duidelijk aan dat er nog genoeg te doen is. "Na de inventarisatie kan worden gesteld dat ruim de helft (56 procent) van de 72 bezochte kerkelijke gebouwen goed toegankelijk is", zo luidt de algemene conclusie.

De bereikbaarheid van de Drentse bedehuizen is, aldus het rapport, "over het algemeen goed." Over het onderdeel toegankelijkheid is het minder positief: bij de helft van de onderzochte kerken is die goed, bij 25 kerken matig en bij zeventien slecht. Van een slechte toegankelijkheid is bijvoorbeeld sprake als er drempels liggen die hoger zijn dan 10 centimeter, doorgangen zijn die smaller zijn dan de vereiste 85 centimeter en niveauverschillen die niet zelfstandig te nemen zijn.

De bruikbaarheid van de gebouwen laat eveneens "veel te wensen over." Dat blijkt onder meer daaruit dat "in de meeste kerken het liturgisch centrum op een podium ligt en slechts weinig kerken een voorziening hebben om dit hoogteverschil te overbruggen." Of uit het feit dat in maar 23 van de 72 kerken of zalen een aangepast toilet aanwezig is, waarvan bovendien slechts de helft voldoet aan de eisen beschreven in het Handboek Toegankelijkheid van de Chronisch zieken en Gehandicaptenraad (CG-Raad).

Brandveiligheid

Ook opstelruimtes voor rolstoelen ontbreken nogal eens: "Vooral bij de oudere kerken bestaat de inrichting uit vaste kerkbanken, die vaak op een verhoging staan. Deze zijn onbruikbaar voor rolstoelgebruikers. Die zijn dan genoodzaakt in het gangpad plaats te nemen, wat in strijd is met de brandveiligheid."

Ringleidingen, als die aanwezig zijn, vormen regelmatig een probleem. Vernietigend: "Bijna de helft van de ringleidingen werkt slecht en sommige helemaal niet." Een verklaring daarvoor geven de rapporteurs ook: "De aanleg van een goed functionerende ringleiding is specialistisch werk. Niet iedere installateur is ertoe in staat." Waarop het dringende advies volgt om bij de aanleg en controle de Nederlandse Vereniging voor Slechthorenden (NVVS) in te schakelen.

Van vijf provincies zijn de onderzoeken inmiddels afgerond: Drenthe, Overijssel, Flevoland, Utrecht en Limburg (drie kerken). De overige volgen binnenkort. "Alleen in Zuid-Holland moet het onderzoek nog van start gaan", weet voorzitter De Wilde. Hij verwacht eind dit jaar alles binnen te hebben. "Met een uitloop naar volgend jaar".

Irritaties

De reacties op de inspecties zijn "zeer verschillend", meldt het rapport over de provincies Overijssel en Flevoland. "De meeste beheerders herkennen het probleem van te hoge drempels en te smalle doorgangen wel, maar zijn zich niet bewust van de problemen veroorzaakt door bijvoorbeeld zware deurdrangers, het ontbreken van een ringleiding, van een groteletterliedboek of andere informatie in groteletterschrift voor slechtzienden, en van voldoende plaatsruimte voor een rolstoeler." Toch: "De bereidheid er wat aan te doen, is over het algemeen wel aanwezig."

Verbouw of nieuwbouw van een kerkgebouw of -zaal kan een aanleiding zijn om de situatie nog eens te bezien. "Al houden zelfs architecten zich niet altijd aan wat in het algemeen bouwbesluit is voorgeschreven", verzucht ds. De Wilde.

Zo nu en dan raken kerkenraden geïrriteerd, is zijn ervaring. Als de ringleiding ter sprake komt bijvoorbeeld. "Veel kerkbeheerders laten die aanleggen door, zeg maar, een bevriende elektricien. Het resultaat is vaak beroerd."

Om te voorkomen dat de eindrapporten ongebruikt in de la zouden verdwijnen, ging Kom Beter Binnen het wereldwijde web op. Vorige maand opende de stichting een geheel vernieuwde internetsite. Onderhouder ervan is ds. De Wilde, al wil hij zijn werk langzamerhand afbouwen. "Ik word oud", zegt hij. "Het wordt tijd dat anderen het van me overnemen." Peinzend: "We zouden eigenlijk een bureau moeten hebben, met jonge mensen die hier dagelijks mee bezig kunnen zijn."

Niet zonder trots neemt de 74-jarige plaats achter zijn -aangepaste- bureau met daarop zijn pc. "Hier, www.kombeterbinnen.nl. Heel simpel. Dubbelklik op een provincie op de kaart van Nederland, en je krijgt een compleet overzicht van alle kerken die aan het onderzoek hebben meegedaan. Wil je meer informatie, klik dan op "info" - en je hoort van ons."

Doopvont

Nu maar hopen, zegt ds. De Wilde, dat mensen de site zullen bezoeken. "En dat die hen wakker zal schudden: "Hé, mijn kerk staat er niet op!" Om vervolgens naar hun kerkenraad of synode te stappen." Kerken moeten toegankelijk zijn voor álle mensen, is zijn vaste overtuiging. "Een kerk die mensen niet kan toelaten omdat zij een handicap hebben, is verkeerd, is onbijbels bezig."

Leg hun geen strobreed in de weg, zegt hij. "En gelukkig zijn er voorbeelden te noemen van gemeenten waar iedereen metterdaad welkom is. Maar helaas ook van gemeenten waar dat niet zo is."

Hij zou er staaltjes van kunnen geven. "Twee jonge ouders, de moeder in een rolstoel. Ze wilden hun kind laten dopen, maar dan moest de doopvont worden verplaatst. En dat wilde de kerkenraad niet. Het echtpaar heeft niet laten dopen, maar is sindsdien ook nooit meer in de kerk gekomen.

En dat willen wij nu voorkómen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.