+ Meer informatie

Eczeem zonder hormonen te lijf

Nieuwe generatie medicijnen pakt huidaandoening aan door remming van ontstekingsstoffen

6 minuten leestijd

Er zijn twee nieuwe medicijnen tegen atopisch eczeem in aantocht. Het gaat deze keer niet om het zoveelste zalfje op basis van bijnierschorshormonen, maar om twee hormoonvrije producten. Ze zijn effectief en hebben weinig bijwerkingen. Goed nieuws dus voor mensen die tobben met eczeem. Minder goed is dat de twee producten in vrijwel alle westerse landen al op de markt zijn, behalve in Nederland. Al scheelt dat wel veel geld.

"In de VS zijn de tubes met de nieuwe middelen niet aan te slepen", zegt dermatoloog in opleiding Edwin van Leent, werkzaam in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Het gaat om twee medicijnen met de exotische namen pimecrolimus (merknaam Elidel, fabrikant Novartis) en tacrolimus (merknaam Protopic, fabrikant Fujisawa). Van Leent deed onderzoek naar -onder meer- de twee nieuwe middelen tegen eczeem en promoveert morgen op de resultaten daarvan aan de Universiteit van Amsterdam.

Atopisch of constitutioneel eczeem is een veelvoorkomende aandoening. Zo'n 400.000 Nederlanders hebben er last van en de meeste patiënten zijn jonger dan twintig jaar. De gangbare aanpak is een behandeling met hormoonzalf op basis van corticosteroïden (bijnierschorshormonen). Een therapie die vanwege de bijwerkingen bij veel patiënten op bezwaren stuit.

De ontwikkeling van de twee nieuwkomers is opmerkelijk, want jarenlang is er niet veel gebeurd aan het eczeemfront. Pimecrolimus en tacrolimus worden geproduceerd door schimmels. Ze zijn verwant aan antibiotica. De antibiotische werking stelt echter niet veel voor. Wel hebben beide middelen een sterk ontstekingsremmend effect.

Helpercellen

Bij mensen met atopisch eczeem is er een ontsporing in de uitrijping van bepaalde witte bloedcellen, de zogeheten Th1- en Th2-helpercellen. De balans tussen die twee is verstoord en er is een overmaat aan uitgerijpte Th2-cellen. Dat verschijnsel treedt al op zeer jonge leeftijd op. Daardoor komen er ontstekingsstimulerende stoffen vrij, zogeheten cytokinen. Dat gebeurt onder invloed van allergene stoffen van buitenaf, zoals huisstof, stuifmeel, melk en pinda's. Die kunnen leiden tot een abnormale ontstekingsreactie in een bepaald huidgebied. Tacrolimus en pimecrolimus remmen de aanmaak van deze cytokinen.

"Je doet dus niets aan de oorzaak, maar je voorkomt de productie van stoffen die zorgen voor roodheid, zwelling en vooral jeuk. Corticosteroïden remmen de afweer op een andere manier en veel breder. Ze hebben ook meer bijwerkingen, zoals het dunner worden van de huid. Een ander nadeel is dat er gewenning van de huid optreedt en er dan hogere doses nodig zijn. Veel mensen willen deze middelen daarom niet meer gebruiken", aldus Van Leent.

Eerste onderzoek

Met pimecrolimus (Elidel) is in het AMC het eerste onderzoek ter wereld gedaan bij veertig eczeempatiënten. "Op de ene eczeemplek van de patiënt smeerden we de nieuwe crème, op de andere een nepcrème. Zo konden we het effect vergelijken. Uit dit onderzoek bleek onder meer dat twee keer per dag smeren het beste resultaat geeft. De eczeemplekken verbeterden met zo'n 70 procent in drie weken." Later volgde een grote Europese studie in diverse medische centra met honderden patiënten, ook kinderen, die de positieve uitkomsten bevestigde.

Ook de effectiviteit van tacrolimus (Protopic) is onderzocht in een Europese studie met 300 patiënten waaraan Van Leent eveneens heeft deelgenomen. Daarbij werd aan de patiënten en de behandelaars gevraagd hoe zij het eczeem beoordeelden na drie, zes en twaalf maanden vanaf het begin van de behandeling. Na drie maanden smeren werden "goede tot uitstekende" resultaten vastgesteld bij de helft van de deelnemers. Na een jaar had 85 procent er baat bij. De huidige hormoonzalven zijn volgens Van Leent weliswaar iets effectiever, maar aan de veiligheid van Elidel en Protopic kunnen ze niet tippen.

