+ Meer informatie

Werken of vastroesten

13 minuten leestijd

cent van de ouderen hulp nodig heeft, de andere 80 procent heeft dat absoluut niet nodig en is nog tot veel dingen in staat. De overheid bestempelt iedereen boven de 55 als oudere, terwijl mannen op die leeftijd nog een levensverwachting van ruim twintig en vrouwen zelfs van ruim 25 jaar hebben, doceert de 55-jarige strijdvaardig. „Ouderen zijn altijd afhankelijk geweest van jongeren. Dat is aan het veranderen. De jonge ouderen komen nu steeds meer voor zichzelf op".

Vastroesten
Der afgestudeerden in Amsterdam mochten zich gerontagogen noemen. Als de term letterlijk wordt vertaald, worden ze geacht ouderen op te voeden. Met vijf oud-studenten van de opleiding richtte mevrouw Kapil het actiecomité op. Vanaf het begin focussen zij zich op één onderwerp: in de voorgestelde Wet gelijke behandeling moet ook discriminatie op grond van leeftijd worden verboden. In juni heeft het comité aan leden van de Tweede Kamer een petitie aangeboden om leeftijdsdiscriminatie alsnog in de Wet gelijke behandeling op te nemen.

Het actiecomité denkt dat het over een tiental jaren door de ontgroening zelfs bittere noodzaak is dat ouderen tot op latere leeftijd blijven werken. „Er moeten meer werkenden komen, wil het schip van de collectieve sector niet kapseizen. Er komen steeds meer inactieven tegenover een kleiner wordende groep werkenden. Dat wordt straks onbetaalbaar". De socioloog dr. G. J. Kronjee wees er dit jaar in zijn promotie-onderzoek op dat we ons niet druk moeten maken over de verhouding tussen jongeren en ouderen, maar wel over de verhouding tussen het aantal werkenden en het aantal niet-werkenden. Als het zo doorgaat, bestaat de groep werkenden straks slechts uit 25- tot 50-jarigen.

Het actiecomité krijgt de meeste klachten binnen van veertigers en vijftigers die niet meer worden bijgeschoold en moeilijk van baan kunnen veranderen omdat ze te oud zouden zijn. „Mensen roesten vast in hetzelfde werk en dat is niet bepaald bevorderlijk voor je motivatie. Toch mag je nog blij zijn als je werk hebt, want als je ergens rond je 45e eruit moet, begint de ellende pas goed. Het is dan een gevecht om nog bijgeschoold te mogen worden. Om over herintreden maar niet te spreken. Dat is een krachttoer waar velen al niet eens meer aan beginnen".

Mevrouw Kapil, die naast het werk in haar gezin altijd betaald werk heeft'gedaan, besloot weer te gaan studeren nadat de kinderen de deur uit waren. Vooral voor jonge ouderen (50 tot 65 jaar) betekent werk —of het nu betaald of onbetaald is— of studie een stimulans waardoor ze zich nog nuttig voelen. Ook slaat de verveling minder hard toe. De oprichters van een seniorenpool in Den Haag schrokken enorm van de problemen van veertig-plussers zonder werk. Ze zagen gebrek aan zelfvertrouwen, grote angst om te falen en allerlei psychische problemen.

Het is natuurlijk heel aardig als mensen langer willen blijven werken, maar het moet ook financieel voor bedrijven en instellingen te behappen zijn om ouderen in dienst te laten of nog te nemen. De Maassluise gerontagoge vindt dat eerst maar eens tal van vooroordelen over ouderen moeten sneuvelen. „Tot nu toe hoor je altijd dat mensen boven de 45 niet snel meekomen en niet meer zo flexibel zijn. Uit steeds meer onderzoeken blijkt echter dat hier maar weinig van klopt".

Stress

Actieve vijftig-plussers zeggen vaak zelf dat ze de stress op het werk niet meer zo goed aankunnen dan een twintig jaar geleden. Aan de andere kant hebben ze veel meer ervaring opgedaan. „Behalve het feit dat je lichamelijk minder aankan, is er geen enkele relatie tussen leeftijd en capaciteit". Het actiecomité voelt daarom veel meer voor leeftijdspecifiek werk en flexibele pensionering. „Je moet de kennis van een persoon gebruiken en desnoods iemand nog omscholen om hem geschikt werk te laten doen. Ook iemand die op oudere leeftijd van baan wil veranderen of nog niet wil stoppen met werken, moet hier alle ruimte voor krijgen", vindt mevrouw Kapil. Onderzoek bij Philips heeft laten zien dat prestatie van werknemers meer verband hield met ervaring dan met leeftijd. Vijftigers blijken zelfs beter in staat te zijn bij bijscholing het geleerde in de praktijk toe te passen. „Het grootste gevaar is dat ouderen vastroesten. Ze hebben geen nieuwe uitdagingen meer".

