+ Meer informatie

Tsjechië wacht weer op Vaclav Klaus

Voor een paarse regering is het in Praag op zijn minst nog een lente te vroeg

6 minuten leestijd

Ze zijn wat ondergesneeuwd in de westerse media: de parlementaire verkiezingen in het land van president Havel. Maar vandaag en morgen gaat Tsjechië naar de stembus.

Waar zijn de tijden dat Tsjechoslowakije nog een prominente plaats in onze berichtgeving innam? Sinds de splitsing van Tsjechoslowakije op 1 januari 1993 is het rondom Tsjechië opvallend stil geworden. Tsjechië maakt een haast ingeslapen indruk.

Toegegeven, ook de Tsjechische Republiek kende in de afgelopen jaren onfrisse corruptieaffaires, incompetente ambtenaren, afgetreden ministers, verdwenen gelden, verdachte winsten en schandalen in de kringen van de "high society". Al deze affaires werden weliswaar braaf door de Tsjechische pers verslagen, maar zij waren meestal niet opwindend genoeg om tot wereldnieuws uit te groeien.

Gemeten naar westerse maatstaven begint Tsjechië een normaal land te worden. Politieke stabiliteit is troef en ook in economisch opzicht gaat het de republiek voor de wind. De inflatie bedraagt een kleine tien procent op jaarbasis. Hetzelfde geldt voor de werkloosheid, die momenteel in de buurt van de 3 procent van de beroepsbevolking ligt. De buitenlandse schulden, waaronder de meeste Oost-Europese landen zwaar gebukt gaan, bleven hier binnen de perken. De staatsbegroting vertoont zelfs een surplus. Tsjechië beschikt bovendien over aanzienlijke deviezenreserves. Kortom, Tsjechië blijkt de beste leerling van de transformatieklas te zijn.

Klaus, Bolkestein

Deze en andere wapenfeiten speelden in de verkiezingscampagne van de partijen die sinds vier jaar samen een centrum-rechtse coalitie vormen, een belangrijke rol. De coalitie wordt aangevoerd door de ODS (Democratische Burgerpartij) van premier Vaclav Klaus en beschikt in het parlement over een comfortabele meerderheid. Klaus is een vermaard econoom en bijna de helft van de ministeriële posten in zijn 'no-nonsense regering' wordt door economen bekleed.

Niemand twijfelt aan zijn deskundigheid, zelfs zijn politieke opponenten niet. Klaus publiceert boeken, schrijft commentaren en analyses, speelt behoorlijk tennis en houdt van opvallende stropdassen. Verder is hij de zuinigheid zelve. Hij is een uitstekend spreker, communiceert gemakkelijk, maar is ook scherp en arrogant. In zijn wijze van optreden doet hij sterk denken aan Frits Bolkestein, zijn politiek voorbeeld is Margaret Thatcher met wie hij goed is bevriend. Wellicht nog meer dan Bolkestein beschikt Klaus over de gave ingewikkelde dingen in eenvoudige bewoordingen aan de bevolking uit te leggen.

In de verkiezingen van 1992 haalde de ODS 29,7 procent van de stemmen en werd met 76 afgevaardigden verreweg de grootste fractie in het 200 zetels tellende parlement. Met de slogan "Wij hebben bewezen dat wij het karwei aankunnen" en met de duif als symbool zal Klaus de verkiezingen winnen. In de laatste opiniepeiling voor de verkiezingen, ruim een week geleden, luidde de prognose dat de ODS tussen 22 en 24 procent van de stemmen behaalt. Zo een uitslag zou weliswaar op een gevoelig verlies duiden, maar niet op een catastrofale nederlaag. De ODS is echter optimistisch. De partij heeft een goede campagne achter de rug en hoopt op ten minste 30 procent van de stemmen uit te komen.

De coalitiegenoot van de ODS, de ODA (Democratische burgeralliantie) van Jan Kalvoda, heeft een partijprogramma in dezelfde liberaal-conservatieve geest. De partij heeft zich in het politieke sprectrum van Tsjechië rechts van de ODS geprofileerd. Met de leuze "Kies met de rechterhand" hoopt de ODA haar positie ten opzichte van de vorige verkiezingen (5,9 procent van de stemmen) verder uit te bouwen, hetgeen volgens de verwachting zal lukken.

Dan is er nog de Christen Democratische Unie - Tsjechoslowaakse Volkspartij, de KDU-CSL van Josef Lux, een echte centrum-rechtse partij, die eveneens aan de huidige regering deelneemt. In 1992 stemden 6,3 procent van de Tsjechen op deze partij. Hun aantal wordt ditmaal waarschijnlijk aanzienlijk groter.

