+ Meer informatie

„Voor schrijvers had men angst"

De KGB en het literaire bedrijf in de voormalige Sowjet-Unie

3 minuten leestijd

Zarnov vast aan het unieke karakter van de Sowjet-Unie als totalitaire staat en aan de onvergelijkbare bevoegdheden en machtsmiddelen van haar geheime politie.

Gestapo/KGB

..Een van Stalins grootste vertrouwelingen, Sergo Ordzjonikidze, bemerkte op een dag dat men hem „in het oog" hield. In zijn woning stuitte hij op een paar aanwijzingen dat agenten van de NKWD (de naam van de staatsveiligheidsdienst gedurende de jaren 19341946, BB) huiszoeking hadden gedaan. Diep gegriefd lichtte Sergo Stalin in. Die antwoordde hem heel laconiek: „Wat schuimbek je? Zo werkt die organisatie toch. Als ze het nodig achten, zullen ze hetzelfde ook in mijn appartement doen. Hij schertste natuurlijk maar, hoewel Stalins reactie een greintje waarheid bevatte.

Een Duitse communiste, die zowel de kerkers van de Gestapo als die van de KGB wist te overleven, vertelde mij eens: „De methoden zijn overal dezelfde. Folteringen, spot, afranselingen, afmattende verhoren. Echter de Gestapo wilde ermee bereiken dat ik de waarheid sprak. De KGB daarentegen hoopte dat ik mezelf en mijn kameraden zou belasteren".

Bij voorbaat schuldig

Scherp en glashelder ontleedt de literator de bizarre werkwijze van het Comité voor Staatsveiligheid, zoals de KGB officieel wordt aangeduid: „In onderscheid met alle overige geheime diensten, wier missie te allen tijde bestond in de ontmaskering en uitschakeling van heimelijke staatsvijanden, was het uitgangspunt van het Comité voor Staatsveiligheid van de Sowjet-Unie de idee-fixe dat elke burger een potentiële staatsvijand is. Onze staat eiste de zuiverheid van de geheimste gedachten en intiemste zieleroerselen. Omdat iedereen in zijn gedachten kon zondigen, droeg elkeen een geheime schuld in zijn bewustzijn (of zelfs onderbewustzijn). Men geloofde bovendien, dat de KGB De geheimzinnige KGB-straal, die Sowjetburgers van schrik deed verstijven, was na de amateuristische staatsgreep van deze zomer in Moskou gebroken. De spontane stormloop op het hoofdkwartier van de geheime politie in Moskou leverde het bewijs. onfeilbaar was. En ja, fouten maakte deze geheime dienst inderdaad nooit, ledere verdachte was ongetwijfeld schuldig, aangezien er simpelweg geen volmaakt onschuldigen konden zijn".

Verzenmaker

Terug op zijn eigen vakgebied beklemtoont Zarnov dat we geen moment mogen vergeten dat de Sowjetliteratuur een politiek gestuurde literatuur was. De instrumenten van deze ideologische gelijkschakeling bevonden zich op vele plaatsen: in het gebouw van het Centrale Comité van de Communistische Partij van de Sowjet-Unie (CPSU), op de bureaus van de secretarissen van de schrijversbond, op de redacties van tijdschriften en in de geheime vertrekken van de staatscensuur.

Zarnov: „De belangrijkste manipulator van hart en geweten van de samenleving, zoals vooral in Rusland de literatuur werd beschouwd, huisde in dat duistere granieten gebouw aan het Dzerzjinski-plein, de zetel van het Comité voor de Staatsveiligheid. Het was niemand onbekend dat binnen de KGB een speciale afdeling belast was met ons schrijvers. Het was evenmin een geheim dat de zeer middelmatige verzenmaker Sergej Bobkov in de Schrijversbond de status van gerenommeerd poëet alsmede diverse staatsprijzen had kunnen verwerven omdat hij de nakomeling was van de KGB-generaal die uitgerekend deze sectie van de geheime dienst onder zijn beheer had. Deze 'dichter' verscheen overigens op de eerste dag van de augustusputsch op een zitting van het secretariaat van de schrijversbond van de Sowjet-Unie met de eis de staatsgreepplegers onverwijld in het openbaar adhesie te betuigen. Van wie hij deze opdracht had gekregen, laat zich gemakkelijk raden".

In recente literatuur over de KGB na de putsch duikt de naam van de 'geheime lyricus' Sergej Bobkov op als adviseur van ex-vice-president/samenzweerder/dronkaard Gennadij Janajev. Pa Bobkov had de reputatie een extreem autoritair heerschap te zijn. Tot begin

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.