Jonge ouderen kunnen zelf wel actief zijn om hun imago op te krikken, zolang ze door anderen nog steeds niet serieus worden genomen, blijft het vechten tegen de bierkaai. Het actiecomité is dan ook hard bezig een mentaliteitsverandering te stimuleren. „Vrouwen moeten weten dat ze na hun vijftigste nog wat met hun leven —ook buiten de deur— kunnen doen. Mannen moeten er op voorbereid worden wat ze gaan doen als ze met pensioen gaan".

Goed rusten

Het motto „na gedane arbeid is het goed rusten" zou pas in mogen gaan als mensen gemiddeld 75 jaar oud zijn. Tot nu toe is het meer regel dan uitzondering dat mannen en vrouwen, als ze —vrijwillig of noodgedwongen— stoppen met werken, ook het vrijwilligerswerk eraan geven, om samen te genieten van het leven, trekt de gerontologe haar conclusie. „Eigenlijk blijven er voor de generatie "oud gemaakten" slechts twee mogelijkheden over: zorgen of verzorgd worden. Geen wonder dat de lang verwachte vrijheid vaak een fuik is waar men —soms met een goedgevulde buidel- met open ogen inloopt. Vrije tijd wordt alleen als zodanig beleefd als daar arbeid tegen over staat. Iemand die na zijn pensionering of ontslag veel gaat reizen, kan makkelijk wegvluchten voor de werkelijkheid. De maatschappij heeft je niet meer nodig en jij hebt geen boodschap meer aan die maatschappij".

Mevrouw Kapil ziet dat er naar nieuwe bezigheden voor ouderen wordt gezocht. Zij krijgen rollen toebedeeld als belangenbehartiging van de eigen groep, bestuursfuncties en het overdragen van kennis en vaardigheden. Toch blijft het volgens haar een moeilijke opgave om aan ouder worden een positieve zin te geven. „In andere culturen worden ouderen gewaardeerd omdat ze iets weten waar jongeren wat aan hebben. Ik denk dat we het weer in die richting moeten zoeken".

De bezigheden waar vijftig-plussers zich tot nu toe mee mochten bezighouden, sloten aan op interesse, eigen ontplooiing. Het moest aardig en nuttig zijn, spuit de gerontologe haar kritiek. Volgens haar moeten ouderen veel meer gestimuleerd worden om weer betaald of onbetaald werk te gaan doen. Om- en bijscholen is het credo.

Dwingen

Nu zullen er tal van zesig-plussers zijn die blij zijn dat ze met pensioen kunnen. Ze piekeren er niet over om nog langer te blijven werken en vinden het ideaal dat ze nu eindelijk tijd hebben voor hobby's en reizen. Het actiecomité lijkt ouderen onderhand te dwingen vooral zo lang mogelijk nuttig actief te blijven. Mevrouw Kapil ontkent dit: „Het is net als met vrouwenemancipatie. De een heeft er behoefte aan en de ander niet. Je moet iedereen de vrije keus laten, maar wel de mogelijkheid scheppen voor degenen die dat willen. En dat ontbreekt nog".

Naast de inzet tegen leeftijdsdiscriminatie denkt het actiecomité op korte termijn een „nieuwe sociale beweging te starten van werkende mensen boven de veertig". „Op die leeftijd word je al heel snel gediscrimineerd", geeft de gerontagoge als toelichting. De initiatiefnemers willen kijken of een samenwerking met de gezamenlijke ouderenbonden, verenigd in het Cosbo, mogelijk is. Tot nu toe zitten ze zeker niet altijd in hetzelfde vaarwater als de bonden. „De jongere oudere past ervoor om lid te worden van een ouderenbond. De algemene ouderbond ANBO werft nota bene al vanaf 50 jaar, eigenlijk al vanaf 45. Dat is toch van de gekke". later slechter. In het eerste halfjaar, zo is onze ervaring, moet een goede basis gelegd worden, willen de mensen niet teleurgesteld worden. Als men duidelijk weet wat men over twee tot drie jaar kan, krijgt men vertrouwen in ons. Die vertrouwensbasis zorgt ervoor dat men ook als men hier weg is met problemen bij ons aanklopt om die opgelost te krijgen".

