+ Meer informatie

"dag van schande"

8 minuten leestijd

Op 7 december 1941 vielen de Japanse marine en luchtmacht de Amerikaanse vloot bij Pearl Harbor aan in een poging deze in één klap te vernietigen. Maar in plaats van uitschakelen was er sprake van -inschakelen: Pearl Harbor werd het startpunt van de Amerikaanse deelneming , .„

aan de Tweede Wereldoorlog. „Een onuitgelokte, beschamende aanval, die voor altijd een dag van schande zal blijven", reageerde de Amerikaanse president Roosevelt op het nieuws van de aanval. Voor altijd een dag van schande dus. Hoe moet zoiets na 50 jaar herdacht worden ? Zowel in de VS als in Japan is maanden ijverig gediscussieerd over het hoe en waarom van een herdenking. De twee tegenstanders van weleer onderhouden nu belangrijke economische betrekkingen, dus waarom die relatie, die door het Japanse handelsoverschot met de VS toch al gespannen is, op deze manier nog meer onder spanning gezet? Veel Amerikaanse kranten floreren dank zij advertenties, door Japanse bedrijven aangeleverd. "Vijfig jaar Pearl Harbor" is dan ook maar door sommige van die dagbladen als "non-item" aan de kant geschoven. 7.0 niet door de Amerikaanse overheid. De 'slag' wordt op de Hawaï-eilanden in een vierdaagse bijeenkomst herdacht. Onenigheid bestond er echter over de aanwezigheid van Japanners bij de herdenking. Maar wie gezamenlijk iets wil herdenken, moet daarop wèl dezelfde kijk hebben en daar schort het rond Pearl Harbor nog aan. Is voor de Amerikanen de Japanse aanval een historische laffe daad, de Japanners zelf leggen nog steeds zware verantwoordelijkheid bij de Amerikanen, die hen met hun handelsboycot dreigden te wurgen. „Een dolk op onze keel", noemde admiraal Jamamoto de Amerikaanse vlootconcentratie in een brief wkarin hij zijn (ook in Japan omstreden) aanvalsplan verdedigde.

Door VS uitgelokt f

Is er rond Pearl Harbor ruimte voor verschillende historische visies? Anders gezegd: Hebben de VS inderdaad Pearl Harbor indirect zelf uitgelokt?

„Die Amerikaanse boycot was natuurlijk een reactie op wat Japan zelf ontketend had", aldus dr. J. A. M. M. Janssen, hoofd van de sectie luchtmachthistorie bij de Koninklijke Luchtmacht in Den Haag, en drs. R. de Winter, verbonden aan hetzelfde instituut. „De bezetting van Mantsjoerije en China als onderdeel van Japans streven naar hegemonie in Zuidoost-Azië, werd niet geslikt. Maandenlang is onderhandeld om tot een vergelijk te komen". En ter illustratie daarvan: nog (vlak) na de aanval werden twee Japanse onderhandelaars in Washington ontvangen...

Dat neemt niet weg dat een wurgend embargo de Japanners intussen zwaar onder druk zette. Dr. G. Teitler, hoogleraar aan het Koninklijk Instituut voor de Marine (KIM) in Den Helder: „Als je een kat in het nauw drijft, moet je er rekening meehoudeh dat-ie rare sprongen maakt. De Britten, Amerikanen wisten dat als je Japan op deze manier klem zet, er wat moest gebeuren. Of ze kruipen in hun schulp of ze maken een sprong voorwaarts. De Japanners móesten kiezen".

Verwijfd volk

„Op dat moment ging ook een verschil in waarneming meespelen", aldus Teitler. De VS konden zich namelijk niet voorstellen dat Japan een oorlog zou beginnen. Washington redeneerde simpelweg: wij zijn groter, wij zijn sterker, Japan kan niet winnen, dus zullen ze geen oorlog aandurven. De Japanners hadden daar een ander idee over. Het land koesterde het beeld van een verwijfd westers volk. Zij, de Japanners, waren de enigen die vechtlustig genoeg waren om risico's te nemen, meenden ze. Japan wist ook wel dat het een lange oorlog zou verliezen, ze waren niet gek. Hun gedachtengang was: als je de eerste klap zó hard uitdeelt, nebben die westerlingen geen ruggegraat meer om het op een lange oorlog te laten aankomen".

Het verrassingsaspect van de aanval heeft intussen al voor heel wat gespeculeer gezorgd. Hoe was het mogelijk dat de Amerikanen zich op die zondagmorgen zo lieten verrassen!? Teitler: „Het is altijd moeilijk om een hoge staat van paraatheid lang vol te houden. Men wist heel goed dat de aanval ook op Pearl Harbor kon gebeuren, maar om dan maand in maand uit een hoge staatvan paraatheid te handhaven, dat was praktisch niet mogelijk".

