+ Meer informatie

„Als dit nu nog erger wordt, dan zeg ik: jongens, sluiten de tent"

Steeds verdergaande bezuinigingen brengt psychiatrie in het nauw

9 minuten leestijd

In de afgelopen weken vond er in het kamp van de geestelijke gezondheidszorg een aantal opmerkelijke gebeurtenissen plaats. De Nationale Ziekenhuisraad publiceerde een rapport waaruit bleek dat de bezuinigingen van de afgelopen jaren de kwaliteit van de hulpverlening in zeer ernstige mate hebben aangetast. Ypsilon (vereniging van ouders en familieleden van psychotische en schizofrene mensen) protesteerde openlijk tegen de zeer bedenkelijke neiging tot het doorvoeren van verdergaande bezuinigingen die een redelijke psychiatrische zorg belemmeren. Als laatste: afgelopen donderdag werd in Den Haag een landelijke manifestatie gehouden tegen de voortdurende bezuinigingen op de budgetten van psychiatrische ziekenhuizen. De psychiatrie in het nauw gebracht. Een aanklacht.

Onvrede over de kwaliteit van de psychiatrie bestaat al sinds mensenheugenis. Een recent onderzoek door bureau Lagendijk onderstreept dat: 38 procent van de geïnterviewde personen beoordeelde het zorgniveau van de inrichting als onvoldoende. Van hen die direct met de psychiatrische hulpverlening te maken hadden, vond 65 procent het zorgniveau ondermaats. De kwaliteit van psychiatrische zorg is op z'n minst niet best te noemen. Desondanks kondigden de minister van financiën en de staatssecretaris van volksgezondheid nieuwe kortingen voor 1987 aan. Men wil op de gezondheidszorg nog eens zeshonderd miljoen gulden bezuinigen. „Dat moet," zegt de minister. „Maar het kan niet," zeggen hulpverleners.

Dolgedraaid
In het psychiatrisch ziekenhuis Vogelenzang te Bennebroek houdt paviloenscoördinator H. Belt zich met de problematiek bezig. Hij is ook een van de leden van het actiecentrum dat donderdag onder het motto „Gek gekort en dolgedraaid" de landelijke manifestatie op poten zette.
Belt heeft zo zijn zorgen, kijkt ernstig en noemt de situatie onhoudbaar:
De aangekondigde maatregel van Van der Reijden houdt voor Vogelenzang in dat de hulpverlening met zo'n 25 mensen wordt ingekort. De bezetting is nu reeds minimaal. We hebben de afgelopen jaren al een keer of drie de stofkam door het personeelsbestand gehaald. En dat kan nu niet nog een keer".

Dupe
„Wanneer we nu nog eens moeten inleveren heeft dat heel concrete gevolgen. Voorbeeld: Wij hebben veel oudere mensen die naast hun psychische handicap ook te maken hebben met lichamelijke ongemakken. Zij vragen veel begeleiding, veel verzorging. Straks hebben we te weinig verpleegkundigen om aan die dingen te werken. Dat betekent dat je straks weer zult ruiken dat je op een psycho-geriatrische afdeling loopt. Het zal, plat gezegd, weer naar ontlasting en urine gaan ruiken, domweg omdat er geen tijd is mensen op tijd te geven waar ze om vragen. Hulpbehoevende mensen moeten weer leren alleen te eten. Buiten wandelen met die mensen kun je wel vergeten. Dat is funest. Het is van groot belang om met mensen die ontregeld zijn of die niet alleen gelaten mogen worden, eens in het bos te gaan lopen. Dat kan straks niet meer. Daar protesteren wij tegen".

Huisvesting
De Nationale Ziekenhuisraad is eveneens fel tegen de voorgestelde bezuinigingen. Hij noemt als onderdeel van zijn beargumentering de huisvestingssituatie. Sinds 1978 is er hard gewerkt om patiënten van grote zalen onder te brengen in kleine woon/leefgroepen om de privacy van patiënten meer te waarborgen. Omdat massaliteit vervangen is door kleinere wooneenheden, beschermende woonvormen en sociowoningen is de werkdruk van het personeel zwaarder geworden.
Ypsilon stelt daarentegen vast dat het anno 1986 nog voorkomt dat patiënten op zalen met twintig tegelijk moeten verblijven zonder enige privacy en persoonlijke zorg. Dat roept om maatregelen die haaks staan op de plannen van de overheid.