Na het eerste halfjaar bij het bureau wordt de nieuwkomer nog anderhalf jaar intensief begeleidt. Regelmatig houdt een medewerker in de gaten hoe het gaat met de nieuwkomer. „Sommige mensen, met name Turkse mannen, vinden snel werk, maar soms is dat werk dat ver onder hun niveau ligt. Wij wijzen hen op opleidingen waardoor ze werk op hun niveau kunnen krijgen".

Halfjaar

Alle nieuwkomers krijgen via het bureau Nieuwkomers in een halfjaar 400 uur les ofte wel 20 weken van 20 uur. Voorop staat Nederlands en maatschappij-oriëntatie. Maatschappij-oriëntatie wordt in de taal van de nieuwkomers gegeven. De cursisten zijn in zes groepen ingedeeld: Antillianen, Turken (hoog en laag niveau), Marokkanen (hoog en laag) en vrouwen. De aparte vrouwengroep is gevormd omdat bleek dat met name Marokkaanse vrouwen buiten de boot zouden vallen.

Tijdens de lessen maatschappijoriëntatie komen zaken aan de orde als vrije tijd, verkeer, vervoer, geld, gezondheidszorg, arbeid en onderwijs. „Bij een thema als gezondheidszorg merk je dat vrouwen in andere zaken geïnteresseerd zijn dan mannen. De manlijke cursisten willen alles weten over hoe het zit met het ziekenfonds en meer van dat soort feitelijkheden. Terwijl er bij de vrouwen meer belangstelling is voor wat een bezoek aan een dokter inhoudt. Vaak zijn er zwangeren onder de deelneemsters en

Snellere vracht (I)

Het leek zo mooi. Zeventig procent van de tijd die een luchtvrachtzending onderweg is, bestaat uit het wachter! op documenten en boodschappen, zo werd in 1975 berekend door de internationale organisatie van luchtvaartmaatschappijen lATA. „Als je dat deel nou eens probeert te automatiseren, dan kan dat toch een hoop tijdwinst opleveren", dacht men op Schiphol, en men begon met de ontwikkeling van het luchtvrachtautomatiseringssysteem Cargonaut. Het ziet er naar uit dat het geen doorslaand succes wordt.

Wachttijden worden volgens de lATA vooral veroorzaakt doordat het overbrengen van een telefonische boodschap soms uren duurt.

Snellere vracht (H)

In de luchtvracht geven met name de wereldwijd opererende expressbedrijven de toon aan en dreigen de traditionele bij luchtvracht betrokken bedrijven weg te concurreren met vergaande automatisering. Doordat de traditionele bedrijven, waarvoor Cargonaut is ontworpen, vaak tegengestelde belangen hebben, is het systeem minder snel van de grond gekomen dan aanvankelijk de bedoeling was, aldus de onderzoekers A. van Halem en Th. Bouwman.

Er zijn nog maar twee luchtvaartmaatschappijen (KLM en Swissair) bij Cargonaut aangesloten en verder heeft het systeem 47 deelnemers, waaronder 44 expediteurs, terwijl het 130 aansluitingen kan hebben. Bij het vervoer van luchtvracht is een groot

Snellere vracht (Hl)

De wereldwijd werkende expressbedrijven, ook wel „integrators" genoemd, hebben de traditionele rompslomp uitgebannen door alle stappen in het totale vervoersproces zelf te gaan verzorgen, zodat het vervoer „van deur tot deur" in één hand is. Meteen na het noteren van een vrachtorder krijgt de zending een streepjescode die bij elke stap in het computernetwerk wordt ingevoerd zodat op elk moment duidelijk is waar de vracht is.

Deze pakjesdiensten doen hun naam steeds minder eer aan en dringen steeds verder de markt voor grotere en zwaardere vracht binnen, die tot nu beheerst werd door de bedrijven waarvoor Cargonaut is ontwikkeld. „Lokale netwerken, zoals Cargonaut op Schiphol, zullen het loodje leggen tegenover wereldwijde netwerken waar integrators zich van bedienen. De traditionele luchtvrachtbedrijven worden weggeconcurreerd", stellen Van Halem en Bouwman. die willen weer alles weten over hoe je in Nederland bevalt".

Naast de theoretische informatie over zaken als geld, vervoer en vrije tijd worden de cursisten tijdens excursies met de praktijk vertrouwd gemaakt. „Zij gaan naar het postkantoor, om zelf te leren hoe je met een giromaatpas omgaat. Ook gaan we met hen naar het station om hen zelf een kaartje te laten kopen. In de bibliotheek wordt hen uitgelegd hoe je boeken kunt lenen en hoeveel dat kost".