Anti-Duits

Van de rechtse partijen zullen verder alleen de extreem-nationalistische republikeinen (SPR-RSC) de kiesdrempel van 5 procent halen. De partij, geleid door Miroslav Sladek, is een smet op het blazoem van de Tsjechische democratie. Er wordt gevreesd dat het kiezersaantal van deze partij verder is toegenomen.

De extremist Sladek, die provocerende acties geenszins schuwt, heeft zich voor de verkiezingen opvallend rustig gehouden en speelde vooral in op de Tsjechische anti-Duitse gevoelens. Ze werden vlak voor de verkiezingen aangewakkerd door enkele boude uitspraken van de Beierse CSU-politici Waigel en Stroiber tijdens de dagen van de Sudetendeutsche Landsmannschaft (SL) in Neurenberg. De SL is een organisatie waarin een deel van de uit Tsjechoslowakije verdreven Sudeten-Duitsers zich heeft verenigd. Zij eist het recht op terugkeer, de status van een "nationale groep" en verregaande autonomie. Sladek beschuldigt Klaus en Havel voortdurend dat zij Tsjechië aan Duitsland verkwanselen.

In zijn wekelijkse radiotoespraak deed president Havel een dringend beroep op het gezonde verstand van de Tsjechische bevolking om vooral niet te stemmen op de ,,extremistische partijen met hun simpele ideologische propaganda en fundamentalisme". Havel noemde deze partijen weliswaar niet met naam en toenaam, maar elke Tsjech weet goed welke partijen de president als extremistisch beschouwt.

Behalve de Republikeinen is het aan linkerzijde de Communistische Partij van Tsjechië en Moravië (KSCM) met als voorzitter Miroslav Grebenicek. De Tsjechische communisten zijn anti-westers, tonen aversie jegens de hervormingen en voelen sterke verwantschap met de Russische communisten van Gennadi Zjoeganov. Ofschoon de communisten geïsoleerd zijn, beschikken zij over een toegewijde aanhang. In 1992 vormden zij met andere verwante partijen het zogenaamde Linkse Blok en behaalden ruim 14 procent van de stemmen. Zover zal het deze keer niet komen.

Het Links Blok gaat afzonderlijk de verkiezingen in. Deze meer verlichte ex-communisten uit de tijd van Dubcek zijn vrijwel kansloos om boven de kiesdrempel uit te komen. Toch hopen zij drie procent van de stemmen te halen. Hetzelfde kan worden gezegd van een negental andere kleine partijtjes, onder welke de Vrije Democraten (SD-LSNS) van Jiri Dienstbier, een voormalig dissident.

Rondrijdende bus

Rest de CSSD, de sociaal-democraten van Milos Zeman met hun verkiezingsleuze "Menselijkheid tegen egoïsme", die duidelijk gericht is tegen het liberaal-conservatieve gedachtengoed van de ODS van Klaus. De CSSD is een fatsoenlijke linkse partij met een onomstreden verleden. Zeman weigert categorisch elke samenwerking met de communisten. In de verkiezingsstrijd die hij maandenlang vanuit een rondrijdende bus voerde, toonde de partijleider zich een geduchte concurrent van Klaus. De CSSD maakte onder zijn leiding een ware sprong voorwaarts van een schamele 6,5 procent in 1992 naar de voorspelde 20 procent nu.

Zeman weet de zwakke plekken van de regering-Klaus feilloos bloot te leggen: ontoereikende huisvestingspolitiek, probleem van de stijgende criminaliteit, fouten in de privatisering. Een vaak gehoord argument voor een socialist alleszins begrijpelijk- luidt dat de ODS nauwelijks oog heeft voor de noden van de sociaal zwakkeren in de samenleving.

De huidige regeringscoalitie is niettemin zeker van haar overwinning en zal haar beleid voortzetten. Interne verschuivingen zijn uiteraard niet uitgesloten. Ditmaal misschien iets minder van de ODS en iets meer van de christen-democraten, terwijl meer stemmen voor de ODA de politieke balans in de coalitie weer in evenwicht kunnen brengen. Stel dat Zeman, die onlangs 50.000 rode rozen in Praag op straat uitdeelde, toch wint. Wat dan? In dat geval komt Tsjechië echt in de problemen, aangezien de CSSD thans met niemand zou kunnen of willen regeren. Daarom wachten de Tsjechen op Klaus. Voor een paarse coalitie is het in Praag nog echt een regeringsperiode te vroeg.

De auteur doceert Eigentijdse Geschiedenis van Midden- en Oost-Europa aan de Universiteit van Groningen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.