Vergelijkend onderzoek tussen de twee nieuwe middelen heeft nog niet plaatsgehad, maar dat zal in de VS wel snel gebeuren nu beide medicamenten daar al enige tijd op de markt zijn, verwacht Van Leent. "We hebben in het AMC wel met beide middelen afzonderlijk onderzoek gedaan. Daarbij kregen we de indruk dat Protopic, een vette zalf, iets krachtiger werkt dan Elidel, een minder vette crème. Protopic geeft echter ook wat vaker aanleiding tot een brandend gevoel in de huid tijdens de eerste dagen van de behandeling, de belangrijkste bijwerking van beide middelen. Van de Protopic-gebruikers heeft ongeveer de helft er last van en van de Elidel-gebruikers ongeveer eenderde. Het is echter geen bijwerking die zo vervelend is dat patiënten daarom de behandeling staken."

Elidel-crème heeft volgens Van Leent het voordeel dat het wat prettiger in het gebruik is. "Daar staat tegenover dat het meer mensen lukt om met uitsluitend Protopic-zalf het eczeem in toom te houden, terwijl patiënten die Elidel gebruikten soms tijdelijk moesten terugvallen op een hormoonzalf als het eczeem in intensiteit toenam."

Het kleine verschil in effectiviteit tussen beide middelen kan volgens Van Leent onder meer te maken hebben met de zalf- of crèmebasis van het desbetreffende product. "Omdat atopisch eczeem doorgaans een droge huidziekte is, is de basis van een zalf iets geschikter dan een crème. De twee fabrikanten brengen momenteel nog maar één variant op de markt, maar dat zal in de nabije toekomst mogelijk veranderen."

Beide producten zijn wereldwijd al door zo'n 10.000 mensen in onderzoeken gebruikt en de effectiviteit is dus goed onderzocht. Van Leent vindt het echter nog te vroeg om te stellen dat beide stoffen goede eerstekeuzemiddelen voor patiënten met atopisch eczeem zijn. "Ze hebben die potentie wel in zich. Als de middelen zich na verloop van tijd bij grootschalig gebruik hebben bewezen, hebben we een prima alternatief voor hormoonzalven in handen."

Verkrijgbaarheid

In de VS is Protopic al bijna twee jaar op de markt en Elidel bijna een jaar. In Europa is Protopic inmiddels overal op recept verkrijgbaar en sinds vorige week is het middel ook in Nederland toegelaten voor kinderen vanaf 2 jaar (sterkte 0,03 procent) en volwassenen (sterkte 0,1 procent). Elidel is eveneens voor dezelfde categorieën in veel Europese landen verkrijgbaar en wordt naar verwachting medio volgend jaar in Nederland geregistreerd. Van Leent noemt het wel sneu dat ons land, waar het eerste onderzoek met Elidel heeft plaatsgehad, de hekkensluiter is als het gaat om toelating. "Onze expertise heeft ervoor gezorgd dat wij de studie hebben opgezet, maar we zijn een klein land met een kritische overheid en een nadelig systeem voor de vergoeding van nieuwe medicijnen. Dat heeft dus gevolgen voor de introductie."

Protopic is dan wel toegelaten in Nederland, het is echter nog niet in de handel. De fabrikant wacht daar waarschijnlijk mee totdat de vergoedingsregeling rond is. Daarover buigt zich momenteel het College voor Zorgverzekeringen. De uitkomst van dat beraad is nog in nevelen gehuld. In Duitsland kost een tube met 30 gram Protopic 0,1 procent ongeveer 54 euro. Voor de fabrikant dus een tube met een gouden randje.

Voor meer informatie over de nieuwe middelen (o.a over de verkrijgbaarheid): Vereniging voor Mensen met Constitutioneel Eczeem (VMCE), Speelkamp 28, 3831 PE Leusden, tel. 026-3514160 (www.vmce.nl).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.