Zelfstandig

Doel van het bureau is dat de nieuwkomers zo snel mogelijk zichzelf kunnen redden in de Nederlandse samenleving. „Het is niet goed hen altijd aan het handje te houden. Dan krijg je dat mensen, hoewel ze zeventien jaar in Nederland zijn, nog steeds niet hun kinderbijslagformulieren kunnen invullen".

Na het eerste halfjaar wordt de cursus Nederlands afgesloten met een cito-toets. Die toets wordt gebruikt om te kijken naar welke vervolgcursus men kan. Dat kan een cursus Nederlands zijn maar ook een beroepsopleiding. Probleem daarbij is dat men soms op een vervolgcursus moet wachten. Het bu„Geen gehoor kunnen krijgen" is dan het belangrijkste euvel. Ook het heen en weer lopen met papieren kost veel tijd. Een computerboodschap daarentegen kan op elk gewenst moment naar een computer bij een ander bedrijf worden verstuurd. Met die gegevens ging Schiphol aan de slag.

De opzet van Cargonaut is echter inmiddels achterhaald door de snelle ontwikkelingen op automatiseringsgebied in de luchtvrachtsector, zo bleek onlangs uit een onderzoek van de Stichting voor Technologie en Zeggenschap in opdracht van de FNV. Het onderzoek is onderdeel van het project Kwaliteitszorg en Logistiek van de Nederlandse Herstructureringsmaatschappij (NEHEM). aantal verschillende bedrijven betrokken, die samen een soort keten vormen waarlangs het luchtvrachtverkeer op Schiphol verloopt. Daarbij gaat het niet alleen om verladers (die vracht aanbieden) en luchtvaartmaatschappijen (die vracht vervoeren), maar ook om alle stadia daartussen: de douane en de luchtvrachtagenten, die bemiddelen tussen de verladers en de luchtvaartmaatschappijen. Daarnaast zijn er nog luchtvrachtmakelaars, die vrachtcapaciteit inkopen bij luchtvaartmaatschappijen, en sales-agenten, die vaak verschillende buitenlandse luchtvaartmaatschappijen vertegenwoordigen. Cargonaut is in feite een netwerk van communicatielijnen die via een hoofdcomputer lopen en waarlangs bedrijven en instellingen formulieren naar elkaar kunnen sturen.

Volgens de onderzoekers is dat te zien aan het feit dat wereldwijde pakketvervoerders, zoals Emery en Federal Express, specialisten in het vervoeren van zware lading aan het opkopen zijn. Emery nam Consolidated Freightways over en Federal Express kocht Flying Tigers, de grootste vrachtluchtvaartmaatschappij ter wereld.

Adjunct-directeur A. Hoitink van Cargonaut ziet echter nog wel lichtpunten. Hij spreekt zelfs van een offensief waarbij „lokale netwerken, zoals Cargonaut op Schiphol, via wereldwijde netwerken aansluiting zoeken op soortgelijke netwerken op andere luchthavens". Op die manier zou de documentenstroom in elk geval "van deur tot deur" integraal geautomatiseerd worden. „Dan zouden de bij het traditionele luchtvrachtvervoer betrokken bedrijven een service kunnen bieden die van hetzelfde niveau is als die van de integrators". reau start in september en februari met de cursussen. De groep van september is in januari klaar. „Dan starten er bijna geen vervolgopleidingen. We hebben het RBA (regionale bestuur voor de arbeidsvoorziening) om subisidie gevraagd om voor die groep een overbruggingscursus Nederlands te kunnen geven. Het is gebleken dat de cursus Nederlands hier en de vervolgcursus niet naadloos aaneensluiten".

Voor het slagen van projecten als het bureau Nieuwkomers is het volgens Van Bijsterveld belangrijk dat er goede afspraken worden gemaakt met de instellingen waarmee men samenwerkt. „Aan ieder project moeten instellingen als maatschappelijk werk, volwasseneneducatie en arbeidsbureau meedoen. Zij moeten mensen beschikbaar stellen die naast hun eigen werk wat voor de nieuwkomers doen". Het ministerie van WVC zou er volgens Van Bijsterveld goed aan doen om aan subsidie voor de projecten minimumeisen te stellen. „Als je het aan de gemeenten zelf overiaat, heb je de kans dat ieder het op zijn eigen wijze invult. Terwijl, als je wilt slagen, je toch het Tilburgse model zal moeten hante

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.