Achterstand
Belt: „In oude ziekenhuizen zal die situatie er inderdaad nog zijn. In de jaren zeventig is er terecht vastgesteld dat de psychiatrische zorg ver achterloopt in vergelijking met de somatische zorg. Toen heeft men gezegd: daar moeten jullie wat aan, doen. Terecht. De psychiatrie is dichter bij de mensen gebracht en de verblijfssituatie werd menselijker. Daar was toen van overheidszijde 150 miljoen voor toegezegd. Maar er kwam geen stuiver van op tafel. Die verbeteringen zijn desondanks doorgevoerd.
Ziekenhuizen zijn dus kleinschaliger geworden maar ook arbeidsintensiever. Dat is positief. Want een groep van zestig patiënten, dat is een meute, een opbergsysteem. Vier groepen van vijftien met elk een eigen woonkamer, dat is veel fatsoenlijker en menselijker. Dat vraagt nu eenmaal meer begeleiding, maar de overheid blijft snoeien in ons personeelsbestand. Nu zeggen wij: het is afgelopen daarmee, het is uit! Wanneer de regering en het Nederlandse volk meent dat wij opnieuw moeten inkrimpen, dan zullen we daar straks gezamenlijk de gevolgen van moeten dragen."

Massa
„We zullen bijvoorbeeld weer teruggaan naar grootschalige opvang, naar verpleging zonder enige vorm van persoonlijke aandacht, geen privacy meer, meer eenzaamheid onder de zieken, en al met al: minder kans op genezing. Dat betekent terug naar af met alle ellende van dien. De psychiatrie gaat zo weer hard op weg naar situaties van de jaren dertig.
Dat betekent een frequent gebruik van isoleercellen bijvoorbeeld. Dat is nu helaas ook al zo. Maar nu is het een uitzondering, straks wordt het orde van de dag.
In Nederland wordt niemand zonder enige vorm van proces langdurig opgesloten, terwijl dat in de psychiatrie aan de orde van de dag is. Wij hebben boter op ons hoofd wanneer we lopen te katten op de Russische psychiatrische inrichtingen waar mensen zomaar achter slot en grendel verdwijnen. In Nederland is dat niet bar veel anders."

Dramatisch
„Het is niet te dramatisch om te stellen dat er straks levens mee gemoeid zullen zijn. Nu is het zo dat verplegers uit pure wanhoop het voordeel van de twijfel nemen en iemand met zelfmoordplannen opsluiten. Dat is volslagen antitherapeutisch en antipsychiatrisch. Als je mensen opsluit worden ze alleen maar verdrietiger, wanhopiger, en angstiger. Ze komen nog veel beroerder uit de cel dan ze er in gingen."
„Maar ook op open afdelingen is het slecht gesteld. Daar bevinden zich bijvoorbeeld vijftien zwaar psychotische patiënten onder leiding van twee verpleegkundigen. Het kan niet anders dan dat er mensen aan de aandacht ontglippen. De gevolgen weet je: ze springen voor de trein of storten zich van het hoogste flatgebouw af dat ze vinden kunnen. Ik wil geen verhaal in de krant met allerlei drama's maar zo is de situatie. Het aantal zelfmoorden is schrikbarend en zorgelijk groot. Nog minder verpleegkundigen betekent concreet dat er nog meer mensen in de cel verdwijnen, dat er nog meer pillen geslikt zullen worden, en dat er nog meer zelfmoorden plaats zullen vinden".

Ziekenfondsen
De angst voor dat laatste is niet nieuw. Al in 1982 vreesde een werkgroep van verontruste psychiaters voor een toenemend aantal zelfmoorden. Ook al als gevolg van financiële snoeipartijen. De bezuinigingswoede was toen afkomstig van de ziekenfondsen die vonden dat psychiaters aan in psychische nood verkerende patiënten geen directe hulp meer mochten verlenen. Mensen die in ernstige levensmoeilijkheden verkeerden dienden eerst voor een speciaal geïnstalleerde commissie te verschijnen. Die zou dan wel bezien of hulp noodzakelijk was.
De Haagse psychiater dr. G. W. de Graaff zei toen: „Er bestaat geen zinnig mens die er over denkt om een patiënt met een blindedarmontsteking eerst voor een commissie te laten verschijnen. Een psychiater moet gewoon in staat zijn om snel en doeltreffend hulp te verlenen. Kan dat niet, dan worden in psychische nood verkerende mensen het slachtoffer van bureaucratische regelingen".

