+ Meer informatie

In Groningen heerst de orgelkoorts

Op het leeggelopen platteland schreeuwen historische orgels om restauratie

4 minuten leestijd

Groningen heeft op dit moment de orgelkoorts flink onder de leden. Men restaureert, renoveert, inventariseert, houdt open dagen, concerten en festivals. Begrijpelijk, want nergens anders zijn zo veel waardevolle orgels op een kluitje bijeen te vinden als juist in Groningen. We kunnen overigens zeer content zijn met al die aandacht voor het voor kort stond het er met dat orgelbestand Groningse orgel. Want tot niet best voor.

Lange tijd kampte men in Groningen met ontvolking van de dorpen. Met ook als gevolg dat diverse historische kerkgebouwen in de problemen kwamen. Verwaarlozing van de bedehuizen nam hand over hand toe en orgels stonden meer en meer op instorten. Weliswaar paste men hier en daar een noodgreep toe, maar van een grondige aanpak was jarenlang geen sprake.

Zorgen over dit orgelbestand leidden tot oprichting van de Stichting tot Behoud van het Nederlandse Orgel, die zich sindsdien het lot van vele instrumenten aantrok. De Stichting Oude Groninger Kerken ontfermde zich in datzelfde opzicht over de kerkgebouwen.

Eenum
De laatste tijd strekken de zorgen van de Stichting Oude Groninger Kerken zich ook uit over de orgels in de kerkgebouwen die aan haar hoede zijn toevertrouwd. Een gewichtige taak, want bij de restauratie van een historisch orgel komt nogal wat kijken. Dank zij de inspanningen van de Stichting Oude Groninger Kerken kwam onlangs de restauratie van het orgel te Zeerijp gereed. Een vervolg kwam in de restauratie van de orgels van Eenum en Godlinze. Het Arp Schnitger-orgel in de Hervormde kerk te Eenum, daterend uit 1704, en het van dezelfde orgelmaker afkomstige orgel te Godlinze, waren er beide zo deerniswekkend aan toe dat voor sloop zou moeten worden gevreesd. Het is een wonder dat beide instrumenten desondanks zijn gerestaureerd. Vermeldenswaard is dat de Stichting Oude Groninger Kerken, wat de financiƫle kant van de zaak betreft, gesteund werd door vele particuliere giften en talloze bijdragen van fondsen en allerlei instellingen.

Kantens
Het orgel van de dorpskerk te Kantens heeft een geheel eigen geschiedenis. Al vele malen hing het voortbestaan van dit orgel aan een zijden draadje. Berend Huss bouwde het in 1660. Hij was waarlijk niet de eerste de beste. Huss was leermeester van niemand minder dan Arp Schnitger.

In 1817 werd de inventaris van de kerk geveild wegens faillissement. Koning Willem I liet onder meer dit orgel kopen en gaf het, tot verwondering van velen, terug aan de kerk. Koning Willem I zorgde er bovendien voor dat het uiterst vervallen instrument in 1822 werd gerestaureerd. J. Timpe voerde deze klus uit en maakte een nieuwe windlade voor het Hoofdwerk, waarop hij het belangrijkste deel van het oude pijpwerk plaatste. Helaas werd toen het Rugwerk, dat de broer van Johannes Huss in 1667 er aan had toegevoegd, niet weer van de nodige stemmen voorzien.

Ook bij de jongste restauratie, die onlangs werd voltooid (het instrument had daarvoor dertig jaar lang gezwegen), werd om financiƫle redenen dit Rugwerk niet in oude staat hersteld. Maar mogelijk geschiedt dat binnenkort.

Decentralisatie
In Groningen heeft men in elk geval de smaak te pakken. Of alle gekoesterde plannen werkelijkheid zullen worden, hangt van tal van factoren af. De nieuwe decentralisatie van Monumentenzorg dreigt bij voorbeeld al roet in het eten te gooien voor het meerjarenplan dat men heeft opgesteld. Er zullen voortaan geen afzonderlijke gelden voor orgelrestauraties beschikbaar zijn. Men is dus afhankelijk van burgerlijke gemeenten. En of de heren daar altijd even veel interesse op kunnen brengen voor restauratie van een kerkorgel? Laten we ze op voorhand het voordeel van de twijfel nog maar even gunnen...

Maar die vraag is wel van belang, want de gemeenten zijn in de provincie Groningen niet groot en het bezit aan historische orgels is er omvangrijk. Het zou te betreuren zijn wanneer er op dit moment, waar er van een opleving gesproken mag worden, weer historische orgels tussen wal en schip zouden geraken.

In de kerk van Niehove bij voorbeeld staat een orgel uit omstreeks 1575, dat dringend aan restauratie toe is, maar dat daar tevens nog lang op zal moeten wachten. Particuliere initiatieven kunnen hier een grotere rol gaan spelen dan menigeen denkt.

Wachtenden
Ook de Hervormde kerk in 't Zandt bezit een instrument dat deerlijk in verval is geraakt, maar waar lange tijd geen mens naar om leek te zien. Gelukkig heeft men daar nu wel plannen om tot herstel van dit unieke instrument uit 1662 te komen.

Het verhaal hoeft niet geheel in mineur te eindigen. Want Groningen heeft zich de afgelopen jaren op dit gebied van zijn beste zijde laten zien. Denk maar aan de restauraties in Zeerijp, Kantens, Midwolde, Eenum en Godlinze, en natuurlijk aan de stad Groningen met haar beroemde Martinikerkorgel.

Inmiddels heeft de Stichting Oude Groninger Kerken ook een commissie ingesteld bestaande uit de orgelhistoricus Victor Timmer en de organisten Stef Tuinstra, Peter Westerbrink en Jaap Brouwer. Zij zullen toezicht houden op de reeds gerestaureerde orgels en willen bevorderen dat deze regelmatig op deskundige wijze worden bespeeld.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.