Van de hand van de Amerikaanse journalist William Honan verscheen dit jaar een biografie van Hector Bywater. Deze specialist op het gebied van militaire strategieën in de Pacific zou, zo luidt de stelling van Honan, de Japanners het idee hebben aangereikt om de Amerikaanse marine bij Pearl Harbor via een verrassingsaanval uit te schakelen. Op die manier, zo schreef Bywater in zijn boek "The Great Pacific War" uit 1925, zou Japan zich van verdere veroveringssuccessen in Azië kunnen verzekeren. De latere opperbevelhebber van de Japanse Keizerlijke Marine, admiraal Isotoekoe Jamamoto, was in die tijd mari

De Japanse aanval op Pearl Harbor: 7 dec. 1941
Doordat een Japanse vloot de verrassinssasnvat uitvoerde op de Amerikaanse marInebasis Pearl Harbor, werden de Verenigde Staten rechtstreeks betrokken b| de Tweede Wereldoorlog. Japanse vloot: ^^ *~ 6 vliegdektnoederschepen mei 414 vliegtuigen, 3 kruisers, 9 (orpedojagsrs, 3 onderzeeboten. Commando-leider; Admiraal Isoroku Yamamolo. VERLIEZEN Aan V.S.-zijde 2.403 Amerikanen gedood, 188 vliegtuigen vernietigd. 18 oorlogsschepen zonken oi werden beschadigd en 3 kruisers werden beschadigd. Aan Japanse zijde: 185 doden, onderzeeboten en 29 vliegtuigen vernietigd. Route naar Pearl Harbor: Vertrek vanuil Japan op 25 november. Oe vliegtuigen vertrokken op een alstand van bijna 400 km ten noorden van Hawaii, Japans "Zero" gevechtsvliegtuig Ingezet bij de aanval op Pearl Harbor. DA was In 1941 het meest geavanceerde gevechtsvliegtuig. ne-attaché op de ambassade in Washington en zou Bywaters aanvalsmodel nooit meer zijn vergeten. De twee hebben zelfs nog intensief contact met elkaar gehad. Hebben de VS Pearl Harbor zelf als aanvalsdoel aangedragen?

„Iederéén wist toch dat Pearl Harbor van cruciaal belang was?" reageert Teitler. „Een legercommandant van het KNIL zei al in 1924 dat men zich in Indië geen zorgen hoefde te maken. Japan zou volgens hem pas gevaarlijk worden als het eerst een aanval op Pearl Harbor met succes zou hebben uitgevoerd". Van meer betekenis achten Janssen en De Winter de Britse luchtaanval met torpedo-vliegtuigen op de Italiaanse vloot, die op 11 november 1940 in de haven van Tarente werd uitgeschakeld. Een jaar voor "Operatie Z" was het succes van een soortgelijke operatie —een verrassingsaanval op de vloot in plaats van een 'klassieke' zeeslag met slagschepen— al aangetoond.

Geen gezeur over opperbevel

De werkelijke reden waarom Pearl Harbor voor de Japanners zo'n succes kon worden, ligt volgens Teitler niet in het verrassingsaspect, maar in de gebrekkige bevelsverhoudingen op Hawaï. De VS hadden die niet goed vastgelegd. „Marine en leger hielden elkaar niet op de hoogte van wat ze deden, ze hadden compleet andere systemen van luchtverdediging, van verkenning etc. Zulke omstandigheden zijn natuurlijk een open deur voor de vijand. Dat is dan ook precies de reden waarom Pearl Harbor zo'n indruk heeft gemaakt op de Amerfkanen. Ik denk dat dit de Amerikanen nog altijd dwars zit. Hier ligt dan ook een van de belangrijkste lessen voor toen en later: dat als het in een bepaald gebied tot een militaire operatie komt, je geen gezeur moet krijgen over wie het opperbevel voert".

Wat de Amerikanen ook flink heeft, opgebroken, is hun onderschatting van Japans militaire capaciteiten. De Winter: „Er bestonden hier veel misvattingen over Japan. Zo dacht men dat Japanners door de scheve stand van hun ogen niet goed zouden kunnen vliegen en richten. Wetenschappers voerden aan dat Japan door een tekort aan vitamine C tijdens nachtelijke operaties minder goed zouden kunnen zien".

Intussen overtrof het land in technologisch opzicht het Westen. Een voorbeeld daarvan zijn de bij Pearl Harbor ingezette vliegtuig-torpedo's. Teitler: „Vanwege het ondiepe water in de haven van Pearl was het een prestatie van de eerste orde om de torpedo's vanuit een vliegtuig via een een duik onder water op de romp van de Amerikaanse schepen los te laten zonder dat ze in d^ modder bleven steken. Verder was meteen onloochenbaar vastgesteld dat het vliegkampschip de ruggegraat van de slagvloot zou worden. Daar bleef lange tijd . twijfel over vanwege allerlei deelbelangen tussen de marine en de luchtmacht. Er waren al veel proeven genomen en het denken over vliegkampschepen was wijdverbreid, maar de echte proef op de som kwam pas met de opmars van Japanse vliegkampschepen ".

Japanse fouten

Waren Japans successen verrassend, de fouten die het land maakte bij "Operatie Z" bleken uiteindelijk doorslaggevend.

Teitler: „De Japanners maakten een geweldige beoordelingsfout door zich uitsluitend te concentreren op de Amerikaanse (slag)schepen en vliegtuigen. Achteraf gezien was dat duidelijk "korte-termijndenken", de aanval had veel meer effect gehad als ze zich meer op de olievoorraden, de haveninstallaties en op allerlei andere basisfaciliteiten zou hebben gericht. Want dan hadden de Amerikanen niets anders kunnen doen dan terugvallen op de 'dichtstbijzijnde' basis, en dat was oij het verafgelegen San Diego, aan de (Californische) westkust".

Maar ook die oriëntatie op Amerika's schepen bleek niet geheel volgens plan te verlopen. De Winter: „Normaliter lagen de meeste Amerikaanse vliegdekschepen op zondag in de haven voor anker en Japan rekende ook deze keer daarop. Dat dit deze keer niet het geval was —de schepen bevonden zich op zee— was funest omdat juist die vliegdekschepen bij de Amerikaanse tegenaanval (denk aan de slag bij Midway, in 1942) een grote rol zouden gaan spelen".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.