Club directeuren
Belt constateert nu iets soortgelijks. „In de politiek heeft men zich absoluut vervreemd van de nood in psychiatrische ziekenhuizen. Onze kanalen naar de politiek lopen via de NZR. Daar zit dan weer een club directeuren die onze noodkreet door moet sluizen naar Den Haag. Dat is een bureaucratisch gebeuren dat vervreemdend werkt. De volksvertegenwoordiging onderschat de nood van 25.000 patiënten die in inrichtingen zitten, schromelijk".
„Een andere reden voor onze weggedrukte situatie is dat psychiatrie iets is waar men niet direct om zit te springen. Het is veel spectaculairder wanneer ik u kan vertellen dat ik een ingenieus apparaat heb ontwikkeld waarmee ik een kransslagader op kan rekken, dan dat ik vertel voor psychiatrische mensen te zorgen. De medische wereld is in de mode. Maar waar gaat het altijd over? Over nieuwe technische snufjes van de technologie. Het gaat over harttransplantaties, huidtransplantaties, nieuwe apparatuur, nieuwe ontdekkingen. Best. Prima zelfs. Maar wanneer lees je eens in de krant wat de Nederlander staat te wachten als hij zo erg in de puree zit dat hij in een psychiatrisch ziekenhuis opgenomen moet worden? Dat is en blijft taboe".

„Ik denk dat die ondergeschoven positie er ook de oorzaak van is dat er nauwelijks naar ons geluisterd wordt. Daarom wordt er juist bij ons zo druk bezuinigd. Men weet in feite niet eens waar men over praat".
Als tweede gevolg van steeds verdergaande bezuinigingen noemt Belt de onhoudbare situatie voor hulpverlenend personeel. Maar dat is ook al niet nieuw. Want in februari 1983 klaagde het Psychiatrisch Ziekenhuis Wolfheze al zijn nood over de ingevoerde bezuinigingen, paviljoenshoofd Jos Fleskes zei toen in de NRC: „Den Haag wil kennelijk van ons een stel robots maken die stelselmatig programma's'afdraaien en geen moment tijd hebben voor de individuele patiënt. Het lijkt alsof de overheid geheel en al uit het oog verliest dat we met mensen te doen hebben".
Het protest uit Wolfheze werd in Den Haag nauwelijks gehoord. Hoe het op dit punt zal gaan met de huidige manifestaties, is vooralsnog de vraag.
Belt: „Verpleegkundigen staan in de psychiatrie voortdurend bloot aan stress. Acht uur per dag hebben ze te maken met de grootst denkbare problemen. Je ziet dan ook dat het ziekteverzuim in die groep schrikbarend stijgt. In Vogelenzang kennen we een permanent ziekteverzuim van vijftien tot zeventien procent. Dat betekent dat de taken voor degenen die nog wel hun werk doen, sterk verzwaard worden.
Het komt wel voor dat de psychiatrie met uitzendkrachten haar werk moet doen. Psychiatrische behandeling staat of valt vaak met een vertrouwensrelatie met de hulpverlener. Denk je dan in: maandag uitzendkracht a, dinsdag uitzendkracht b, steeds een ander, steeds weer een ondeskundige die het alleen al druk heeft met het bekomen van de verbazing over de misstanden die hij aantreft. Hoe is het mogelijk. Problemen waar je hele leven op vast is gelopen, vertel je toch niet even aan een uitzendkracht die vandaag binnenkomt en morgen weg is? Vogelenzang werkt per dag met dertig uitzendkrachten! Als dit nog erger wordt, dan zeg ik: jongens, sluiten de tent. We verklaren ons failliet als hier nog verder in gesneden wordt!

Hospitalisatie
Volgens de nota van de NZR moet er in de inrichtingen steeds meer werk worden verricht met minder mensen en minder geld. Hospitalisatie is daardoor onontkoombaar. Heropname zal nog vaker voorkomen dan nu al het geval is. De veiligheid op de afdelingen zal verder afnemen en het aantal gesloten afdelingen zal dientengevolge stijgen. Kortom, de klok wordt teruggedraaid. Het ouderwetse grootschalige asiel verschijnt weer aan de einder. De individuele patiënt zal het bos worden ingestuurd.
Wanneer deze negatieve spiraal verder doorzet, lijkt Frank van Ree toch nog gelijk te krijgen. In 1984 nam hij bot afscheid van Vogelenzang als medisch directeur. Na dertig jaar lang protesteren legde hij teleurgesteld het bijltje er bij neer „Op deze wijze is een inrichting alléén maar een plaats waar mensen nog verder kapot worden gemaakt", zei hij bij zijn afscheid. En over de steeds voortgaande bezuinigingen: „Smoesjes zijn dat om de economie te rechtvaardigen".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.